حجیت و جایگاه حضرت زهرا(س) در منابع معتبر اهل سنت
جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س) در منابع معتبر اهل سنت، از جمله صحیح بخاری و صحیح مسلم، با روایاتی درباره منزلت بی‌نظیر ایشان، پیوند خشم و رضایت آن حضرت با خشم و رضایت پیامبر اکرم(ص) و بشارت به سروری زنان مؤمن تبیین شده است. حجت‌الاسلام سیدهادی صالحی با بررسی این روایات، به ابعاد مختلف فضائل حضرت زهرا(س) و دلالت آنها بر جایگاه و حجیت مواضع آن حضرت پرداخته است.
در این گفت‌وگو حجت‌الاسلام سیدهادی صالحی، با اشاره به روایات نقل‌شده درباره فضائل حضرت فاطمه زهرا(س) در منابع معتبر اهل سنت، گفت: احادیثی همچون «فاطمة بضعة منی، فمن أغضبها أغضبنی» نشان‌دهنده جایگاه ویژه و حجیت سخن و مواضع حضرت زهرا(س) است و نمی‌توان رضایت، غضب و اعتراض آن حضرت را صرفاً در چارچوب یک مسئله شخصی بررسی کرد. مشروح گفت‌وگو را در ادامه با هم می‌خوانیم:
جایگاه و حجیت حضرت فاطمه زهرا(س) در منابع معتبر اهل سنت
فضائل و مناقب حضرت فاطمه زهرا(س) منحصر به کتاب‌های شیعه نیست؛ بلکه در منابع معتبر اهل سنت نیز فضائل و مناقب فراوانی از این بانوی یگانه نقل شده است.
بالاترین و معتبرترین کتاب‌های حدیثی اهل سنت، پس از قرآن کریم، صحیح بخاری و صحیح مسلم هستند. پس از این دو کتاب نیز چهار کتاب حدیثی دیگر، یعنی سنن ترمذی، سنن ابن‌ماجه، سنن ابی‌داوود و سنن نسائی قرار دارند که مجموع این شش کتاب به «صحاح سته» معروف است. فضائل بانوی دو عالم، حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها، در این منابع نقل شده است؛ آن هم فضائلی بسیار والا و برجسته.
بنده در این فرصت، به برخی از این فضائل اشاره می‌کنم و احادیث را از منابع اصلی اهل سنت می‌خوانم تا روشن شود جایگاه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در معتبرترین کتاب‌های حدیثی برادران اهل سنت چگونه معرفی شده است. این کتاب‌ها در میان اهل سنت از بالاترین اعتبار برخوردارند و احادیث مورد بحث نیز در منابع اصلی آنان نقل شده‌اند.
حضرت زهرا(س) در صحیح بخاری
کتاب صحیح بخاری، تألیف محمد بن اسماعیل بخاری، متوفای سال ۲۵۶ هجری قمری، از مهم‌ترین و معتبرترین کتاب‌های حدیثی اهل سنت بعد از قرآن است.
نسخه‌ای که در این جلسه ارائه می‌شود، چاپ مصر، منتشرشده از سوی دار ابن‌الجوزی القاهره است؛ بنابراین مطالبی که عرض می‌کنم براساس نسخه‌ای از منبع اصلی اهل سنت است. در صحیح بخاری، بخشی با عنوان مناقب حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها وجود دارد. بخاری در کتاب فضائل الصحابه، بابی را به مناقب حضرت فاطمه اختصاص داده است. نکته قابل توجه این است که بخاری هرگاه نام حضرت زهرا(س) را می‌آورد، از تعبیر «علیهاالسلام» استفاده می‌کند نه «رضی الله عنه». این تعبیر در نقل‌های مربوط به حضرت زهرا، نکته‌ای قابل توجه است؛ زیرا بخاری این عبارت را در مورد حضرت مریم علیهاالسلام نیز به کار می‌برد و در مورد حضرت فاطمه(س) نیز همین تعبیر را به کار برده است.
۱. حضرت زهرا، سرور زنان بهشت
بخاری در کتاب فضائل الصحابه، باب مناقب فاطمه علیهاالسلام، حدیثی از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل می‌کند:
«فاطمة سیدة نساء أهل الجنة». یعنی فاطمه سرور زنان اهل بهشت است. این فضیلت، فضیلت کوچکی نیست. حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در این روایت، سرور و برترین بانوان بهشتی معرفی شده‌اند.
۲. غضب حضرت زهرا(س)، غضب پیامبر اکرم(ص) است.
یکی از احادیث بسیار مهم صحیح بخاری، حدیث شماره ۳۷۶۷ در نسخه مورد اشاره است که در کتاب فضائل الصحابه، باب مناقب فاطمه علیهاالسلام، نقل شده است.
متن حدیث: «إن رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم قال: فاطمة بضعة مني، فمن أغضبها أغضبني».
پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند: فاطمه پاره‌ای از وجود من است و هر کس او را به خشم آورد، مرا به خشم آورده است. توجه کنید که پیامبر(ص) نفرمودند هر کس با فاطمه دعوا کند، مرا ناراحت کرده است؛ بلکه فرمودند هر کس او را خشمگین کند، مرا خشمگین کرده است.
تعبیر «بضعة مني» یعنی فاطمه پاره‌ای از وجود من است. ما در زبان فارسی نیز برای بیان شدت علاقه به فرزند، می‌گوییم: این فرزند قلب من است، جگر من است یا بخشی از وجود من است. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله نیز با این تعبیر، جایگاه حضرت زهرا(س) را بیان کرده‌اند.
هر انسانی وقتی فرزندش آسیب ببیند، احساس می‌کند خودش آسیب دیده است. برای نمونه، بنده خاطره‌ای دارم که یکی از فرزندانم در دو روزگی نیاز به خون‌گیری داشت. به دلیل کوچک بودن نوزاد، پیدا کردن رگ بسیار دشوار بود. خودم شمردم که نوزده مرتبه سوزن به بدن او وارد کردند تا بتوانند خون بگیرند. دیدن آن صحنه برای من بسیار سخت بود و تحمل آن وضعیت را نداشتم.
این مثال نشان می‌دهد که انسان چگونه درد فرزندش را درد خودش احساس می‌کند. حال پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله درباره حضرت زهرا می‌فرمایند: فاطمه پاره‌ای از وجود من است. بنابراین، هر کس حضرت زهرا را ناراحت و خشمگین کند، پیامبر را ناراحت و خشمگین کرده است. از سوی دیگر، غضب پیامبر اکرم، غضب الهی است. در نتیجه، جایگاه غضب حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها جایگاهی بسیار بلند و الهی است. این حدیث، حجیت حضرت زهرا(س) را به‌روشنی نشان می‌دهد.
۳. تکرار همین مضمون در صحیح بخاری
بخاری در حدیث دیگری، به شماره ۳۷۱۴ در نسخه مورد اشاره و در همان بخش مربوط به مناقب حضرت فاطمه، همین مضمون را نقل کرده است: «فاطمة مني، ومن أغضبها أغضبني». فاطمه از من است و هر کس او را به خشم آورد، مرا به خشم آورده است. این مضمون در منابع دیگر نیز با اضافاتی نقل شده است؛ از جمله اینکه رضایت و شادی حضرت زهرا(س) نیز رضایت و شادی پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله است.
درباره امیرالمؤمنین علیه‌السلام و امام حسن و امام حسین علیهماالسلام نیز روایاتی با مضامین مشابه داریم؛ اما بحث فعلی ما به مناسبت ایام فاطمیه، درباره حضرت زهرا سلام‌الله‌علیهاست. وقتی غضب یک شخصیت، غضب پیامبر(ص) باشد، رضایت و شادی او نیز در همین جایگاه قرار می‌گیرد.
بنابراین، سخن، رفتار، موضع‌گیری و رضایت و غضب حضرت زهرا(س) از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. اگر حضرت زهرا مطلبی را بیان کنند، نمی‌توان به‌سادگی از کنار آن گذشت؛ زیرا پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله جایگاه ایشان را چنین معرفی کرده‌اند. این مسئله یکی از مهم‌ترین مبانی بحث حجیت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیهاست.
جایگاه اختصاصی حضرت زهرا(س) در صحیح بخاری و داستان گفت‌وگوی محرمانه پیامبر(ص)
جایگاه حضرت زهرا(س) در کتاب‌های اهل سنت جایگاهی دست نیافتنی است، جایگاه ایشان در احادیث برادران اهل سنت آنقدر والا و بالاست که کسی به او رشک نمی‌برد. جایگاه ایشان، جایگاه انسان عادی نیست پیامبر(ص) برای ما معرفی کرده است و نمی‌توانیم آرزویی درباره آن جایگاه داشته باشیم فقط برای یک نفر است و او هم فاطمه زهرا(س) است. یکی دیگر از احادیث بسیار مهم صحیح بخاری، حدیث شماره ۶۲۸۵ و ۶۲۸۶ در نسخه مورد اشاره است.
این حدیث در کتاب الاستئذان، باب من ناجى بين يدي الناس، ومن لم يخبر بسر صاحبه، فإذا مات أخبر به» نقل شده است. این روایت، داستانی بسیار مهم درباره گفت‌وگوی محرمانه پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله با حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را بیان می‌کند. داستان را بسیاری شنیده‌اند؛ اما بنده می‌خواهم آن را براساس متن صحیح بخاری و با توجه به نکات مهمی که در روایت وجود دارد، توضیح بدهم.
۱. حضور همسران پیامبر و ورود حضرت زهرا(س)
پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در اتاق خود نشسته بودند و همسران ایشان نیز حضور داشتند. در آن جلسه، هیچ‌یک از همسران پیامبر غایب نبودند. در همین هنگام حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها وارد شدند. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله با دیدن دخترشان از جای خود برخاستند، به استقبال ایشان رفتند و حضرت را در کنار خود نشاندند. در برخی نقل‌ها آمده است که پیامبر ایشان را در سمت راست یا چپ خود جای دادند.
نکته مهم این است که حضرت زهرا(س) در آن زمان از همسران پیامبر کوچک‌تر بودند، اما پیامبر با چنین احترامی از ایشان استقبال کردند. در روایات دیگر نیز آمده است که هرگاه حضرت زهرا وارد می‌شدند، پیامبر از جای خود برمی‌خاستند و به ایشان احترام می‌گذاشتند. همچنین در برخی منابع نقل شده است که حضرت زهرا(س) دست پیامبر(ص) را می‌بوسیدند و پیامبر نیز دست حضرت زهرا را می‌بوسیدند.
۲. گفت‌وگوی محرمانه اول و گریه حضرت زهرا(س)
پس از آنکه حضرت زهرا(س) کنار پیامبر نشستند، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله با ایشان به‌صورت محرمانه و درگوشی صحبت کردند. این رفتار در آن جلسه، اتفاقی قابل توجه بود؛ زیرا پیامبر با همسران خود چنین گفت‌وگویی نکرده بودند.
پس از شنیدن سخنان پیامبر(ص)، حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها به‌شدت گریه کردند. وقتی پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله گریه دخترشان را دیدند، بار دیگر مطلبی را در گوش ایشان فرمودند. این بار حضرت زهرا خندیدند. یکی از همسران که در آن جلسه حضور داشت، نتوانست نسبت به این اتفاق بی‌تفاوت بماند. او از حضرت زهرا(س) پرسید که پیامبر(ص) چه چیزی به ایشان فرموده‌اند که ابتدا گریه کرده و سپس خندیده‌اند. اما حضرت زهرا پاسخ دادند که راز پیامبر را فاش نمی‌کنند؛ زیرا پیامبر آن مطلب را به‌صورت محرمانه به ایشان گفته‌اند.
حضرت زهرا حتی پس از رحلت پیامبر(ص) نیز این راز را افشا نکردند تا اینکه عایشه پس از رحلت پیامبر(ص)، ایشان را قسم داد و درباره آن موضوع پرسید. در آن زمان حضرت زهرا(س) آن مطالب را برای عایشه بازگو کردند.
۳. متن روایت در صحیح بخاری
عایشه ام‌المؤمنین این روایت را نقل می‌کند: «عن مسروق، حدثتني عائشة أم المؤمنين، قالت: إنا كنا أزواج النبي صلی الله علیه وسلم عنده جميعاً، لم تغادر منا واحدة...»
یعنی همه همسران پیامبر(ص) در حضور ایشان جمع بودیم و هیچ‌یک از ما غایب نبود. در ادامه روایت، عایشه درباره ورود حضرت فاطمه می‌گوید: «فأقبلت فاطمة علیهاالسلام تمشي، لا والله ما تخطئ مشيتها من مشية رسول الله صلی الله علیه وسلم شيئاً». حضرت فاطمه وارد شدند و به خدا قسم، راه رفتن ایشان هیچ تفاوتی با راه رفتن پیامبر(ص) نداشت.
این عبارت بسیار مهم است. عایشه می‌گوید راه رفتن حضرت زهرا(س) کاملاً شبیه راه رفتن پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله بود. در ادامه می‌گوید: «فلما رآها رحب بها، فقال: مرحباً یا بنتي ثُمَّ أَجْلَسَهَا عَنْ يَمِينِهِ». وقتی پیامبر حضرت زهرا(س) را دیدند، به ایشان خوشامد گفتند و فرمودند: خوش آمدی دخترم. سپس ایشان را کنار خود نشاندند.«ثُمَّ سَارَّهَا فَبَكَتْ بُكَاءً شَدِيداً». سپس پیامبر با ایشان درگوشی صحبت کردند و حضرت زهرا به‌شدت گریه کردند. «فَلَمَّا رَأَى حُزْنَهَا سَارَّهَا اَلثَّانِيَةَ فَإِذَا هِيَ تَضْحَكُ». وقتی پیامبر ناراحتی و گریه شدید ایشان را دیدند، بار دیگر با ایشان درگوشی صحبت کردند و حضرت زهرا خندیدند.
عایشه می‌گوید: «فَقُلْتُ لَهَا خَصَّكِ رَسُولُ اَللَّهِ مِنْ بَيْنِ نِسَائِهِ بِالسِّرَارِ ثُمَّ أَنْتِ تَبْكِينَ» به حضرت زهرا(س) گفتم: پیامبر از میان همه همسران خود، تو را برای گفت‌وگوی محرمانه انتخاب کرده‌اند و با تو درگوشی صحبت کرده‌اند؛ اما تو گریه می‌کنی؟! عایشه در واقع از این امتیاز حضرت زهرا(س) شگفت‌زده شده بود. او می‌دید که پیامبر در حضور همه همسرانشان، حضرت زهرا(س) را برای یک گفت‌وگوی محرمانه انتخاب کرده‌اند؛ امتیازی که دیگران از آن برخوردار نبودند. با این حال، حضرت زهرا(س) راز پیامبر را فاش نکردند. عایشه ادامه می‌دهد که پس از رحلت پیامبر، از حضرت زهرا خواستم آنچه را پیامبر در آن جلسه فرموده بودند، برایم بازگو کنند.
۴. پیام اول پیامبر: نزدیک بودن رحلت
حضرت زهرا(س) در پاسخ به عایشه فرمودند: «أَمَّا حِينَ سَارَّنِي فِي اَلْمَرَّةِ اَلْأُولَى فَإِنَّهُ أَخْبَرَنِي أَنَّ جَبْرَئِيلَ كَانَ يُعَارِضُنِي اَلْقُرْآنَ كُلَّ سَنَةٍ مَرَّةً وَ أَنَّهُ عَارَضَنِي بِهِ اَلْآنَ مَرَّتَيْنِ وَ إِنِّي لاَ أَرَى اَلْأَجَلَ إِلاَّ قَدِ اِقْتَرَبَ فَاتَّقِي اَللَّهَ وَ اِصْبِرِي فَإِنِّي نِعْمَ اَلسَّلَفُ أَنَا لَكِ». پیامبر در نخستین گفت‌وگوی محرمانه به من فرمودند: جبرئیل هر سال یک مرتبه قرآن را با من مرور می‌کرد؛ اما امسال دو مرتبه آن را با من مرور کرده است و من این موضوع را نشانه نزدیک شدن زمان رحلتم می‌دانم. سپس به من فرمودند: تقوای الهی را پیشه کن و صبر داشته باش؛ زیرا من برای تو پیشگام و پیش‌فرستاده خوبی خواهم بود. بنابراین، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در گفت‌وگوی نخست به حضرت زهرا خبر دادند که زمان رحلتشان نزدیک شده است. حضرت زهرا(س) با شنیدن این خبر به‌شدت گریه کردند. در اینجا یک نکته نیز قابل توجه است: این روایت نشان می‌دهد که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله از طریق ارتباط با جبرئیل، قرآن را مرور می‌کردند و در سال پایانی حیات شریفشان، این مرور دو مرتبه انجام شده است.
۵. پیام دوم پیامبر(ص): نخستین کسی که به ایشان ملحق می‌شود
حضرت زهرا(س) ادامه می‌دهند: «فكيت حين رأيت جزعي سارني الثانية، فقال: يا فاطمة، ألا ترضين أن تكوني سيدة نساء المؤمنين، أو سيدة نساء هذه الأمة؟» وقتی پیامبر(ص) گریه و ناراحتی شدید مرا دیدند، برای مرتبه دوم با من درگوشی صحبت کردند و فرمودند: ای فاطمه! آیا راضی می‌شوی که سرور زنان مؤمن باشی یا سرور زنان این امت باشی؟ در نقل‌های دیگر، پیامبر(ص) به حضرت زهرا(س) فرموده‌اند که ایشان نخستین فرد از خاندان پیامبر هستند که به ایشان ملحق خواهند شد. بنابراین، در گفت‌وگوی نخست، پیامبر از نزدیک بودن رحلت خود و نخستین کسی که پس از ایشان به آن حضرت ملحق می‌شود سخن گفتند و حضرت زهرا به همین دلیل گریه کردند. اما در گفت‌وگوی دوم، پیامبر جایگاه بسیار بلند حضرت زهرا را به ایشان بشارت دادند و حضرت خندیدند.
همین روایت در صحیح مسلم
این روایت تنها در صحیح بخاری نیامده است؛ بلکه در صحیح مسلم نیز نقل شده است. نسخه مورد استفاده، چاپ دار ابن‌الجوزی قاهره است. روایت در کتاب فضائل الصحابه، باب فضائل فاطمه بنت النبی علیها الصلاة والسلام، حدیث شماره ۲۴۵۰ و در مجموعه روایات این بخش، با شماره ۹۸ نقل شده است.
در این روایت نیز ماجرای حضور همسران پیامبر، ورود حضرت زهرا، گفت‌وگوی محرمانه، گریه و خنده ایشان و توضیح حضرت زهرا پس از رحلت پیامبر نقل شده است. در یکی از نقل‌های صحیح مسلم، نکته دیگری نیز وجود دارد: در آن روایت آمده است که پیامبر خود حضرت زهرا را فراخواندند.
این نکته نشان می‌دهد که پیامبر جلسه را به‌گونه‌ای ترتیب داده بودند که جایگاه حضرت زهرا در حضور دیگران آشکار شود. همچنین در این روایت، همان مضمون مهم تکرار شده است: «ألا ترضين أن تكوني سيدة نساء المؤمنين، أو سيدة نساء هذه الأمة؟» آیا راضی می‌شوی که سرور زنان مؤمن یا سرور زنان این امت باشی؟ در نتیجه، این مضمون در دو کتاب مهم و معتبر اهل سنت، یعنی صحیح بخاری و صحیح مسلم، نقل شده است.
معنای دقیق عبارت «ألا ترضين» و نکته‌ای فراتر از یک فضیلت معمولی
در اینجا لازم است به نکته‌ای بسیار مهم درباره عبارت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله توجه کنیم. بسیاری از افراد این حدیث را چنین معنا می‌کنند: ای فاطمه! آیا راضی نیستی که سرور زنان بهشت یا سرور زنان مؤمن باشی؟ اما باید به ساختار دقیق عبارت توجه کنیم. پیامبر نفرمودند فقط «تو سرور زنان بهشت هستی»؛ بلکه فرمودند: «ألا ترضين أن تكوني سيدة نساء المؤمنين، أو سيدة نساء هذه الأمة؟» یعنی آیا راضی نمی‌شوی که سرور زنان مؤمن یا سرور زنان این امت باشی؟ تعبیر «ألا ترضين» و به‌ویژه حرف «أو» در این عبارت، نکته‌ای دارد که برای فهم دقیق روایت باید به آن توجه کرد. برای روشن شدن این مطلب، سه مثال عرض می‌کنم.
مثال اول: کمک مالی برای رسیدن به بیمارستان
فرض کنید از خانه خارج شده‌ام و به من خبر داده‌اند فرزندم تصادف کرده و در بیمارستان است. باید هرچه سریع‌تر خودم را به بیمارستان برسانم. با عجله از خانه بیرون آمده‌ام و وقتی به خیابان می‌رسم، متوجه می‌شوم پول همراهم نیست. در همان لحظه یکی از دوستانم را می‌بینم و از او درخواست صد هزار تومان می‌کنم تا بتوانم وسیله‌ای بگیرم و به بیمارستان بروم. دوستم وقتی از ماجرا مطلع می‌شود، تمام پولی را که همراه دارد به من پیشنهاد می‌کند؛ اما من فقط همان صد هزار تومان را می‌خواهم. بعداً پول را به او برمی‌گردانم و از او تشکر می‌کنم. در اینجا چه کسی باید تشکر کند؟ من باید از دوستم تشکر کنم؛ زیرا او در لحظه‌ای حساس به من کمک کرده و کاری انجام داده که برای من اهمیت حیاتی داشته است.
مثال دوم: جبران چندبرابری کمک
حالا فرض کنید به جای صد هزار تومان، دوستم به من صد هزار تومان قرض داده باشد و من پس از مدتی، به دلیل موقعیتی که داشته‌ام، ده میلیون یا حتی صد میلیون تومان به او بدهم. دوستم می‌گوید: من آن پول را برای کمک به تو داده بودم و انتظار پس گرفتن نداشتم.
اما من می‌گویم: نه، تو در شرایطی به من کمک کردی که رسیدن من به بیمارستان اهمیت حیاتی داشت. بنابراین می‌خواهم این کمک را جبران کنم. در این مثال، من باید از او تشکر کنم؛ زیرا او خدمتی به من کرده که ارزش آن برای من بسیار زیاد بوده است.
مثال سوم: نجات جان فرزند
حالا فرض کنید کنار دریا هستیم. فرزند چهار ساله من وارد آب شده و در حال غرق شدن است.
دوستم متوجه می‌شود، وارد آب می‌شود، کودک را نجات می‌دهد، او را بیرون می‌آورد و با اقدامات لازم، تنفس او را بازمی‌گرداند و کودک را احیا می‌کند. در نتیجه، فرزند من زنده می‌ماند.
اکنون فرض کنید من ثروتمندترین فرد جهان باشم و هر میزان پول که بخواهم در اختیار داشته باشم. آیا اگر صد میلیارد دلار به آن شخص بدهم، حق او را ادا کرده‌ام؟ خیر. او جان فرزند مرا نجات داده است؛ فرزندی که آینده من و خانواده‌ام به او وابسته است. حتی اگر صد میلیارد دلار هم به او بدهم، نمی‌توانم ارزش واقعی کاری را که انجام داده است جبران کنم. به همین دلیل به او می‌گویم: این مبلغ را بگیر، ما را حلال کن و از ما راضی باش؛ زیرا می‌دانم خدمتی که به من کرده‌ای، بسیار فراتر از این مبلغ است.
تطبیق مثال‌ها با حدیث حضرت زهرا(س)
اکنون به عبارت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله برگردیم: تفاوت اما ترضی و الا ترضين در این است. أن تكوني سيدة نساء المؤمنين، أو سيدة نساء هذه الأمة؟» با توجه به مثال‌هایی که بیان شد، می‌توان به این نکته توجه کرد که پیامبر در مقام بیان جایگاهی بسیار بزرگ هستند. گویا حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها حقی دارند که فراتر از آن است که با یک عنوان و مقام دنیایی قابل جبران باشد. پیامبر به ایشان بشارت می‌دهند که آیا راضی می‌شوی چنین جایگاهی به تو داده شود؟
بنابراین، در این بیان، مسئله صرفاً معرفی یک فضیلت معمولی نیست؛ بلکه عظمت مقام حضرت زهرا و ارزش جایگاه ایشان به‌گونه‌ای مطرح شده که بشارت پیامبر به آن حضرت، همراه با این تعبیر خاص بیان می‌شود.
حضرت زهرا با شنیدن این سخن خندیدند؛ زیرا بشارت به این جایگاه، در ادامه گفت‌وگویی مطرح شد که با خبر رحلت پیامبر و ناراحتی ایشان آغاز شده بود. این روایت، با این دقت و توجه به تعبیرهای آن، بسیار قابل تأمل است. نکته مهم دیگر اینکه این روایت در صحیح بخاری و صحیح مسلم آمده است و اختصاص به منابع شیعه ندارد.
نتیجه اعتقادی و جایگاه حجیت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها
اکنون با توجه به احادیثی که از صحیح بخاری و صحیح مسلم خواندیم، باید درباره جایگاه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها تأمل کنیم. شخصیتی که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله درباره او می‌فرمایند: «فاطمة بضعة مني، فمن أغضبها أغضبني».
و نیز می‌فرمایند: «فاطمة سيدة نساء أهل الجنة» و در گفت‌وگوی محرمانه، جایگاه ایشان را به‌عنوان سرور زنان مؤمن و سرور زنان این امت معرفی می‌کنند. آیا چنین شخصیتی، شخصیتی عادی است؟ آیا می‌توان نسبت به سخن او بی‌اعتنا بود؟
وقتی غضب او غضب پیامبر است و پیامبر نیز در جایگاهی قرار دارند که غضبشان غضب الهی است، این موضوع چه جایگاهی برای حضرت زهرا ایجاد می‌کند؟ بنابراین، مسئله فقط یک فضیلت تاریخی نیست؛ بلکه این روایات در بحث حجیت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها اهمیت بنیادین دارند. وقتی سخن و موضع یک شخصیت با جایگاه پیامبر چنین پیوندی دارد، باید در بررسی رفتارها و مواضع او نهایت دقت را به خرج داد. از همین‌جا می‌توان درباره خطبه حضرت زهرا، سخنان ایشان، اعتراض‌ها و مواضعشان و نیز مسئله رضایت و غضب آن حضرت بحث کرد.
اگر حضرت زهرا کسی را تأیید کنند، اگر از کسی ناراضی باشند، اگر به موضوعی اعتراض کنند یا درباره حقی سخن بگویند، این مواضع باید با توجه به جایگاه ویژه ایشان بررسی شود. در این صورت، دیگر نمی‌توان مسئله را صرفاً یک اختلاف شخصی یا یک ناراحتی معمولی دانست.
همچنین باید درباره کسانی که حضرت زهرا را خشنود کرده‌اند، کسانی که ایشان را به غضب آورده‌اند، کسانی که به ایشان جسارت کرده‌اند و کسانی که حق ایشان را نادیده گرفته‌اند، با توجه به همین روایات قضاوت کرد. قضاوت نهایی را به مخاطبان واگذار می‌کنم.
آنچه در این جلسه از منابع معتبر اهل سنت بررسی شد، نشان می‌دهد که حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها در منابع حدیثی اهل سنت جایگاهی بسیار ممتاز و کم‌نظیر دارند.
در صحیح بخاری و صحیح مسلم، فضائل مهمی درباره ایشان نقل شده است؛ از جمله:
۱. معرفی حضرت زهرا به‌عنوان سرور زنان اهل بهشت.
۲. معرفی ایشان به‌عنوان پاره‌ای از وجود پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله.
۳. تصریح پیامبر به اینکه هر کس حضرت زهرا را خشمگین کند، ایشان را خشمگین کرده است.
۴. نقل داستان گفت‌وگوی محرمانه پیامبر با حضرت زهرا در حضور همسرانشان.
۵. بشارت پیامبر به جایگاه ویژه حضرت زهرا به‌عنوان سرور زنان مؤمن و زنان این امت.
این احادیث در معتبرترین کتاب‌های حدیثی اهل سنت نقل شده‌اند و برای بررسی جایگاه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، منابعی مهم و قابل استناد به شمار می‌روند.
بنابراین، برای تبیین جایگاه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، تنها نیازی به استناد به کتاب‌های شیعه نداریم؛ بلکه می‌توان از منابع معتبر اهل سنت نیز استفاده کرد و نشان داد که فضائل و مناقب این بانوی بزرگوار در کتاب‌های مورد قبول برادران اهل سنت نیز ثبت شده است.
والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
انتهای پیام
