«حب و بغض» و ضرورت دشمن‌شناسی در صحيفه سجاديه

گروه سياسی: بر اساس ادعيه صحيفه سجاديه هر كس بخواهد از يك منطقه و عقيده پاسداری كند، مستلزم آن است كه دشمن را بشناسد، چرا كه بايد راه نفوذ آن را ببندد، در مقابل نيز بايد دوست را بشناسد كه پذيرای آن باشد.

حجت‌الاسلام والمسلمين سيد داود افضلی، كارشناس بخش صحيفه سجاديه بيستمين نمايشگاه بين‌المللی قرآن كريم، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، با بيان اينكه در مورد موضوع‌شناختی در صحيفه سجاديه اقدام خاصی صورت نگرفته است، گفت: تنها دو كتاب در موضوع فهرستی مطالب موجود در صحيفه منتشر شده است كه آن هم در حدی نيست كه بتوانيم مطالب ابن كتاب را با علوم روز تطبيق دهيم.

وی در مورد مباحث سياسی صحيفه سجاديه گفت: بايد به اين نكته توجه داشت كه امام سجاد(ع) سياست‌زده زمان خودشان بودند، اما بحث اين است كه قالب دعا ناز و راز و نيايش مخلوق با خالق است و نمی‌توان آنچه در ضمير باطن شخص است را به درستی دريافت؛ در نهج‌البلاغه شاهد كلام مخلوق با مخلوق و ارتباط دو انسان با يكديگر هستيم كه اين دريافت ساده‌ای است و پيچيدگی ساختاری ندارد، مگر در جايی كه بخواهد رمزآلود صحبت كند.

اين پژوهشگر دينی ادامه داد: اما كلام مناجات اينگونه نيست؛ مناجات ارتباط و اتصال ضمير باطن مخلوق با خالق است و ابعاد آن مشخص نيست؛ اگر كسی بخواهد ادبيات امروزی را به آن دوران ملحق كند بايد شيوه برداشت صحيحی از آن داشت و نه اينكه هر چه می‌خواهد در تضارب آرا متعلق به آن دوره و آن كلام كند و شخصيت فكری و نيايشی امام(ع) را به اصطلاحات خاصی محدود كند. اين مسئله يعنی هر آنچه فرد می‌خواهد از آن استخراج می‌كند، در حالی‌كه بايد ديد ايشان در كلامشان چه فرموده‌اند و بايد آن را استخراج كرد.

كارشناس بخش صحيفه سجاديه بيستمين نمايشگاه بين‌المللی قرآن كريم به بيان موردی از ويژگی‌های صحيفه سجاديه اشاره كرد و گفت: امام سجاد(ع) اصرار داشتند كه در هر ادعيه‌ای صلوات بفرستند؛ حتی در برخی دعاها بيش از سی بار صلوات تكرار شده است كه اين يك آموزه عملی برای تشخيص حب و بغض است.

افضلی تصری كرد: بيان اين مورد در ادعيه و نيايش، خود يك هشدار، تنبه و شناخت‌شناسی متعلق به زمان ايشان برای بيان و ابراز حب و بغض و شناخت دوست و دشمن است.

وی همچنين با اشاره به دعای حضرت (ع) در مورد مرزداران گفت: در اين دعا، ايشان به اشكال مختلف به پاسداران مرزها كه با عنوان «مرابطين» شناخته می‌شدند مسائلی در مورد شناخت دوست و دشمن انتقال داده شده است.

كارشناس بخش صحيفه سجاديه بيستمين نمايشگاه بين‌المللی قرآن كريم گفت: حال اگر بخواهيم اين موارد را به ازمنه مختلف تعميم بدهيم بايد ساختارش را تغيير دهيم، نه مفاهيم آن را؛ مطالبی كه در اين دعا عنوان شده آن است كه هر كس بخواهد از يك منطقه و عقيده پاسداری كند، مستلزم آن است كه دشمن را بشناسد، چرا كه بايد راه نفوذ آن را ببندد، در مقابل نيز بايد دوست را بشناسد كه پذيرای آن باشد.

وی با اشاره به آيه «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ» خاطرنشان كرد: آنچه در آيه 200 سوره آل‌عمران آمده، بر اين نكته تأكيد دارد كه كسانی‌كه ايمان آورده‌اند از مرزها پاسداری كنند؛ نمی‌شود كسی كه به اين امر پرداخته دشمن و دوست را نشناسد و به پاسداری از مرز بپردازد؛ همچنين در دعای امام سجاد(ع) نيز فقراتی به كار رفته كه نشان‌دهنده اوج شناخت و جوهره آن شناخت‌شناسی است. فرد جاهل نمی‌تواند از ارزش‌ها و مرزها پاسداری و ديدبانی كند.

افضلی همچنين به بخشی از دعای مكارم اخلاق پرداخت و گفت: در اين دعا آمده است «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ ، وَ اجْعَلْ لِی یَداً عَلَى مَنْ ظَلَمَنِی ، وَ لِسَاناً عَلَى مَنْ خَاصَمَنِی ، وَ ظَفَراً بِمَنْ عَانَدَنِی ، وَ هَبْ لِی مَكْراً عَلَى مَنْ كَایَدَنِی ، وَ قُدْرَهً عَلَى مَنِ اضْطَهَدَنِی» (بار خدايا بر محمد و آل او درود فرست ، و برای من بر كسی كه به من ستم كند دستی، و بر آن كه زد و خورد و گفت و شنود نمايد زبانی، و بر آن كه دشمنی كند فيروزی قرار ده).

وی ادامه داد: در آيه «وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللّهِ وَعَدُوَّكُمْ» نيز اين نكته تأكيد می‌شود كه مسلمانان تجهيزات خود را آماده و مهيا كنيد كه دشمنان خدا و دشمنان خود را بترسانند.

كارشناس بخش صحيفه سجاديه بيستمين نمايشگاه بين‌المللی قرآن كريم افزود: در بخشی از دعای امام سجاد(ع) نيز از خداوند خواسته است كه بتواند رعب و وحشت در دل دشمنان ايجاد كند؛ اگر كسی دشمن را نشناسد و هوشيار و بيدار نباشد نمی‌تواند رعب و وحشت در دل دشمن ايجاد كند. اين مسئله مستلزم آن است كه فرد دشمن را بشناسد و از دسيسه و مكر و خدعه او مطلع باشد تا بتواند حداقل دفاع كند.

افضلی همچنين با اشاره به آيه 190 سوره بقره گفت: در آيه «وَقَاتِلُواْ فِی سَبِيلِ اللّهِ الَّذِينَ یُقَاتِلُونَكُمْ وَلاَ تَعْتَدُواْ إِنَّ اللّهَ لاَ یُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ» حدود و مرز مقابله با متجاوزان بيان شده است؛ ابتدا افراد را به كارزار فراخوانده تا در برابر متجاوزان تماشاچی نباشد؛ ديگر اينكه ممكن است گروهی دشمنی داشته باشند اما دست به قتال نزنند، بنابراين نبايد با آنها كارزار كرد؛ در اين آيه ويژگی كارزار نيز، قتال در راه خدا بيان شده؛ بنابراين بنايد مباحث شخصی در آن دخيل باشد. همچنين برای قتال حد و مرزی مشخص شده است كه اگر از آن تجاوز صورت گيرد، از مرز حب الهی خارج می‌شود و نبايد با دفاع غلط و ناشيانه از مرز حب‌الله خارج شد. اين مسئله پيكار ما را ابتر و ضائل می‌كند.