برگزاری مراسم خيمهسوزان با قدمت بيش از 80 سال در طاقانك
چهارمحال و بختياری دارای ميراث غنی و گستردهای است كه در ارتباط با تاسوعا و عاشورا به وجود آمدهاند و از اين مراسمها میتوان به برگزاری مراسم خيمهسوزان و چاق چاقو در شهر طاقانك اشاره كرد.
گروه اجتماعی: چهارمحال و بختياری دارای ميراث غنی و گستردهای است كه در ارتباط با تاسوعا و عاشورا به وجود آمدهاند و از اين مراسمها میتوان به برگزاری مراسم خيمهسوزان و چاق چاقو در شهر طاقانك اشاره كرد.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه چهارمحال و بختياری، چهارمحال و بختياری دارای ميراث ناملموس اصيل، غنی و گستردهای است كه در ارتباط با تاسوعا و عاشورا به وجود آمدهاند و از اين مراسمها میتوان به برگزاری مراسم خيمه سوزان و چاق چاقو در شهر طاقانك اشاره كرد.
اين مراسم بهصورت تقريباً متمركز در شهر طاقانك، بر گرفته از حوادث تاريخی در سال 61 هجری قمری و قيام امام حسين(ع) در زمان يزيد است. خيمه سوران طاقانك در خردادماه سال جاری در فهرست آثار ملی ايران به ثبت رسيد و نسبت به ساير مراسم مشابه دارای ارزشهای شاخص و منحصر به فرد است.
اين مراسم روز عاشورا در شهر طاقانك بنابر روايات شفاهی، بيش از 80 سال پيش با برپايی يك سياه چادر عشايری كه از عشاير ساكن در اطراف طاقانك به امانت گرفته شده بود، در محل قبرستان قديمی شكل میگيرد. در ابتدا به دليل امانتی بودن اين سياه چادر تنها هيزمهای قرار داده شده در حاشيه اين چادر به آتش كشيده میشد و پيش از آنكه آتش به سياه چادر آسيبی وارد كند، چادر جمعآوری میشد. برداشتن خاكستر برجای مانده از سوختن هيزمهای قرار داده شده در اطراف سياه چادر عشايری بهعنوان تبرك در اين دوره در ميان مردم طاقانك رايج بوده كه با گذشت زمان، خيمه نذر شده يكی از اهالی طاقانك جايگزين سياه چادر عشايری شد.
اين خيمه نذر شده همچنان در مراسم خيمه سوزان طاقانك در محل خيمهگاه نصب میشود و مانند گذشته در زمان آتش زدن ديگر خيمهها، جمعآوری شده تا در مراسم سال بعد نيز مورد استفاده قرار گيرد. نذر خيمه در روز عاشورا و سوزاندن آن با استقبال چند نفر از اهالی به مراسمی رايج در عاشورای حسينی طاقانك تبديل شد و با گذشت زمان تعداد خيمهها افزايش يافت، مكان برگزاری اين مراسم نيز چندين بار تغيير كرد.
برگزاری مراسم خيمه سوزان در شهر طاقانك در سالهای گذشته با استقبال مردم طاقانك و ديگر شهرهای چهارمحال و بختياری و مردم استانهای همجوار روبهرو شده بهگونهای كه در مراسم سال 1389، تعداد خيمههای برپا شده در خيمهگاه از 700 خيمه بيشتر شده و با نزديك شدن ماه محرم هيئتهای عزاداری با همكاری شهرداری و شورای اسلامی شهر طاقانك برنامهريزی برای برگزاری مراسم خيمه سوزان طاقانك را شروع میكنند.
با آماده شدن زمين محل برگزاری مراسم خيمه سوزان، نخلهای آورده شده از استان كرمان و چادرهای نذری مردم برپا میشوند. برپايی خيمهها كه از روزهای سوم و چهارم محرم شروع میشود تا پايان روز تاسوعا و تا ابتدای صبح عاشورا ادامه دارد. در اين ميان عدهای هم با گره زدن يا دوختن تكههای كوچك پارچه به خيمههای برپا شده در نذر خيمه برای برگزاری مراسم خيمه سوزان مشاركت میكنند.
اغلب خيمهها با فرم چهار گوش ساخته میشوند و تعداد ديگری به فرم گنبدی و مخروطی كه معمولاً تعداد آنها 72 عدد است و بهصورت مشاركتی در ابعاد بزرگتر ساخته میشوند. پارچههای استفاده شده در خيمهها كه در گذشته عمدتاً به رنگ سفيد بودهاند، امروزه در محل خيمهگاه در كنار خيمههای سبز رنگ و سياه رنگ ديده میشوند.
بنابر نظر و عقيده جمعی، رنگ خيمهها به نيت نذر كننده بستگی دارد. خيمه سبز رنگ به نيت امام حسين(ع) و فرزندانش و حضرت ابوالفضل(ع) برپا میشود و خيمه سفيد نيز متعلق به جوانان خاندان امام حسين(ع) و ديگر ياران او. در كاربرد پارچههای قرمز رنگ در دوخت خيمهها برای انتساب اين گونه از خيمهها به سپاهيان كوفه در چند سال گذشته مرسوم شده و سه تا چهار نمونه از اين گونه خيمهها در تپه مجاور محل برگزاری مراسم خيمه سوزان طاقانك برپا میشود.
تزئين داخل و نمای بيرون خيمهها با پرچمهای مختلف، قرار دادن گهواره در ميان خيمه، پخت نذری و روشن كردن شمع از ديگر مواردی است كه در چند سال اخير در مراسم خيمه سوزان طاقانك نمود بيشتری يافته است و در حالت كلی چيدمان و جانمايی خيمهها در محل برگزاری مراسم بر اساس روايت به نمايش درآمده در كربلای معلی درباره مكان احتمالی خيمههای كاروان امام حسين(ع) است. در مدت برپايی خيمهها نوحهسرايی، سينهزنی، زنجير زنی، چاق چاقو و خواندن زيارت عاشورا توسط برپاكنندگان و صاحبان خيمهها برگزار میشود.
در روز هفتم نيز معمولاً تعزيه حضرت قاسم(ع) برگزار میشود. عزاداری عصر تاسوعا با حركت هيئتهای عزاداری از سطح شهر طاقانك به سمت خيمه گاه آغاز میشود و تا پاسی از شب ادامه دارد. حضور گروههای سينه زن، زنجيرزن و چاق چاقوزنی در كنار خيمههای برپا شده در برخی از سالهای اخير تا نزديكی صبح نيز ادامه يافته است. پخت حليم گندم در ظهر تاسوعا در طاقانك بهويژه در خيمهگاه مرسوم است.
بنا بر این گزارش، برگزاری مراسم عزاداری نيز به اين صورت است كه عزاداری عصر تاسوعا با حركت هيئتهای عزاداری از شهر طاقانك به سمت خيمهگاه آغاز میشود و تا پاسی از شب ادامه دارد. حضور گروههای سينه زن، زنجيرزن و چاق چاقو زنی در كنار خيمههای برپا شده در برخی از سالهای اخير تا نزديكی صبح نيز ادامه يافته است.
صبح روز عاشورا، گروهها و هيئتهای عزاداری به سمت خيمهگاه حركت میكنند. حركت كاروان نمادين امام حسين(ع)، قربانی كردن 14 رأس گوسفند، تشييع نمادين پيكر شهدای كربلا، نواختن نی، ساز و دهل و حمل علم به سوی خيمهگاه همراه با هيئتهای عزاداری انجام میشود و اين هيئتها با رسيدن به خيمهگاه فرياد يا حسين و يا زينب سر میدهند.
در اين زمان جمعی از افراد در هيئت سپاهيان كوفه، سوار بر اسب در ميان خيمههای برپا شده تعدادی از نوجوانان و جوانان را كه پوشش سبز رنگ بر تن دارند تعقيب میكنند و سپس خيمههای برپا شده، به آتش كشيده میشوند. مراسم عزاداری و مداحی به در زمان سوزاندن خيمهها و پس از آن ادامه دارد و جمعی نيز با حركت در ميان خيمههای در حال سوختن، مراسم دمام زنی را اجرا میكنند. با فروكش كردن شعلههای آتش، جمعيتی كه تعداد آنان بيش از 10 هزار نفر تخمين زده میشود به سوی خيمههای سوخته حركت میكنند.
برداشتن باقی مانده خيمههای سوخته شده بهعنوان تبرك، خواندن زيارت عاشورا در گروههای چند نفره و روشن كردن شمع در كنار باقی مانده اسكلت خيمهها تا ساعتی پس از پايان مراسم خيمه سوزان ادامه دارد. پس از سوختن خيمهها نماز ظهر عاشورا در مجاورت امامزاده زينالدين(ع) طاقانك و گلزار شهدا اقامه میشود مراسم شام غريبان هم كه در سالهای اخير با حضور هيئتهای عزاداری در محل خيمهگاه برگزار میشود با آدابی ويژه همراه است. حركت كاروان نمادين اسرا، برپا كردن دوباره خيمهای سياه رنگ با نام خيمه حضرت زينب(س) و روشن كردن شمع در كنار اين خيمه از آدابی است كه در شام غريبان شهر طاقانك و در محل خيمهگاه اجرا میشود.
