معضلات اخلاقی، گواه كاذب بودن جاذبه‌های سبك زندگی غربی است

گروه بين‌الملل: اگرچه نظم و انضباط سيستماتيك در حوزه عمومی، عامل جذابيت سبك زندگی غربی شده، اما معضلات اخلاقی بزرگی كه امروز گريبان غرب را گرفته‌ است، گواه و سندی بر كاذب بودن اين جاذبه‌های ظاهری است.

«مهدی بهمنی»؛ پژوهشگر علوم انسانی و دبير اتحاديه انجمن‌های اسلامی دانشجويان در اروپا(uisae)

مهدی بهمنی، پژوهشگر علوم انسانی و دبير اتحاديه انجمن‌های اسلامی دانشجويان در اروپا(uisae)، در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، در توصيف و آسيب‌شناسی سبك زندگی غربی گفت: هميشه در جامعه ما حرف و حديث‌های زيادی در مورد محاسن زندگی در غرب بر سر زبان‌هاست؛ فارغ از اين كه چقدر افراد اين موارد را شخصا تجربه كرده باشند يا حداقل با مطالعه به آن رسيده باشند. در برخی موارد حتی كار به جايی رسيده است كه با اغراق، جملاتی گفته شده كه شايد يكی از معروفترين آنها اين باشد كه «در غرب اسلام وجود دارد و مسلمان نيست و در شرق مسلمان هست و اسلام نيست!».

اين شخصيت فعال در حوزه بين‌الملل افزود: آنچه كه بيش از هر چيز باعث نوعی جذابيت آفرينی برای سبك زندگی غربی شده، نظم و انضباط سيستماتيك در حوزه عمومی است كه رابطه مستقيم و دقيقی با حوزه خصوصی افراد دارد. چون در واقع جامعه يك مفهوم قراردادی است ولی افراد جامعه مصاديق عينی هستند و همين افراد هستند كه جامعه را می‌سازند و منظم بودن و نبودن يك جامعه نيز ارتباط معناداری با وضعيت اجزای تشكيل‌دهنده آن دارد. اين نظم توسعه يافته در سطوح مختلف باعث شده كه افراد جامعه از سطح بالايی از صبر و حوصله نيز برخوردار و به‌طور متوسط از معضل شتابزدگی در رفتارها به دور باشند.

وی به عنوان نمونه به فرهنگ رانندگی اشاره كرد و گفت: رانندگی شاخص عينی خوبی برای ارزيابی ميزان «نظم و صبر» در يك جامعه است؛ اينكه افراد چقدر به قوانين ملتزم هستند و چقدر به حقوق خود و ديگران آشنا می‌باشند و آن‌ها را عملی می‌كنند، شاخصی برای سنجش نظم و صبر در يك جامعه به عنوان مبنای تعاملات اجتماعی است. متأسفانه ما در اين زمينه تا وضعيت مطلوب فاصله داريم و بايد با يك همت اجتماعی اين نقطه ضعف را برطرف كنيم.

بهمنی رعايت اخلاق اجتماعی را بخش قابل توجه ديگری از جذابيت سبك زندگی غربی دانست و با اشاره به كاذب بودن اين جذابيت، عنوان كرد: رعايت نوعی خاص از اخلاق در حوزه اخلاق اجتماعی آن هم نه در همه اجزاء و شئونات اخلاق اجتماعی بلكه محدود به بخش‌هايی خاص كه در واقع تضمين‌كننده مبانی و اصول «مكتب اصالت لذت» باشند، بخش قابل توجه ديگری از جذابيت سبك زندگی غربی را تشكيل می‌دهند.

عضو فعال تشكل‌های دانشجويی در ايران و اروپا با يادآوری اين كه بايد ميان حوزه‌های مختلف اخلاق اعم از فردی، خانوادگی، اجتماعی، سياسی، علمی، اقتصادی و ... تمايز قائل شد، به يكی از اصول مثبت رايج در غرب و جوامع غربی هم اشاره و اظهار كرد: در جوامع غربی يكی از اصول بسيار مثبت اين است كه مردم عادی (نه دستگاه‌های دولتی و رسمی) معمولا در تعاملات مبنا را بر اعتماد می‌گذارند و نسبتا در رفتارهای خود سطح مطلوبتری از اخلاق را رعايت می‌كنند؛ نمونه عينی آن اين كه به عنوان مثال اگر شما برای خريد به يك فروشگاه برويد و طبق معمول چرخ دستی خود را از اجناسی كه نيازداريد، پر كنيد در حالی كه يك زنبيل هم در دست ديگرتان باشد كه در آن اجناسی را گذاشته باشيد، زمانی كه می‌خواهيد صورت حساب اجناس خود را بپردازيد، بعيد است كه صندوقدار در مورد محتويات زنيبل از شما سؤالی بپرسد.

وی در توضيح ريشه اصلی چنين وضعيت پسنديده‌ای، گفت: حقيقت اين است كه اين وضعيت بيشتر از هر چيز برخاسته از نظم قانونی و نظارت صحيح است كه با لعاب اخلاق تزئين شده است. مثلا در نمونه يادشده، هم فروشنده و هم خريدار مطمئن هستند كه فروشگاه به دوربين مدار بسته مجهز است و در صورتی كه كسی مرتكب دزدی شود، توسط پليس بازداشت می‌شود و از طرف محاكم قضايی محكوم و از بسياری مزايای موجود و فرصت‌های پيشرفت محروم خواهد شد.

مهدی بهمنی افزود: اگر چنانچه در مواردی اختلالی در اين نظم ايجاد شود، مثلا در مواقع حوادث طبيعی و يا اختلالات فنی، خيلی از شهروندان همين جوامع غربی رفتارهای متفاوتی از خود بروز می‌دهند كه اين امر به خودی خود و نيز معضلات اخلاقی بزرگی كه امروز گريبان غرب را گرفته‌اند، گواه و سندی بر كاذب بودن اين جاذبه‌های ظاهری است.

نقش آمريكا و صهيونيسم جهانی در تغيير سبك زندگی اسلامی

اين محقق و پژوهشگر علوم انسانی در تحليل و ارزيابی نقش آمريكا و صهيونيسم جهانی در تغيير سبك زندگی اسلامی، گفت: بديهی است كه دخالت‌های خارجی و شيطنت‌های حساب شده از سوی كشورهای استعمارگر غربی در قرن‌های مختلف سهم قابل توجهی در شكل‌دهی ذهن افراد داشته و دارند. تاريخ سه چهار قرن اخير ايران و بسياری ديگر از ممالك اسلامی گويای دخالت‌ها و دسيسه‌هايی است كه اين قدرت‌های سلطه‌جو بر امت اسلامی تحميل كرده‌اند كه نمونه‌هايی چون روی كار آوردن و از كار‌ بركنار كردن ديكتاتورهايی از جنس رضا شاه پهلوی، كودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲، جنگ تحميلی ايران و عراق و تحريم‌های ضد انسانی حاضر تنها گوشه‌هايی از فتنه‌انگيزی‌های نظام صهيونسيم جهانی است.

وی افزود: آنها در طول حيات منحوس خود و از راه‌های مختلفی مثل تهديد، تطميع، ترور، جنگ‌افروزی و از همه مهمتر جنگ روانی تلاش كرده و می‌كنند تا ذهن مردم را در راستای اهداف غير‌الهی خود جهت‌دهی نمايند و كاملا واضح است كه جهت‌گيری ذهنی چه تاثيری در خلق سياست، فرهنگ و اقتصاد و غيره خواهد داشت.

بهمنی خاطرنشان كرد: زمانی كه با اقدامات چند لايه و پيچيده به يك ملت قبولانده شود كه شما نمی‌توانيد و هميشه بايد وابسته باشيد، اين ملت اساسا تعريفی كه از خود خواهد داشت، يك جماعت وابسته و فاقد اراده است كه حتی بايد در كوچكترين مسائل هم پيرو ديگران باشد؛ حتی اگر به لحاظ دارايی‌های مادی منبع تامين نيازهای قدرت بالاتر از خود به حساب بيايد. حجم انبوه مطالب هدفمندی كه در قالب فيلم، موسيقی، مطالب علمی و ... به خورد مخاطبان داده می‌شود، مسلما تاثيرگذار هستند؛ سياستی كه با رنگ و لعاب‌های خوبی هم آراسته می‌شوند و عناوين زيبايی چون ديپلماسی عمومی، توليدات فرهنگی و برچسب‌هايی از اين جنس به آنها زده می‌شود تا حق و باطل را به هم بياميزند و مخاطب را در وادی توهمات تو در تو بيشتر مبهوت كنند.

غفلت مسلمانان؛ زمينه‌ساز آسيب‌های جدی فرهنگی

وی در ادامه توضيح داد: از اين دست مثال‌ها بسيار داريم اما نكته اينجاست كه عمدتا غفلت‌های ما زمينه‌ساز مداخلات آن‌ها بوده‌اند و هر جا كه ما هوش و حواسمان جمع بوده آنها نتوانسته‌اند آسيبی به ما وارد كنند يا لااقل آسيبشان جدی نبوده است. در كلام‌الله مجيد هم وقتی كه از مسلمانان مؤمن و اهل مجاهده به عنوان بهترين امت ياد می‌شود، خداوند متعال وعده می‌فرمايند كه اگر شما به آنچه كه بايد متعهد باشيد، دشمنان هيچ كاری نمی‌توانند از پيش ببرند و دشمنی‌های آنها فراتر از يكسری آزار و اذيت گذرا نخواهد بود «...لَن یَضُرُّوكُمْ إِلاَّ أَذًى...» (آيات ۱۱۰ و ۱۱۱ سوره مباركه آل عمران). همچنين در قرآن كريم آيات بسياری وجود دارد كه مستقيم و غير مستقيم مومنين را به تدبر، تعقل و درس ‍رفتن از حوادث سفارش می‌فرمايد و با تعابير مباركی دائما به ما تذكر ميدهد عباراتی چون «افلا يتدبرون» (آيا تدبر نميكنند!؟)، «افلا تعقلون» (آيا فكر نميكنيد!؟)، «فاعتبرو يا اولی الابصار» (ای صاحبان چشم و بصيرت عبرت بگيريد!) و عباراتی از اين دست كه در وهله اول دعوت به تفكر هستند. چرا كه اساسا مهمترين وجه تمايز انسان با ساير مخلوقات همين عقل و اراده اوست.

بهمنی در توضيح اين كه «چگونه می‌توان از گسترش سبك زندگی غربی در جامعه جلوگيری كرد؟» نيز، گفت: ما نبايد در مواجه با تمدن غرب و زير مجموعه‌های آن با رويكردی سلبی اقدام كنيم و صرفا جواب «آری» يا «نه» بدهيم بلكه بايد طبق فرمايشات مقام معظم رهبری(دامت بركاته الشريف) و ساير اهالی علم و فضل، مولفه‌ها و جنبه‌های مثبت تمدن غرب را بپذيريم و استفاده كنيم و جنبه‌های غير مثبت آن را كنار بگذاريم.

وی همچنين اضافه كرد: اين نوع سير و سلوك و طرز برخورد با ساير فرهنگ‌ها و علوم نيز مبنای قرآنی و روايی دارد. آن جا كه خداوند متعال در آيات ۱۷ و ۱۸ سوره مباركه زمر می‌فرمايد: «فَبَشِّرْ عِبَادِ. الَّذِينَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُوْلَئِكَ هُمْ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ: بشارت ده به بندگان. كسانی كه سخنان را می‏‌شنوند و از نيكوترين آنها پيروی می‏‌كنند، آنها كسانی هستند كه خدا هدايتشان كرده، و آنها خردمندانند» و يا حديث متواتری كه از پيامبر اكرم(ص) روايت شده كه فرموده‌اند: «اطلبو العلم ولو بالصين».

بهمنی اظهار كرد: روش صحيح مواجهه با جنبه‌های منفی سبك زندگی غربی در درجه اول بالا بردن سطح معرفت دينی و آگاهی علمی افراد و خانواده‌ها و در وهله دوم اصلاح نظام آموزش و شبكه رسانه‌ای است. منظور از نظام آموزش معنای عام آن است كه در برگيرنده مدارس دانش‌آموزی، دانشگاه‌ها و حوزه‌های علميه می‌باشد و مراد از شبكه رسانه‌ای اعم از راديو، تلوزيون، روزنامه، تريبون‌ها و افراد شاخص نيز هر چيزی است كه نقش انتقال‌دهنده پيام را بر عهده دارد.

محقق حوزه رسانه و منازعات بين‌المللی در توضيح اين مطلب خاطرنشان كرد: نظام آموزش در جوامع اسلامی بايد در هماهنگی كامل با سيستم رسانه‌ای، عموم جامعه را نسبت به جايگاه خودشان در اين دنيا و ارتباط آن‌ها با خالق يگانه و تكاليف فردی و اجتماعی و راه‌های استفاده از ظرفيت‌های موجود جهت تقرب به خدا تببين نموده و ذهن تك‌تك افراد را در اين جهت هدايت كند كه اين خود نياز به اراده‌های بزرگ و برنامه‌ای منسجم دارد.

ضرورت توجه به ظرفیت رسانه برای ترویج الگوی مطلوب اسلامی

وی در رابطه با نقش رسانه‌ها نيز گفت: رسانه‌ها و شبكه‌های تلويزيونی هم به عنوان انتقال‌دهنده پيام، نقش بی‌بديلی در هرگونه فرهنگ‌سازی دارد. چرا كه پيام هر چقدر هم كه خوب و پرمعنا باشد تا وقتی كه نتواند به صورت درست و اثرگذار به گيرنده منتقل شود، عملا فايده ندارد و بدون داشتن رسانه‌های كارآمد عملا بسياری از فرصت‌ها هدر خواهند رفت و حتی شايد به تهديد تبديل شوند.

مهدی بهمنی افزود: اساسا يكی از مهمترين دلايل فراگير شدن تمدن غربی در قرون اخير بهره‌مندی آن‌ها از ابزار رسانه بوده است و كانون‌های تعيين‌كننده در اين جبهه توانسته‌اند با اتكا به قدرت رسانه‌هايشان به تفوق كنونی برسند. در اين ميان تلويزيون به عنوان يكی از متاخرترين رسانه‌ها و تاثيرگذارترين آ‌ن‌ها از جايگاه ويژه‌ای برخوردار است. ظهور كمپانی‌های بزرگی چون هاليوود كه در دل خود غول‌هايی چون وال ديزنی و مانند آن را جای داده است، محصول طرز تلقی خاصی هستند كه بنيان انسان مدرن را در دو عنصر نان و سرگرمی خلاصه كرده است.

دبير اتحاديه انجمن‌های اسلامی دانشجويان در اروپا خطاب به جامعه اسلامی و اصحاب رسانه گفت: ما امت اسلامی هم اگر بخواهيم حرف حقمان را به گوش مخاطبان برسانيم، بايد بعد از اين كه آن را به خوبی تبيين و مستدل كرديم، مدل متناسبی از رسانه را برای انتقال اين پيام برگزينيم و با استفاده از ظرفيت‌های موجود، متناسب با مخاطبان مختلف آن پيام را در قالب‌های مختلف عرضه نماييم.

وی در پايان تصريح كرد: تجربه تاريخی نشان داده كه هرجا مسلمين توانسته‌اند خود را به الگوی مطلوب اسلامی نزديك كنند و بر همين اساس در هر زمينه‌ای اگر حرفی زده‌اند يا طرحی ارائه كرده‌اند، ساير ملت‌ها از آن استقبال كرده و به آن گرويده‌اند و خيلی نيازی به تبليغ و بازارگرمی نبوده است؛ چرا كه با فطرت انسانی همخوانی داشته و عملا جذاب است. در عين حال نقطه عكس اين ماجرا نيز همواره صادق بوده و هست و هرچقدر از اسلام ناب و مبانی آن فاصله گرفته‌ايم مجبور به عقب‌نشينی و سرخوردگی شده‌ايم.