قرآن؛ نخستين منبع شناخت جايگاه زن در جامعه از ديدگاه امام موسی صدر

گروه بين‌الملل: ديدگاه امام موسی صدر درباره زن دارای پنج اصل اساسی بوده كه نخستين آنها توجه به قرآن در پرداختن به مسئله زن است؛ امام موسی صدر در بحث «المرأة والدين» ديدگاه خود قرآن كريم درباره زن را استخراج كرده‌ است.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، سومين نشست از سلسله نشست‌های «انديشه و عمل» با عنوان «جايگاه زن در انديشه و عمل امام موسی صدر» روز گذشته، دوم ارديبهشت‌ماه، به همت مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی امام موسی صدر در ساختمان اصلی آن در تهران برگزار شد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمين مهدی مهريزی، مؤلف در حوزه دين‌شناسی معاصر و مسئله زن با حضور در اين نشست طی سخنانی گفت: امام موسی صدر به صورت جدی به مباحث مربوط به مسئله زن پرداختند و در چندين همايش و محفل بين‌المللی در اين باره سخنرانی كرده‌‌اند.

وی افزود: ايشان در حالی به اين مسئله می‌پرداختند كه شرايط كاملاً متفاوت با شرايط كنونی بود زيرا ايشان بحث زن را در دهه چهل و در كشورهايی به غير از ايران مانند الجزاير، مراكش و لبنان مطرح می‌كردند، لذا بايد از همين جا به اهميتی كه امام موسی صدر برای مسئله زن قائل بودند، پی برد.

مهريزی تصريح كرد: امام موسی صدر در 10 تا 12 سخنرانی به مسئله زن پرداختند و الگوهای مهمی مانند حضرت زهرا(س) و حضرت زينب(س) را تشريح كردند كه علاوه بر اين سخنرانی‌ها، خانواده ايشان و مقاله‌های به جا مانده و تأليفاتشان منبع آشنايی ما با نظرات ايشان در اين حوزه هستند.

وی تأكيد كرد: نظر امام موسی صدر درباره مسئله زن دارای پنج أصل اساسی است كه با توجه به منابع موجود آنها را استخراج كرده‌ام.

حجت‌الاسلام مهريزی در ادامه اظهار داشت: توجه به قرآن در بررسی مسئله زن نخستين اصل نظريات امام موسی صدر است و ايشان هم مانند علمای بزرگ پيش از خود مانند مرحوم علامه طباطبايی قرآن را منبع نظريه‌پردازی خويش قرار دادند.

وی به حديثی از پيامبر گرامی اسلام(ص) درباره اينكه هرچه به شما می‌رسد آن را بر قرآن عرضه كنيد تا صحت و سقم آن حاصل شود، اشاره كرد و گفت: امام موسی صدر در مبحثی تحت عنوان «المرأة و الدين» (زن و دين) ديدگاه خود قرآن كريم درباره زن را استخراج می‌كنند و آن را نخستين اصل خويش در شناخت جايگاه زن می‌دانند.

اين پژوهشگر حوزه دين‌شناسی معاصر خاطرنشان كرد: تفكيك ميان اسلام و آداب و رسوم مسلمانان دومين اصلی است كه از آثار امام موسی صدر می‌توان به آن پی برد و ايشان همواره ميان اين دو تفكيك قائل بودند.

وی در تشريح اين مطلب گفت: امروزه تعابيری تحت عنوان اسلام سطح اول و اسلام سطح دوم و اسلام سطح سوم وجود دارند كه در گذشته وجود نداشتند. منظور از اسلام سطح اول همان قرآن كريم و سنت پيامبر(ص) و ائمه(ع) هستند و اسلام سطح دوم به روايات علمای بزرگ از دين اشاره دارد در حالی كه اسلام سطح سوم همان فهم عامه مردم از دين است.

حجت‌الاسلام مهريزی افزود: قبلاً چنين طبقه‌بندی‌ای وجود نداشت و معمولاً آنچه در زندگی مردم به نام دين و به اسم دين شكل می‌گرفت به عنوان دين حقيقی شناخته می‌شد در حالی كه در واقع چنين نيست.

وی تصريح كرد: از نظر امام موسی صدر اين سه سطح نبايد با هم خلط شود و لذا می‌بينيم كه ايشان در جايی می‌فرمايند «الإسلام أكرم المرأة والناس أهانوها»، (اسلام زن را تكريم كرد و مردم به آن اهانت كردند). اين سخن امام موسی صدر نشان‌دهنده نوعی تمييز ميان آموزه‌های متعالی اسلام و قواعدی است كه به نام اسلام در ميان مردم رايج می‌باشد.

اين پژوهشگر حوزه دين‌شناسی، به سومين اصل در پرداختن امام موسی صدر به مسئله زن اشاره كرد و گفت: تفكيك ميان احكام بنيادی و تاريخی از ديگر اصولی است كه در مطالعات امام موسی صدر می‌توان مشاهده كرد.

به گفته وی، احكامی در اسلام وجود دارند كه بنيادی، جاودانه و اصل هستند؛ در‌حالی‌كه احكام ديگری وجود دارند كه تاريخی هستند، مثلاً احكامی كه امام معصوم(ع) برای دوره خاصی و بنا بر شرايط موجود تجويز می‌كند و جاودانه نيستند لذا بايد ميان اين دو نوع حكم دينی تمييز قايل شد كه امام موسی صدر با ظرافت هرچه تمامتر اين مسئله را رعايت می‌كردند.

حجت‌الاسلام مهريزی در ادامه اظهار داشت: اجتهاد مستمر و اعتقاد به تطور شريعت و كشف روح شريعت از ديگر ويژگی‌های نظريه‌پردازی امام موسی صدر در حوزه زن است. برخی مسائل روح شريعت هستند و اگر كشف شوند، بايد به عنوان اصل رعايت شوند به عنوان مثال امام موسی صدر در بحث طلاق، اصل شروط را مطرح كردند، يعنی همان قاعده‌ای كه امروزه رعايت می‌شود و اينكه در شرع، طلاق حق مرد است را با قاعده شروط حل كردند.

وی توجه به واقعيت‌ها و حضور در زمان را از ديگر ويژگی‌های نظريه‌پردازی امام موسی صدر در حوزه زن دانست و گفت: ايشان نيازها و توانايی‌های زن معاصر را شناخته بودند و مثلاً ايشان به حضور نظامی زن اعتقاد داشتند و از آموزش نظامی زن برای دفاع از كرامت خويش دفاع می‌‌كردند.

حجت‌الاسلام والمسلمين مهدی مهريزی، مؤلف در حوزه دين‌شناسی معاصر و مسئله زن در پايان با اشاره به اينكه اين 5 ويژگی، اصول و مبانی ديدگاه امام موسی صدر درباره زن را شكل می‌دهند، خاطرنشان كرد: مباحث ديگری مانند خانواده، رياست مرد در خانواده، حجاب، حكومت كردن زن، ازدواج، طلاق، جايگاه زن در ميان مسلمانان، جايگاه زن در غرب، ازدواج دختر با اذن پدر و غيره نيز در اين رابطه وجود دارند كه در جلسه آينده كه باز هم به موضوع جايگاه زن در انديشه و عمل امام موسی صدر اختصاص داده خواهد شد، به آنها خواهيم پرداخت.

گزارش تصويری مربوط به نشست را اينجا ببينيد!