تفكيك سنی كودك و نوجوان در توليد تئاتر دينی به تبعيت از ادبيات

گروه هنر: از آنجا كه تئاتر كودك و نوجوان برخاسته از ادبيات، شعر و قصه است لذا بايد از الگوی رايج در اين عرصه تبعيت كند و همچنان كه در عرصه ادبيات با توجه به سطح درك و فهم كودكان و نوجوانان، آثار ارائه شده درجه‌بندی می‌شوند، در توليد تئاتر كودك و نوجوان به ويژه تئاتر دينی نيز بايد مطابق با ميزان درك و فهم تفكيك صورت گيرد.

ذات انجام كار فرهنگی و هنری برای كودكان و نوجوانان استفاده از ابزار اين دو عرصه برای نيت ديگری است و آن همانا آموزش، تعليم و تربيت است كه در مقاطع گوناگون شاهد بروز آن در توليد و عرضه محصولات فرهنگی و هنری هستيم.

عرصه ادبيات و شعر و قصه شايد يكی از فراگيرترين اين عرصه‌ها در بيان مفاهيم كلی تعليم و تربيت و آموزش به كودكان و نوجوانان باشد و بيشتر والدين بر اين باورند كه برای دادن خوراك فرهنگی و هنری به فرزندان خود بايد بودجه‌ای را در سبد خانوار به خريد كتاب و ساير محصولات فرهنگی مكتوب قرار دهند.

سينما يكی ديگر از عرصه‌های فراگير در امر تعليم و تربيت كودكان و نوجوانان شناخته شده است كه به ويژه در محدوده زمانی خاصی و با گرايش هنرمندان مرتبط با دنيای كودكان و نوجوانان شاهد رشد و شكوفايی آن و عرضه محصولات متنوعی بوديم كه كودكان و نوجوانان را به همراه خانواده‌های خود به سالن‌های سينما می‌كشاند تا ضمن ايجاد اوقات خوش و سرگرم كننده در دل بيان قصه‌هايی جذاب و شاد، پاره‌ای از اصول تربيتی و تعليمی را به مخاطب خود منتقل كنند هر چند كه اين شكوفايی آنچنان دوامی نياورد و امروزه شاهد به حاشيه رانده شدن سينمای كودك و نوجوان هستيم كه با دوران اوج خود فاصله زيادی دارد.

اما يكی از مؤثرين و نه فراگيرترين عرصه‌های هنری در تبيين مفاهيم تعليمی و تربيتی به كودكان و نوجوانان كه عليرغم آنكه توانسته است اثربخشی خود را به اثبات برساند اما همچنان مغفول مانده است تئاتر كودك و نوجوان است كه بسياری از كارشناسان تعليمی و تربيتی و حتی روانشناسان كودك و نوجوان به اهميت آن در راستای جهت‌دهی به ساختار شخصيتی كودك و نوجوان اذعان دارند.

تئاتر كودك و نوجوان در كوران پرداختن به تئاتر حرفه‌ای كه بيشتر به مخاطب بزرگسال معطوف شده است به غير از گروهی فعال در اين عرصه كه از سر دلسوزی و تفقد به آن می‌پردازند اما همچنان نتوانسته است جايگاه مؤثر خود را در راه فرهنگ‌سازی، انتقال اخلاقيات و مفاهيم تعليمی و تربيتی به كودكان و نوجوانان بازيابد.

البته تلاش‌های صورت گرفته از سوی دوستان كارشناس در دهه اخير تا حدودی توانسته است ذهن مسئولان و فعالان تئاتر حرفه‌ای را به اين امر متمايل سازد و گنجاندن بخش ويژه كودك و نوجوان در جشنواره‌های تئاتری با پشتوانه بيش از 19 دوره برگزاری جشنواره بين‌المللی تئاتر كودك و نوجوان اين نويد را می‌دهد كه اين عرصه به سمت و سوی تعالی در پيش است.

صرفنظر از پرداختن به مصاديق بارز جايگاه تئاتر كودك و نوجوان در جامعه، ميان خانواده‌ها و همچنين ميزان توجه مسئولان به آن كه همچنان جای بحث و بررسی در مورد علل شكوفايی و افول آن وجود دارد اما مسئله‌ای ديگر كه قصد آن داريم در قالب سوژه‌ای تحت عنوان «اولويت‌بندی سنی در توليدات تئاتر دينی كودك و نوجوان» به آن بپردازيم، تفكيك دو گروه سنی كودك و نوجوان در توليد آثار فرهنگی و هنری است.

كارشناسان و برگزاركنندگان رويدادهای تئاتری كودك و نوجوان پس از تحليل رويدادهای گوناگون فرهنگی و هنری در اين حوزه، اخيراً به اين نتيجه رسيده‌اند كه كودك و نوجوان به دليل ساختار متفاوت ذهنی و اختلاف در سطح يادگيری و فهم مسائل نيز قابل تفكيك از هم هستند و برای اقبال بيشتر توليدات تئاتری برای آنها بايد اين تمايز را قائل شد.

با يك نگاه اجمالی می‌توان به اين مسئله واقف شد كه عرصه ادبيات كودك و نوجوان از ديرباز با اين احساس نياز كودك و نوجوان براساس تفكيك سنی پی برده است چنانكه محصولات فرهنگی در عرصه ادبيات، قصه و شعر برای كودك و نوجوان را براساس تفكيك سنی در گروه‌های مختلفی با كد الفبايی«الف تا د» مشخص می‌كند و بايد گفت تئاتر از آنجا كه در غالب موارد برخاسته از ادبيات و قصه و شعر است نيز بايد به اين تفكيك سنی بپردازد.

اين مسئله به ويژه در مورد تئاتر دينی كه به مباحث ارزشی، مذهبی برای كودكان و نوجوانان می‌پردازد اتفاقاً بيشتر محسوس است و از آنجا كه بسياری از مفاهيم دينی شكل انتزاعی دارند لذا درك مستقيم و بدون واسطه آنها از طريق توليدات تئاتری به ويژه برای كودكان ميسر نيست و هر چه سن بالاتر می‌رود و فرد به سنين نوجوانی نزديك می‌شود آن زمان است كه می‌شود به او در اين موارد بدون واسطه، مسائلی را در قالب توليد يك تئاتر منتقل كرد.

مباحثی همچون تئاتر پداگوژيك(تعليمی و تربيتی)، تئاتر كاربردی و... كه اخيراً و به واسطه الگوبرداری از تئاتر غربی وارد فرهنگ تئاتری و مباحث علمی تئاتر در ايران شده است در بيان مؤثر مفاهيم و مبانی دينی در قالب توليد تئاتر مفيد است و لذا با پرداخت اين سوژه قصد داريم تا علاوه بر اهميت تفكيك سنی كودك و نوجوان در زمينه رويدادهای تئاتری كه به تازگی مورد توجه جشنواره بين‌المللی تئاتر كودك و نوجوان و جشنواره «تئاتر ماه» حوزه هنری قرار گرفته است به شيوه‌های مؤثر توليد و عرضه تئاتر به كودك و نوجوان بپردازيم.