«اهل زاریا»؛ روایت مردی که انقلاب را از ایران به قلب آفریقا برد
کتاب «اهل زاریا» نوشته نجمه جوادی، روایتی داستانی از زندگی «شیخ ابراهیم زکزاکی» و شکلگیری جریان تشیع در نیجریه است؛ مردی که از یک مواجهه با نام امام خمینی(ره) به مسیری رسید که برای آن، فرزندان، خانواده، سلامتی و آزادی خود را هزینه کرد.
به گزارش ایکنا؛ نجمه جوادی در تازهترین اثر خود، زندگی شیخ ابراهیم زکزاکی را نه در قالب یک زندگینامه خشک و گزارشی، بلکه در قالب داستان روایت کرده است؛ روایتی که از کودکی و خانواده زکزاکی آغاز میشود، به تحولات فکری و آشنایی او با انقلاب اسلامی ایران میرسد و در ادامه، مخاطب را با مبارزات، سرکوبها، شهادت اعضای خانواده و کشتار شیعیان نیجریه همراه میکند.
از یک کلاس درس تا شکلگیری یک جریان
یکی از نقاط مهم روایت «اهل زاریا»، نخستین مواجهه ابراهیم با نام امام خمینی(ره) است. نویسنده به جای آنکه صرفاً درباره تأثیر انقلاب اسلامی بر زکزاکی توضیح دهد، این نقطه عطف را در دل یک موقعیت داستانی روایت میکند.
در بخشی از کتاب میخوانیم:
«ابراهیم نشسته بود روی صندلی کلاس و مثل همیشه آرام به نظر میرسید. او به نظام اسلامی فکر میکرد و نبودن نمونه مشابه آن. با آمدن استاد آمریکایی، همه بلند شدند. استاد علوم سیاسی بود که برایشان از فرق بین دو واژه گفت.
ـ بین مفهوم تأثیر و قدرت تفاوت وجود دارد، قدرت، تسلط بر دیگران است و تأثیر، تسلط بر قلب و فکر مردم. قدرتمندان سعی میکنند بر قلب و فکر مردم تأثیر داشته باشند، چون تأثیر، قویتر و مهمتر از قدرت است.
بعد متفکرانه چند قدم برداشت و با گچ روی تخته سیاه با خطی درشت نوشت: «روحالله خمینی.»
و درباره اتفاقات ایران گفت:
ـ شاه در ایران قدرت داشت، اما تأثیر خمینی بر پیروانش باعث شد آنها پیروز شوند.
ابراهیم در فکر فرو رفت.»
همین صحنه را میتوان یکی از کلیدهای فهم شخصیت زکزاکی در کتاب دانست؛ مردی که با مفهوم «تأثیر» آشنا میشود و بهتدریج درمییابد که یک اندیشه میتواند بدون در اختیار داشتن قدرت رسمی، بر قلب و ذهن مردم اثر بگذارد.
ابراهیم زکزاکی؛ مردی که همه زندگیاش را هزینه کرد
اما «اهل زاریا» صرفاً داستان آشنایی زکزاکی با انقلاب اسلامی نیست. مسئله اصلی کتاب، روایت مظلومیت و استقامت شیعیان نیجریه و شخص زکزاکی و خانواده اوست.
زکزاکی در مسیر فعالیتهای خود هزینههای سنگینی پرداخت؛ فرزندانش را از دست داد، خودش و همسرش مجروح شدند و سالها با فشار، محدودیت و سرکوب مواجه بود. با این حال، آنچه کتاب بر آن تأکید دارد، تصویر یک قربانی صرف نیست؛ بلکه انسانی است که با آگاهی، شجاعت و ایمان تلاش میکند یک حرکت دینی را در جامعه خود شکل دهد.
در این روایت، زکزاکی از یک فرد تنها فراتر میرود و به محور شکلگیری جریانی تبدیل میشود که توانست شمار زیادی از مردم نیجریه را با معارف اهلبیت(ع) آشنا کند.
از این منظر، پرسش محوری کتاب این است: «آیا میتوان از نقطه صفر، با تکیه بر ایمان، مردم و رهبری مؤمنانه، یک حرکت اجتماعی بزرگ ایجاد کرد؟»
«اهل زاریا» تلاش میکند پاسخ این پرسش را در زندگی واقعی زکزاکی جستوجو کند.
روایت یک خانواده در میانه آتش
یکی از ویژگیهای کتاب، فاصله گرفتن از تصویر کلیشهای و رسانهای زکزاکی است. مخاطب فقط با یک «رهبر مذهبی» مواجه نیست؛ بلکه با پدری، همسری و انسانی روبهروست که در بزنگاههای مختلف، میان ایمان، خانواده، ترس، امید و انتخاب قرار میگیرد.
در بخشی دیگر از کتاب آمده است:
«ابراهیم دستی به زمین گرفت و به آرامی بلند شد. خودش را به مادر رساند. لبهای کوچکش را گذاشت روی صورت او. صالحه دستی به سر کودکش کشید و با محبت گفت:
ـ پسرم! همه را شنیدی؟
ابراهیم فقط نگاهش کرد. صالحه ابراهیم را در آغوش گرفت و آرام گفت:
ـ قصه منجی مثل قصه نور است... وقتی تاریکی به اوج میرسد، روشنایی از راه میرسد. باید صبر کنیم و دعا کنیم، پسرم.»
در جای دیگری از کتاب نیز، روایت پس از سالها مبارزه به خانهای میرسد که بخشی از خانواده زکزاکی در آن به شهادت رسیدهاند:
«ماشین از میان جمعیت عبور میکرد. ابراهیم، که به زحمت با یک چشمش میتوانست ببیند، لبخند بر لب داشت. او از جمعیت تشکر میکرد و سرش را به نشانه احترام تکان میداد. احساس میکرد که دیگر نمیتواند هیچ چیزی را به غیر از شکرگزاری از خداوند در دل خود داشته باشد.
زینت به روبهرو خیره ماند. باید به همان خانه میرفت. خانهای که فاطمه خواهر ابراهیم و سه پسرش در آنجا به شهادت رسیده بودند. خانهای که حالا تبدیل به یک ویرانه شده بود.»
این بخشها نشان میدهد که نویسنده تلاش کرده است تاریخ را از سطح آمار و گزارش پایین بیاورد و آن را به تجربه انسانی شخصیتها تبدیل کند؛ تجربهای از فقدان، دلتنگی، امید و ایستادگی.
از زاریا تا امروز
کشتار شیعیان نیجریه در شهر زاریا در ۲۱ آذر ۱۳۹۴، یکی از تلخترین وقایع تاریخ معاصر شیعیان این کشور به شمار میرود؛ حادثهای که در جریان آن، ارتش نیجریه به شیعیان زاریا حمله کرد و شماری از مردم کشته و زخمی شدند و حسینیه بقیةالله نیز تخریب شد.
پس از این حادثه، نام شیخ ابراهیم زکزاکی بیش از گذشته در رسانههای جهان مطرح شد؛ اما «اهل زاریا» تلاش میکند مخاطب را پیش از این تصاویر و اخبار ببرد و نشان دهد که زکزاکی چگونه به این نقطه رسیده است.
از این منظر، کتاب تنها روایتی درباره یک حادثه تاریخی نیست؛ بلکه داستان شکلگیری یک تفکر و یک جریان اجتماعی است؛ جریانی که نویسنده ریشههای آن را در ایمان، مبارزه، آشنایی با اندیشه امام خمینی(ره) و ارتباط با مردم جستوجو میکند.
چرا «اهل زاریا» امروز مهم است؟
موضوع کتاب تنها به گذشته تعلق ندارد. تحولات سالهای اخیر منطقه و بهویژه جنگ ۱۲روزه و توجه دوباره به شخصیتهای جریان مقاومت، باعث شده بازخوانی زندگی چهرههایی همچون زکزاکی اهمیت بیشتری پیدا کند.
«اهل زاریا» از این زاویه، یک زندگینامه تاریخی صرف نیست؛ کتابی درباره استقامت، استکبارستیزی و این پرسش است که یک انسان مؤمن تا کجا میتواند برای باور خود بایستد.
پیام محوری اثر نیز در همین نقطه خلاصه میشود: استقامت در مسیر حق.
نویسنده برای تبیین این مفهوم، آیه شریفه «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَکَ وَلا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ» را به عنوان یکی از کلیدواژههای معنایی اثر مطرح میکند؛ استقامتی که در داستان زکزاکی نه یک شعار، بلکه مسیری پرهزینه و واقعی است.
«اهل زاریا» از این جهت نیز قابل توجه است که واقعه زاریا و زندگی زکزاکی، با وجود ظرفیت بالای تاریخی و داستانی، کمتر در ادبیات داستانی فارسی مورد توجه قرار گرفتهاند. انتخاب این موضوع، فرصتی است برای آنکه بخشی از تاریخ معاصر جهان اسلام از قاب خبر و گزارش خارج شود و در قالب داستان، با انسانها و انتخابهایشان روایت شود.
در نهایت، «اهل زاریا» را میتوان روایت مردی دانست که آشناییاش با نام «روحالله خمینی» از یک کلاس درس آغاز شد، اما به مسیری انجامید که زندگی شخصی و اجتماعی او را برای همیشه تغییر داد؛ مردی که سالها بعد، در میانه رنج و فقدان، همچنان تلاش کرد آنچه را از انقلاب اسلامی آموخته بود، در سرزمین خود به زبان مردمش روایت کند.
کتاب «اهل زاریا» نوشته نجمه جوادی در ۱۷۶ صفحه از سوی نشر بینالملل منتشر شده است.
انتهای پیام
