«طوفان» روایتی متفاوت از سفر مسلم ابن عقیل به کوفه است
یک کارگردان و نمایشنامهنویس تئاتر، با بیان اینکه نمایشنامه «طوفان» روایتی متفاوت از داستان سفر مسلم ابن عقیل به کوفه است، گفت: این اثر علاوه بر روایت یک رویداد مذهبی مرتبط با عاشورا، به شرایط اجتماعی و انسانی آن دوره نیز توجه دارد.
حسین فداییحسین، کارگردان و نمایشنامهنویس تئاتر، در گفتوگو با ایکنا با بیان اینکه نمایشنامه «طوفان» با عنوان کامل «روایت غربت مسافری غریب از سفر به کوفه در طوفان» روایتی متفاوت از داستان سفر مسلم ابن عقیل به کوفه است، اظهار کرد: انتخاب این اثر برای اجرا در روزهای پایانی ماه صفر و همزمان با ایام اربعین آقا حسین ابن علی(ع) و سوگ و عزای شهدای کربلا صورت گرفت و برای ما اهمیت داشت که فعالیت نمایشیمان با فضای معنوی و سوگوارانه این ایام تناسب داشته باشد. در این نمایشنامه تلاش شده است سفر مسلم ابن عقیل از زاویهای متفاوت روایت شود؛ سفری که از ابتدا با خطر، غربت، ابهام و اضطراب همراه است و شخصیت اصلی را در شرایطی قرار میدهد که هر لحظه ممکن است اتفاق تازهای برای او رخ دهد. به همین دلیل، نمایشنامه علاوه بر پرداختن به یک واقعه تاریخی و مذهبی، به شرایط انسانی شخصیت اصلی و فضای اجتماعی آن دوران نیز توجه دارد.
فداییحسین با اشاره به انتخاب قالب نمایشنامهخوانی برای اجرای «طوفان» گفت: اجرای صحنهای هر اثر نمایشی نیازمند زمان طولانی برای تمرین و آمادهسازی و همچنین بودجه و امکانات فراوان است و هیچکدام از این موارد در شرایط کنونی برای ما فراهم نبود. به همین دلیل تصمیم گرفتیم این اثر را در قالب نمایشنامهخوانی ارائه کنیم. البته از ابتدا نمایشنامهخوانی را پایان مسیر «طوفان» نمیدانستیم، بلکه این شکل از اجرای اثر را مقدمهای برای اتفاقات بعدی در نظر گرفتیم. چهبسا در آینده، اگر شرایط لازم فراهم شود، به تولید صحنهای این نمایشنامه نیز اقدام کنیم. نمایشنامهخوانی این امکان را فراهم میکند که متن و ظرفیتهای آن بدون نیاز به طی کردن تمام مراحل پیچیده و پرهزینه تولید یک اثر صحنهای با مخاطب در میان گذاشته شود.
این کارگردان و نمایشنامهنویس تئاتر درباره اینکه این خوانش را ادای دینی به کوروش زارعی دانسته است، اظهار کرد: کوروش زارعی هنرمندی است که سالهای سال تمام توان و انرژی خود را صرف تلاش برای خلق یا حمایت از آثار هنری بسیاری، بهخصوص در حوزه هنر دینی و مذهبی، کرده است؛ چه در زمان فعالیت هنری و چه در دوران مدیریت هنریاش. بنابراین اکنون که به دلیل بیماری برای مدتی از فضای هنر و فعالیت نمایشی دور شده بود، بر خود لازم میدانستیم به هر شکل شده در فعالیتی از وجود و حضورش استفاده کنیم؛ البته با نیت طلب شفای کامل و هرچه زودتر ایشان. این خواسته من و همه کسانی بود که سالهای سال جزو دوستان یا همکاران او به حساب میآمدیم.
فداییحسین با اشاره به حضور هنرمندان پیشکسوت تئاتر قم در نمایشنامهخوانی «طوفان» گفت: در فضای تئاتری قم هنرمندانی بودند که در سالهای دور جزو فعالان این عرصه محسوب میشدند، اما به دلایل متفاوت مدتها بود امکان حضور در فعالیت هنری و نمایشی برایشان فراهم نشده بود. دعوت از هنرمندان پیشکسوت تئاتر قم در نمایشنامهخوانی «طوفان» در واقع یک تیر و چند نشان بود. از یک سو میخواستیم به هنرمندی ادای دین کنیم که سالهای زیادی از عمر خود را برای هنر و بهویژه هنر دینی و مذهبی گذاشته است و از سوی دیگر، فرصتی فراهم شد تا تعدادی از هنرمندان باسابقه تئاتر قم دوباره در یک فعالیت نمایشی کنار یکدیگر قرار بگیرند. حضور این هنرمندان صرفا یک انتخاب اجرایی نبود، بلکه هر کدام بخشی از تاریخ تئاتر قم را با خود به همراه دارند.
اجرای صحنهای هر اثر نمایشی نیازمند زمان طولانی برای تمرین و آمادهسازی و همچنین بودجه و امکانات فراوان است و هیچکدام از این موارد در شرایط کنونی برای ما فراهم نبود
این نمایشنامهنویس درباره مفهوم عنوان «طوفان» نیز بیان کرد: «طوفان» در این اثر هم بازتاب شرایط بحرانی است که در آن زمان بر کوفه و جغرافیای پیرامون آن، یعنی بصره، شام، حجاز و دیگر مناطق، حکمفرماست و هم حال درونی مسلم ابن عقیل را نمایش میدهد که پا در سفری پرخطر گذاشته است. این سفر سرانجام مشخصی ندارد و هر لحظه که میگذرد، بر آشوب درونی مسلم ابن عقیل افزوده میشود. بنابراین طوفان در نمایشنامه تنها یک وضعیت بیرونی نیست، بلکه در درون شخصیت اصلی نیز جریان دارد. از یک طرف جامعه و جغرافیای پیرامون او گرفتار بحران است و از طرف دیگر، خود او با مجموعهای از اضطرابها، تردیدها و نگرانیها مواجه است.
وی با تأکید بر اینکه «طوفان» صرفا یک اثر مذهبی نیست، تصریح کرد: در یک اثر هنری میتوان رویکردهای مختلفی را در نظر گرفت و مهم این است که میان آنها پیوندی منطقی و درونی وجود داشته باشد. تقریبا تمامی اتفاقات مذهبی در بستری اجتماعی رخ دادهاند و در عین حال با شرایط درونی و بیرونی انسانهایی که در چنین بستری زیست کردهاند، ارتباط دارند؛ بنابراین این رویکردها از یکدیگر جدا نیستند. در نمایشنامه «طوفان» نیز علاوه بر روایت رویدادی مذهبی مربوط به ماجرای عاشورا، به شرایط اجتماعی زمان آن واقعه اشاره میشود و در عین حال انسانها و شخصیتهایی که در این واقعه حضور دارند نیز مورد موشکافی قرار میگیرند. برای ما مهم بود که مخاطب تنها با یک روایت تاریخی مواجه نشود، بلکه بتواند شرایط اجتماعی و انسانی آن دوره را نیز درک کند.
این کارگردان تئاتر با بیان اینکه هنر دینی میتواند همزمان به مسائل مذهبی، اجتماعی و انسانی توجه داشته باشد، اظهار کرد: اگر قرار باشد یک واقعه تاریخی صرفا به شکل گزارشی از اتفاقات روایت شود، بخش مهمی از ظرفیت نمایشی و انسانی آن از بین میرود. در «طوفان» تلاش شده است شرایطی که شخصیتها در آن قرار گرفتهاند و تأثیر این شرایط بر تصمیمها و احساسات آنها نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی درباره روند آمادهسازی این نمایشنامهخوانی و چالشهای پیشروی گروه گفت: شاید برایتان عجیب باشد، اما به جرئت میتوانم بگویم همهچیز در این کار خیر طوری پیش رفت که در هیچ مرحلهای با چالش خاصی مواجه نشدیم و شاید برای این مسئله دلایل متعددی وجود داشته باشد. نخست اینکه همه دوستان دلی وارد این کار شدند و نیت همه تلاش برای بازگشت سلامتی یک دوست بود. همین نیت مشترک باعث شد افراد با انگیزه و همراهی بیشتری در کنار یکدیگر قرار بگیرند و بسیاری از مشکلات معمول در مسیر تولید یک اثر نمایشی به وجود نیاید.
فدایی حسین با اشاره به ماهیت این فعالیت نمایشی بیان کرد: از طرف دیگر، کار هیئتی و امامحسینی بود و طبیعتا نظر عنایت ایشان را پشتیبان خودمان میدانستیم. وقتی گروهی با چنین نیتی وارد یک فعالیت فرهنگی و هنری میشوند، انگیزه و دلگرمی متفاوتی برای ادامه مسیر پیدا میکنند.
این کارگردان و نمایشنامهنویس تئاتر با اشاره به رویکرد گروه برای کاهش وابستگی به حمایتهای اداری و دولتی گفت: نکته دیگر این بود که سطح توقع و انتظارمان را از نهادها و ارگانهای اداری و دولتی کاملا پایین آوردیم و سعی کردیم روی خودمان حساب کنیم. وقتی کاری دلی و هیئتی و بدون توقع و انتظار از دیگران انجام میشود، معمولا با کمترین چالش و مانع پیش میرود. در بسیاری از فعالیتهای هنری، بخشی از مشکلات به این دلیل ایجاد میشود که گروه از ابتدا منتظر تأمین امکانات یا حمایت دیگران است. ما در این پروژه تلاش کردیم چنین نگاهی نداشته باشیم و بر ظرفیت خودمان و همراهی هنرمندانی که با نیت خیر وارد کار شده بودند تکیه کنیم. همین مسئله باعث شد روند آمادهسازی «طوفان» با آرامش بیشتری طی شود.
در یک اثر هنری میتوان رویکردهای مختلفی را در نظر گرفت و مهم این است که میان آنها پیوندی منطقی و درونی وجود داشته باشد
این کارگردان تئاتر درباره ظرفیت ادامه یافتن این تجربه و احتمال تولید صحنهای «طوفان» گفت: نمایشنامهخوانی میتواند مقدمهای برای اتفاقات بعدی باشد. اگر شرایط لازم برای تولید صحنهای فراهم شود، قطعا این امکان وجود دارد که اثر را در شکل کاملتری روی صحنه ببریم. برای ما مهم است که متن و ایده اثر ابتدا در معرض ارتباط با مخاطب قرار گیرد و بعد درباره مراحل بعدی تصمیمگیری شود. از سوی دیگر، تجربه حضور هنرمندان پیشکسوت در این نمایشنامهخوانی نیز میتواند زمینهساز اتفاقات دیگری باشد. در تئاتر قم هنرمندانی وجود دارند که سالها فعالیت کردهاند و ممکن است به دلایل مختلف از فضای اجرایی فاصله گرفته باشند. فراهم کردن زمینه حضور دوباره آنها در فعالیتهای نمایشی، هم برای خود هنرمندان و هم برای فضای تئاتر شهر ارزشمند است.
این هنرمند با تأکید بر اهمیت فعالیتهای فرهنگی مستقل و دلی اظهار کرد: گاهی یک فعالیت فرهنگی الزاما به امکانات گسترده و بودجههای سنگین نیاز ندارد. اگر گروهی از هنرمندان با انگیزه مشترک و نیت مشخص کنار یکدیگر قرار بگیرند، میتوانند حتی با امکانات محدود نیز یک اتفاق فرهنگی ایجاد کنند. البته این به معنای بینیازی هنر از حمایت نیست، بلکه نشان میدهد در کنار حمایتهای سازمانی، ظرفیت خود هنرمندان نیز میتواند منشأ اتفاقات مهمی باشد.
فداییحسین در پایان با دعوت از علاقهمندان برای حضور در نمایشنامهخوانی «طوفان» بیان کرد: همان جملهای که در پایین پوستر و تبلیغات اثر نوشته شده است، بهترین دعوت برای مخاطبان است؛ «این رویداد نذر فرهنگی است و همه علاقمندان میهمان گروه هستند.»
انتهای پیام
