قرعهكشی و جوايز بانكها؛ عامل نابودی قرضالحسنه و افزايش ربا در جامعه
عضو كميته فقهی سازمان بورس با انتقاد از سوء استفاده سيستم بانكداری كشور از امر قرضالحسنه، قرعهكشیهای بانكی را يكی از دلايل اصلی ازبين رفتن فرهنگ قرضالحسنه و افزايش ربا و نابرابری اقتصادی در جامعه عنوان كرد.
گروه اقتصاد: عضو كميته فقهی سازمان بورس با انتقاد از سوء استفاده سيستم بانكداری كشور از امر قرضالحسنه، قرعهكشیهای بانكی را يكی از دلايل اصلی ازبين رفتن فرهنگ قرضالحسنه و افزايش ربا و نابرابری اقتصادی در جامعه عنوان كرد.
حجتالاسلام والمسلمين حسن آقا نظری، عضو كميته فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار تهران و مدرس حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) ضمن ارائه نوضيحی در خصوص مشكلات قراردادهای اقساطی بانكها، اظهاركرد: فروش اقساطی به اين شرح است كه بانك با ارائه سند از سوی متقاضی كالايی را نقدا خريداری میكند كه اين خريد با اعتبار بانك و توسط متقاضی صورت میپذيرد. حال اگر فروش اقساطی چنانكه مرسوم است، صرفا با ارائه فاكتور از سوی متقاضی صورت پذيرد، بدون اينكه كار كارشناسی و دقيق در مورد نحوه تخصيص اعتبار از سوی بانك صورت گيرد، مشخص نمیشود كه عملا اين تامين سرمايه در چه موردی مصرف شدهاست.
شدت اين ظاهرسازی و در اصطلاح عامه، فاكتورسازی، به حدی است كه در عمل اين قراردادها چندان محلی از اعراب ندارند و صرفا به راهی جهت تامين سرمايه كالاهايی جز آنچه در قرارداد آمده، مبدل شدهاند. دليل اصلی اين سوء رفتار اقتصادی را میتوان در عدم وجود مكانيسمی منسجم، فعال، شفاف و روشن در راستای نظارت تخصصی به اين امور عنوان كرد. دليل ديگری كه میتوان يادآور شد، منفعتطلبی بانكها است كه صرفا در پی اعطای تسهيلات و برخورداری از سودهای غيرشرعی و غير كارشناسی هستند.
استاد حوزه و دانشگاه با انتقاد از سياستهای موسسه پولی و بانكی كه بازوی فكری بانك مركزی است، اظهار كرد: مشكل ساختاری اينجاست كه دستاندر كاران موسسه مذكور عدم شفافيت اين قراردادها را به عنوان يك خلاء و مشكل در سيستم بانكداری نپذيرفتهاند. اگر ما عقود اسلامی و فقه را به عنوان اصول اساسی ايجاد بانكداری اسلامی قبول كنيم، پيش از ورود اين ادبيات و تاثير بر روند بانكداری، نيازمند شفافيت و تخصصگرايی در بانكها هستيم.
وی با تأكيد بر اينكه تخصصی شدن بانكها منجر به تحقق سود واقعی سپرده برای سپرده گذاران خواهد شد، تصريح كرد: اگر هربانك كارويژه مختص به خود داشته باشد و به اين منظور از كارشناسان مجرب بهرهگيرد، سبب میشود كه تخصيص اعتبار كارشناسیتر و با اهداف واقعیتر صورت پذيرد. اين امر علاوه براينكه منجر به دريافت سود واقعی سپرده به سپردهگذاران خواهدشد، جامعه را نيز به سمت شفافيت مالی سوق خواهد داد.
مولف كتاب درآمدی بر نظريهپردازی اقتصاد اسلامی همچنين ضمن انتقاد از سوء استفاده سيستم بانكداری كشور از امر قرض الحسنه، قرعهكشیهای بانكی را يكی از دلايل اصلی از بين رفتن فرهنگ قرضالحسنه و افزايش ربا و نابرابری اقتصادی در جامعه عنوان كرد و افزود: اگرچه بانكها با برپايی سيستم قرعه كشی و اعطای جوايز محدود، سرمايه زيادی را به نام حسابهای قرضالحسنه جذب میكنند، اما عملا با بلوكه كردن اين سرمايه به مدت چند ماه قدرت وامدهی خود را افزايش میدهند و با دريافت سودهای غيرشرعی و اخذ جريمه ديركرد اين تسهيلات، به گسترش ربا در جامعه دامن میزنند.
وی ادامه داد: اعتماد به پايه بازار و صندوقهای قرضالحسنه تخصصی در جامعه از جمله راهكارهايی است كه میتواند در برابر اين تدبير غلط و منفعتطلبانه كه صرفا منجر به وجه المصالحه شدن قرضالحسنه و كاهش اعتماد عمومی و همچنين پايين آمدن روحيه تعاون میشود، ايستادگی كند.
حجتالاسلام آقا نظری در پايان، حركت كند سيستم بانكی و نظام اقتصادی به سوی اسلامی شدن را ناشی از عدم وجود فضای رقابت و جولان سيستم بانكی در جهت تامين سرمايه عنوان كردند و با اشاره به اين نكته كه برای تامين سرمايه در طرحهای كوتاه و ميانمدت بايد از پايه بازار (بورس) به شكل صندوقهای تخصصی در هر حوزه به صورت خرد در جهت تخصيص اعتبار و تامين سرمايه بهره برد، وظيفه سيستم بانكی را تخصصی شدن و تامين سرمايه طرحهای بلند مدت دانست.
كارشناس بانكداری اسلامی افزود: اگرچه طی سالهای اخير تلاشهايی در راستای افزايش نقش بورس يا همان پايه بازار در جامعه صورت گرفته و بانكهای دولتی تا حدی محدود و تخصصی شدهاند، اما ظهور بانكهای خصوصی اين محدوديت سيستم بانكی را جبران كرده و پايه بانك به واسطه قدرت مالی بالا و استيلای چندين ساله بر بازار تامين سرمايه، اجازه تحرك چندانی را به بازار بورس نمیدهد كه طبعا در هر سيستم اقتصادی با هر موضوعی، عدم فضای رقابت منجر به سوء استفاده انحصارطلبان خواهدشد.
