فرآيند‌محوری در هنر مغفول مانده است/ تلاش برای پر‌كردن جای خالی هنر متعهد

گروه هنر: مدير مركز هنرهای تجسمی حوزه هنری در آئين گشايش نمايشگاه «فصل تأمل» اظهار كرد: مسئله فرآيندمحوری در هنر را بايد جدی گرفت؛ چرا كه از نكات ظريفی است كه در مديريت هنری ما در طول 35 سال بعد از پيروزی انقلاب اسلامی بايد به آن توجه می‌شد.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، آئين گشايش نمايشگاه «فصل تأمل» عصر دوشنبه، ششم خردادماه، با حضور احسان آقايی، مدير موزه هنرهای معاصر تهران، محسن مومنی شريف رئيس حوزه هنری، مرتضی گودرزی ديباج مدير مركز هنرهای تجسمی حوزه هنری، محمدعلی رجبی، هنرمند نگارگر و عضو هسته اوليه تشكيل حوزه هنری و جمعی از هنرمندان تجسمی همچون غلامعلی طاهری، نادر قشقائی، مسعود شجاعی طباطبايی، مرتضی اسدی، حسين غلامی، سعيد نقاشيان، پيروز ارجمند و ... در سالن سينما تك موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد.

كشور ما از عدم جريان‌سازی و فرآيندمحوری در حوزه هنر رنج می‌برد

احسان آقايی، مدير موزه هنرهای معاصر تهران در اين مراسم در مورد تاثيرگذاری حوزه هنری بر هنر انقلاب گفت: جريان‌سازی هنر بعد از انقلاب اسلامی توسط حوزه هنری اتفاق افتاده است و به ويژه در حوزه هنرهای تجسمی پيشتاز بوده است، اما امروز كشور ما از عدم جريان‌سازی در حوزه هنر و فرآيندمحوری رنج می‌برد.

وی افزود: با واكاوی اين جريان می‌بينيم كه حوزه هنری در جريان‌سازی هنر انقلاب موفق نبوده است. همه ما مسئولان همواره خواستار اين هستيم كه به سوی هنر دينی و هنر ارزشی قدم برداريم ولی همه ما می‌دانيم كه تا زمانی كه نتوانيم به اين موضوع فرآيندمحور نگاه كنيم نتيجه‌ای دربرنخواهد داشت.

مدير موزه هنرهای معاصر تهران عنوان كرد: خوشحالم كه ميزبان آثار هنری كسانی هستيم كه هنر انقلاب اسلامی ما وامدار اين عزيزان در دوران باشكوه بعد از انقلاب در دوران انقلاب، دفاع مقدس، رحلت امام(ره) و پس از آن بوده است.

وی اضافه كرد: هنر هنگامی می‌تواند تاثيرگذار باشد كه به صورت فرآيندی به مسير ادامه دهد و جريان‌سازی كند، در اين عرصه مركز هنرهای تجسمی خدمات شايانی انجام داده است و اميدوارم اين مركز به شرايطی برسد كه هنر انقلاب را به كيفيت آثار دهه اول انقلاب نزديك كند و عقايد دينی و ملی و مذهبی ما را به اين شيوه پيام‌رسانی كند.

در ادامه مرتضی گودرزی ديباج، مدير مركز هنرهای تجسمی حوزه هنری با بيان اين كه در نشست پژوهشی 28 خردادماه در موزه هنرهای معاصر سخنان و موضوعات مد نظرش را بيان خواهد كرد، گفت: مسئله فرآيندمحوری در هنر را بايد جدی گرفت، چرا كه از نكات ظريفی است كه در مديريت هنری ما در طول 35 سال بعد از پيروزی انقلاب اسلامی بايد به آن توجه می‌شد و البته در برخی موارد هم به آن توجه شده است. در جاهايی كه هنرمندان ما يا غرب‌زده شدند و يا زياده از حد خودزده شدند و خود باوری‌های سترگی ذهنشان را گرفت، از مسير اصلی منحرف شديم.

ما هنرمندان يا ديوانه‌ايم، يا عاشقيم و يا معتقد

گودرزی اظهار كرد: در طول 3 سال گذشته اگر 10 برابر چيزی كه كار كرده‌ايم هم كار می‌كرديم درجه و اعتبار خاصی دريافت نمی‌كرديم. اينگونه كار كردن عشق و علاقه ما بود. ما يا ديوانه‌ايم، يا عاشقيم و يا معتقديم. نيرويی خاص ما را به جلو می‌برد و هيچ كدام وصل به هيچ سيستمی نيستيم و باورهای خودمان را داريم و به خدای خودمان پاسخ خواهيم داد.

وی با تاكيد بر اين كه در طول 30 سال فعاليت در مركز هنرهای تجسمی هيچ‌گاه ادعا نكرده‌ايم كه مركز هنرهای تجسمی به چيزی كه تمنای خودش و انتظار انقلاب اسلامی است رسيده است، عنوان كرد: ما در راهيم و تلاش می‌كنيم بخش خاص و مهم هنر متعهد را كه جای آن در پهنای هنر كشورمان خالی است و خالی بوده را پر كنيم.

مدير مركز هنرهای تجسمی حوزه هنری گفت: در فضايی از جامعه اگر هنرمند متعهد نسبت به باورهای درونی خودش و نيازهای مردم جامعه‌اش و اتفاقاتی كه برای كشورهای ديگر و مظلومان ديگر پيش می‌آيد عكس‌العملی نشان دهد و در آثار هنری‌اش متجلی كند، متهم به تهجر و شعارزدگی می‌شود.

گودرزی خاطرنشان كرد: اين در حالی است كه اگر هنرمند شعار نداشته باشد انسانيتش جای سؤال دارد، مگر می‌شود انسانی بدون شعار حركت كند؟ انسان بی‌شعار يعنی انسان بی‌هويت، اما اگر همين هنرمند هنر خود را شعارزده كرد و در قالبی ضعيف و غيرهنری عرضه كرد و خواست كه تصنعی عمل كند و سطحی‌نگری كند اساسا فعاليتش هنر نيست و مورد تاييد هيچ كس نيست.

تنها هنر فاخر متعهد مورد تاييد است

وی ادامه داد: هنرمندان حوزه هنری به لحاظ عملی و نظری به اين موضوع تاكيد كرده‌اند كه تنها هنر فاخر متعهد مورد تاييد است. هنری كه بتواند در وهله اول از ساختارهای هنری خود دفاع كند و در وهله دوم، ظرف آن بتواند مظروف متعالی‌اش را در درون خود جای دهد، به غير از اين هيچ چيز نمی‌تواند متجلی شود و به همين دليل است كه خيلی از آثار شبه هنری در طول چند دهه بعد از انقلاب اسلامی آمده‌اند كه شعارزده بوده‌اند و از اين منظر مورد تاييد ما هم نيستند.

وی با بيان اين كه مستندات مركز هنرهای تجسمی، فعاليت‌های آن و آثاری است كه در آن خلق شده، گفت: 30 هنرمندی كه در مكتب هنر انقلابی در حوزه هنری فعاليت كرده‌اند هنرمندان درجه يك ما هستند. افتخار هنر انقلاب اين است كه هنرمندانش درجه يك هستند. در جايی كه به پهنه و عمق هنر انقلاب می‌باليم به قلم هنرمندانی می‌باليم كه يا مدرسين دانشگاه‌های كشور و يا هنرمندان درجه يكی هستند كه جايزه ها و جشنواره‌های جهانی را فتح كرده‌اند.

در ادامه اين مراسم محمد‌علی رجبی، هنرمند برجسته نگارگر و مدرس دانشگاه و از اعضای هسته اوليه شكل‌گيری حوزه هنری در سخنانی گفت: هنر مسلمان معتقد متعهد هنری است كه نگاه آن نگاه فرهنگی است، اين هنرمند از ظواهر دنيوی می‌گذرد و چيزی را مطرح می‌كند كه خلاف عادت است. شخصيت هنرمند معتقد و حقيقی به گونه‌ای است كه به عالم با همه نقش‌ها و رنگ‌هايش توجه ندارد.

وی در ادامه عنوان كرد: به قول حافظ (عليه‌الرحمه) «چرخ برهم زنم ار غير مرادم گردد/ من نه آنم كه زبونی كشم از چرخ فلك»؛ كسی كه چرخ فلك را برهم می‌زند، آدمی فلك زده نيست و به حمايت دنيوی نياز ندارد؛ از اين جهت هنرمند هرگز حمايت نمی‌خواهد.

رجبی با اشاره به سال‌های اوليه تشكيل حوزه هنری اظهار كرد: آن روزی كه نام حوزه هنری را حوزه هنر و انديشه اسلامی نام نهاديم برخی گفتند «انديشه» را از نام آن برداريد. در آن زمان هيچ كمك ارگانی وجود نداشت؛ همراه با همسرانمان حضور داشتيم و حفاظت می‌كرديم، كسانی شب‌ها حمله می‌كردند كه نمی‌دانستيم كيستند، برخی می‌گفتند بهائی‌ها هستند، اما صبح روز بعد درهای حوزه دوباره باز می‌شد و جوانان در كنار يكديگر كار می‌كردند.

شعارمان «خدا و ديگر هيچ» بود

وی ادامه داد: اولين بار كه مقام معظم رهبری به حوزه هنری تشريف آوردند، پرسيدند كه شما چه كسانی و از كدام دسته و گروه هستيد؟ گفتيم ما از دسته خدا هستيم. شعارمان «خدا و ديگر هيچ» بود.

رجبی بيان كرد: آقای امامی كاشانی، رئيس تبليغات حضرت امام(ره) بودند، آمدند و پس از يك سال و نيم فعاليت هنرمندان، نظامی اداری و با حقوقی محدود برای حوزه طراحی كردند. با اين حال رئيس و مرئوسی در كار نبود و اين نظام، نظام انقلابی است و انقلاب اينگونه تحقق پيدا می‌كند. عده‌ای كه خودشان پايه‌های انقلاب هستند ديوانه‌وار جلو آمدند و پايداری كردند.

وی خاطرنشان كرد: خداوند متعال در آيه 72 سوره مبارك احزاب از امانتی ياد كرده كه به انسان واگذار شده و چنين فرموداند: «انا عرضنا الامانة على السموات و الارض و الجبال فابين ان يحملنها واشفقن منها و حملها الانسان انه كان ظلوما جهولاً، ما امانت (ولايت الهى تكليف تعهد) را بر آسمان‌ها و زمين و كوه‏ها عرضه داشتيم ولى آنها از حمل آن خوددارى كردند و از آن هراس داشتند اما انسان اين بار را بر دوش كشيد او بسيار ظالم و جاهل بود (قدر اين مقام عظيم را نشاخت و به خود ستم كرد)». حافظ از همين جا گفت كه غرفه فال به نام من ديوانه زدند.

اين هنرمند برجسته نگارگری عنوان كرد: اين ديوانه‌واری صفت اصلی است كه اگر آن را از دست داديم ديگر هنرمند نيستيم و ديگر متعهد نيستيم. چگونه می‌شود كه ما خود را ببينيم و در عين حال بر چيز ديگری كه از ما جداست ارزش‌گذاری كنيم و برای آن جان دهيم.

هنر آشكاركننده حقيقت و اسماء الهی برای بشر است

وی اضافه كرد: هنر ما شريف‌ترين چيز برای ماست، آن فدا كنيم برای محبوبی كه برای او جان می‌دهيم. هنر اگر هنر است، جز اينكه اسماء الهی را در بشر آشكار كند كار ديگری ندارد. هنر آشكاركننده حقيقت است همان حقيقتی كه با خون شهدا، دردهای دل و رنج‌های امام (ره) و خانواده شهدا تجلی كرده است و جلوه آن در آثار هنری است.

رجبی تاكيد كرد: هنرمندان موضوع‌سازی نمی‌كنند بلكه آنچه را كه در مكنونات قلبی دارند بيان می‌كنند و اين مقام ارتباطی مستقيم از دل به دل‌ها دارد.

وی خطاب به مدير مركز هنرهای تجسمی حوزه هنری گفت: من دوست داشتم در كنار هنرمندان و اساتيد مطرحی كه هم‌اكنون حضور دارند چهره اساتيدی چون حبيب‌الله صادقی، كاظم چليپا، مصطفی گودرزی، علی وزيريان و ... به عنوان پايه‌گذاران حوزه هنری را نيز ببينم.

عدم توجه به ماهيت هنر اسلامی دليل بی‌توجهی به هنرهای تجسمی است

اين مدرس دانشگاه در عرصه هنر و حكمت عنوان كرد: اگر خانواده هنرهای سنتی را نيز به خانواده هنرهای تجسمی، اضافه كنيم، اين خانواده بزرگترين خانواده فرهنگی هنری كشور می‌شود. انجمن هنرهای تجسمی ما 14 هزار عضو داشت درحالی‌كه قبل از آن بزرگ‌ترين انجمن هنری كشور 3 هزار عضو داشت. چرا اين خانواده نبايد مورد توجه قرار بگيرد؟ چيزی كه سبب می‌شود كه اين عدم توجه ايجاد شود عدم توجه به ماهيت هنر اسلامی است.

وی در پايان خاطرنشان كرد: ديديم كه اگر كسی از انقلاب، از اسلام و از ايران سخن گفت، او را كوبيدند و تحقير كردند. در دنيايی كه جهان غرب حاكم است و با تمام توان خودش به تماميت حيثيت ما حمله كرده، كسی را كه طرفدار انقلاب اسلامی ايران باشد را آرام نمی‌گذارد. مسعود شجاعی طباطبايی هنرمند كاريكاتوريست، فعاليتی را در سطح جهان به پا كرده است كه اسرائيلی‌ها دائما بر روی سايت ايشان پيام می‌فرستند؛ اين نشان می‌دهد كه اين مسئله برای آنها خيلی جدی است. دشمن آگاه است و دوستان متاسفانه ناآگاه.

در آئين گشايش نمايشگاه دستاوردهای مركز هنرهای تجسمی حوزه هنری طی سه ساله اخير از محسن نوری نجفی، هنرمند كاريكاتوريست و احمد آقاقلی‌زاده هنرمند گرافيست به عنوان پيشكسوتان هنر انقلابی تجليل به عمل آمد.

نمايشگاه «فصل تأمل» تا 6 تيرماه پذيرای بازديدكنندگان است.