رعايت اخلاق و عدالت؛ وجه تمايز بازار سرمايه اسلامی و بازار متعارف

گروه اقتصاد: در بازار سرمايه اسلامی هدف صرفا حداكثر كردن سود سهام‌دار نيست و ابعاد مختلف يك فعاليت اقتصادی در نظر گرفته می‌شود؛ حاكميت عدالت و اخلاق اسلامی از ملزومات اصلی تحقق بازار است و به دنبال آن پيروی از اصل انصاف هم در بازار سرمايه اسلامی بسيار مهم و حايز توجه است.

حجت‌الاسلام و المسلمين سيدعباس موسويان، مدرس دانشگاه و عضو كميته فقهی بازار بورس و اوراق بهادار در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، در مورد تفاوت بازار سرمايه اسلامی با بازار سرمايه متعارف گفت: مقصود از بازار سرمايه محلی است كه در آن گروهی از افراد كه خواهان عرضه سرمايه و دريافت منفعت هستند به عرضه سرمايه اقدام می‌كنند و در مقابل كارآفرينان، فعالان اقتصادی، بنگاه‌ها و شركت‌ها، اصطلاحا تقاضای سرمايه می‌كنند. محل داد و ستد سرمايه، همان بازار سرمايه است كه در قالب اوراق بهادار و ابزارهای مالی به خريد و فروش می‌رسد.

موسويان افزود: بازار سرمايه اسلامی بازاری است كه اولا از جهت اهداف، اصول و سياست‌ها همسو با نظام اقتصادی اسلامی باشد و از جهت ابزار و نهادهايی كه در آن شكل می‌گيرد، اين ابزارها بر اساس آموزه‌های فقه اسلامی تهيه شده باشد. هم نهادهايی كه در بازار سرمايه فعالند و هم ابزارهايی كه در اين بازار مورد استفاده واقع می‌شوند، بايد بر اساس آموزه‌های اسلام تعريف شود.

استاد حوزه و دانشگاه گفت: خوشبختانه دست‌اندركاران بازار سرمايه ايران بر اساس قوانينی كه بر بازار سرمايه حاكم است، از ابتدا بر اين عقيده بودند كه همه ابزارها و نهادهای شكل گرفته بر اساس آموزه‌های اسلامی طراحی شود. از حدود 6 سال قبل كه كميته فقهی سازمان بورس تاسيس شد، اين كميته فقهی در تشكيل نهادها و ابزارهای فعال در بازار سرمايه نقش دارد و همه ابزارها و نهادها قبل از ورود به بازار از سوی كميته فقهی بررسی و نقد می‌شود و اگر از لحاظ فقهی مورد تائيد بود، در شورای عالی بورس از جهت اقتصادی و مالی بررسی می‌شود و سپس وارد فاز عملياتی بازار بورس می‌شود.

موسويان تصريح كرد: امروزه در بازار سرمايه ايران علاوه بر سهام كه قدمت ديرينه‌ای دارد و همزمان با تاسيس بازار سرمايه ايران خريد و فروش می‌شد، ابزارهای مالی اسلامی نظير اوراق مشاركت، اوراق اجاره، اوراق مرابحه كه جديدا وارد شده و اوراق حق تقدم تسهيلات مسكن و همچنين اوراق سلف كه آئين‌نامه و مقررات آن تدوين شده و به زودی در بازار سرمايه منتشر خواهد شد.

وی افزود: البته برخی ابزارهای مالی تخصصی نظير صكوك در اسلام هستند كه آن‌طور كه بايد از سوی رسانه‌ها و دست اندركاران عرصه اقتصاد اسلامی معرفی نشده‌اند، صكوك اوراق بهادار اسلامی هستند كه پل ارتباطی می‌شوند بين كسانی كه وجوه مازاد نقدی دارند با كسانی كه در تامين مالی پروژه‌ها مشكل مالی و كسری منابع دارند. صكوك سبب می‌شود تا منابع از عرضه‌كنندگان سرمايه به كارآفرينان و فعالان اقتصادی نيازمند به سرمايه منتقل شود.

حجت‌الاسلام سيدعباس موسويان افزود: بازار سرمايه اسلامی علاوه بر ابزار از نهادهای خاص خود، مثل صندوق‌های سرمايه‌گذاری و شركت‌های سرمايه‌گذاری و شركت‌های كارگزاری بهره می‌برد و تلاش شده است فعاليت و ابزارهای اين نهادها بر اساس فقه اسلامی مورد استفاده واقع شود.

وی در ارتباط با مشخصه‌های بازار سرمايه متعارف گفت: بازار سرمايه بر اساس يك سری اهداف و خطوط كلی شكل می‌گيرد كه سياست‌های بازار سرمايه را مشخص می‌كند. در بازار سرمايه متعارف هدف اصلی حداكثر كردن سود صاحبان سهام و صاحبان اوراق مالی است و تمام بازار بر پايه اين انگاره فعاليت می‌كند و سياست بازار بر اين پايه استوار است.

موسويان در تشريح بازار سرمايه اسلامی گفت: در بازار سرمايه اسلامی اصطلاحا هدف فقط حداكثر كردن سود سهام‌دار نيست و نكات مختلف ديگری نيز در نظر گرفته می‌شود. مثلا ابعاد مختلف يك فعاليت اقتصادی در نظر گرفته می‌شود، كاركنان، مديران و حتی مشتريان محصولات و به نوعی منافع كل جامعه‌ای كه به نوعی در ارتباط و متاثر از محصولات اين بنگاه است موضوع بازار سرمايه است.

وی در پايان تاكيد كرد: تفاوت بازار سرمايه اسلامی و بازار سرمايه متعارف نه تنها در اهداف كه در ساز و كار و ابزارهای مورد استفاده در بازار را شامل می‌شود. بنابراين در بازار سرمايه متعارف همه به دنبال اين هستند كه فقط كالاها به شيوه كالاهای قاچاق نباشد، محصولاتی كه توليد آن ممنوع است، در بازار نباشد و بعد از آن بنگاه اقتصادی در توليد محصول، عرضه محصول و پرداخت دستمزد و قيمت‌گذاری كالا آزادی عمل دارد، درحالی كه در يك بازار سرمايه اسلامی حاكميت عدالت و حاكميت اخلاق اسلامی از ملزومات اصلی تحقق بازار است و به دنبال آن پيروی از اصل انصاف هم در بازار سرمايه اسلامی بسيار مهم و حائز توجه است.