بازدهی در كوتاهمدت و ريسك پايين؛ از مهمترين مزايای صكوك سلف
از مهمترين موارد كاربرد صكوك سلف، تأمين مالی بنگاههای اقتصادی است؛ عرضه اوراق سلف سبب میشود سپردهگذارانی كه به هر دليل توانايی سرمايهگذاری مستقيم ندارند، با خريد اوراق سلف، ضمن جلوگيری از راكد ماندن وجوه، از سود آن بهرهمند شوند.
گروه اقتصاد: از مهمترين موارد كاربرد صكوك سلف، تأمين مالی بنگاههای اقتصادی است؛ عرضه اوراق سلف سبب میشود سپردهگذارانی كه به هر دليل توانايی سرمايهگذاری مستقيم ندارند، با خريد اوراق سلف، ضمن جلوگيری از راكد ماندن وجوه، از سود آن بهرهمند شوند.
اجرای موفق بانكداری بدون ربا در بسياری از كشورهای اسلامی، انديشمندان مسلمان را برآن داشت تا در زمينه طراحی ابزارهای مالی اسلامی، مطالعات گستردهای را روی انواع عقود شرعی برای ابزارسازی صورت دهند. كارشناسان اقتصاد اسلامی پس از مطالعات موردی توانستند انواع صكوك مانند اوراق مشاركت، قرضالحسنه، مرابحه، اجاره، استصناع، مزارعه و مساقات را طراحی كنند كه برخی، قابليت استفاده در جايگاه ابزار سياست پولی را نيز داشتند.
ويژگی اين ابزارها اين است كه بهطور معمول برای طرحها و پروژههای ميانمدت و بلندمدت بهكار میروند. اما برای تكميل بازار پول و سرمايه، نياز به انديشه طراحی ابزارهای ديگر با كاربردهای كوتاهمدت بود؛ بهنظر میرسد میتوان با استفاده از قرارداد سلف اين نياز را برآورده كرد.
اوراق سلف، اوراق بهاداری است كه براساس قرارداد سلف منتشر میشود. سلم مترادف با سلف و عكس نسيه و از اقسام بيع است و در لغت بهمعنای پيشپرداخت، قبول كردن، اطاعت نمودن و به معنی بيعی است كه بهموجب آن، خريدار، وجوه مورد تعهد خود را از پيش به فروشنده میپردازد و فروشنده متعهد میشود كه جنس مورد معامله را پس از انقضای مدت معين به خريدار تحويل دهد.
بازار سرمايه بحرين به عنوان يكی از پيشگامان عرصه اقتصاد اسلامی از اولين نهادهايی بود كه اوراق سلف را مورد استفاده قرار داد و پس از آن ديگر كشورهای اسلامی مانند ايران نيز درصدد استفاده از عرضه برخی اوراق سلف، مثل سلف نفتی بهصورت گسترده از طريق شبكه بانكی و شبكه كارگزاری در بازار سرمايه اقدام برآمدند.
در رابطه با مدل عملياتی اوراق سلف بايد گفت: اين اوراق شبيه اسناد خزانه دولتی كوتاهمدت هستند. سازوكار اين اوراق همانطور كه عنوان شد به صورت پيش خريد جنس از سوی سرمايه گذار و دريافت اوراق سلف و پس از موعد مشخص سود مورد توافق از قبل به خريدار اوراق پرداخت و سند سلف تحويل فروشنده میشود.
ريسك اوراق سلف در كاهش قيمت كالا در سررسيد است. قيمت اوراق در بازار ثانويه برحسب پيشبينی از قيمت كالا در سررسيد و فاصله زمانی تا سررسيد تعيين میشود. بهصورت طبيعی و در وضعيت يكسان، هرچه به سررسيد نزديكتر شويم، قيمت اوراق سلف بالاتر خواهد رفت. بنابراين، افرادی كه اوراق را زودتر خريداری كردهاند، بهطور معمول سود خواهند كرد. مؤسسههای توليدی میتوانند با اعمال تخفيفهايی برای دارندگان اوراق نسبت به مشتريان ديگر، انگيزه خريد اوراق را بيشتر كنند.
از مهمترين موارد كاربرد صكوك سلف، تأمين مالی بنگاههای اقتصادی است. در رابطه با تأمين مالی بنگاههای اقتصادی بايد گفت: با اين روش، از يكسو سپردهگذارانی كه بهعلت كوچكبودن حجم سرمايه خود يا بهعلت نداشتن مهارت كافی، توانايی سرمايهگذاری مستقيم ندارند، میتوانند با خريد اوراق سلف، از راكد ماندن وجوه خود جلوگيری كرده و از سود آن بهرهمند شوند.
از سوی ديگر، بنگاههای اقتصادی اعم از خصوصی يا دولتی كه با كسری منابع مالی روبهرو هستند، میتوانند از راه انتشار اين اوراق و با پيشفروش محصول خود، بخشی از وجوه مورد نياز خود را تأمين كنند. تفاوت اين روش، با اوراق سهام و اوراق مشاركت اين است كه اولاً، خريدار در مالكيت و مديريت بنگاه شريك نخواهد بود؛ در نتيجه در نيازهای مالی كوتاهمدت و موردی، برای صاحبان بنگاه ترجيح خواهد داشت. ثانياً، با توجه به امكان تعيين دامنه سود آن، برای افراد ريسكگريز و متعارف جاذبه خواهد داشت.
جبران كسری بودجه از ديگر كارويژههای صكوك سلف است. برخی از دولتها برای جبران كسری بودجه مورد نياز خود به پيشفروش بينالمللی محصولات و مواد خام اقدام میكنند؛ اين كار، باعث انتقال بخشی از ارزش افزوده ملی (بهويژه زمانی كه دولت بهعلت نياز مالی شديد، احتياج به تأمين مالی دارد و از طرف ديگر بهعلت وضعيت خاص سياسی و اقتصادی، قيمت فروش مواد خام پايين است)، به خارج از كشور میشود.
در اين موارد، دولت میتواند با انتشار اوراق سلف، محصولات يا مواد خام را به مردم بفروشد؛ سپس در سررسيد به وكالت از طرف صاحبان اوراق، محصولات يا مواد خام را بهصورت نقد در بازارهای جهانی فروخته و با صاحبان اوراق تسويه كند. به اين ترتيب، كسری بودجه دولت تأمين میشود و تفاوت قيمت نقد و سلف، در قالب سود اوراق سلف به مردم كشور میرسد.
پوشش ريسك از ديگر مزايای اوراق سلف است، يكی از مشكلاتی كه توليدكنندگان با آن روبهرو هستند، اين است كه درباره عرضه مواد اوليه و كالاهای واسطهای كه در فرايند توليد آنها مورد استفاده قرار میگيرد، نگران هستند. آنها نمیتوانند پيشبينیكنند كه مواد و كالاهای واسطهای در آينده به اندازه كافی و با قيمت مناسب عرضه میشود يا نه؟. ممكن است، عرضه آنها در بازار در اثر حادثهای طبيعی كم شود يا افرادی با پديد ساختن انحصار و تقاضاهای مصنوعی، قيمت آنرا بالا ببرند.
از طرف ديگر فروشنده مواد اوليه و كالاهای واسطهای نيز نگران هستند. آنها نيز نمیدانند مواد اوليه و كالاهای واسطهای توليدی خود را میتوانند در آينده بهاندازه كافی و با قيمت مناسب عرضه كنند، يا نه؟.ممكن است افرادی با ايجاد انحصار و عرضههای مصنوعی، قيمت را پايين بياورند. وجود بازار سلف برای مواد اوليه و كالاهای واسطهای بهويژه در قالب اوراق سلف باعث رفع نگرانی درباره هر دو گروه از توليدكنندگان میشود. توليدكننده مواد اوليه و كالاهای واسطهای با اطمينان از تقاضا و قيمت آينده، به برنامهريزی اقدام میكند و استفادهكننده از آن مواد و كالاها نيز برای خود برنامهريزی میكنند.
