بیحجابی در شبكههای اجتماعی؛ بمبی در ميان ارزشها و سبك زندگی
بحران بیحجابی در فضای مجازی به عنوان يك چالش دينی و فرهنگی مسئله مهمی را ايجاد كرده است كه بدون فراهم آوردن زيرساختهای فرهنگی لازم، استفاده از اين شبكهها به منزله آغاز شمارش معكوس بمبی در ميان ارزشها و سبك زندگی خواهد بود.
 |
فضای مجازی و اينترنت در دنيای امروز به گونهای نفوذ كرده است كه نمیتوان زندگی بدون آن را تصور كرد، اما همين فضا آسيبهای متعددی را با خود به دنبال داشته است كه يكی از اصلیترين آنها تغيير سبك زندگی و شكستن مرز باورها و ارزشهايی همچون حجاب و حيا در ميان بانوان و دختران جوان و حتی پسران جامعه است.
بحران بیحجابی در فضای مجازی كه مدت زيادی نيست خود را به عنوان يك چالش دينی و فرهنگی نشان داده است، كمتر از يك دهه، پس از شكلگيری اولين شبكههای اجتماعی بروز يافته است. در اين يادداشت تلاش بر اين است كه بايستههای حفظ حجاب در فضای مجازی با استناد به مفاهيم قرآنی مورد بررسی قرار گيرد و سپس به آسيبشناسی اين موضوع پرداخته شود.
امروزه میتوان مدعی شد فضای مجازی و اينترنت در سطحی گسترده با فضای حقيقی رقابت دارد. با اين تفاوت كه اين دنيای مبهم، اما جذاب، روزبهروز گستردهتر میشود، اما دنيای پيرامون ما برای رشد و گسترش، زمان بيشتری نياز دارد. همين گستردگی فضای مجازی سبب شده است تا در كنار تمامی كاربردها و ويژگیهای منحصربهفردی كه اين شبكه را هر روز گسترش میدهد، شاهد بروز روزافزون چالشهای متعددی كه نه فقط در جامعهای ارزشی همچون ايران، بلكه حتی در جوامع اروپايی و آمريكا نگرانیهايی را در پی داشته است.
حجاب در شبكههای اجتماعی برای بعضی از كاربران غربی و غير مسلمان شايد چيز فراموش شده و يا بیاهميتی باشد اما اين مسئله با نفوذ به ذهنيت كاربران مسلمان و ايرانی در تأثيرپذيری از فرهنگ بيگانه، دليلی شده است تا اين كاربران را هم به نوعی با معضل حيازدگی و فراموش كردن دين و هويت اسلامی مواجه كند.
حال اين سؤال مطرح میشود كه در فضای مجازی، مسئله حجاب با سوء استفادههايی كه میدانيم تاكنون از حريم كاربران صورت گرفته و آثار مخربی كه عدم رعايت آن برای جامعه در بردارد، چه تكليفی با خود به همراه دارد.
برخلاف تصور عموم مردم، حجاب فقط به معنای پوشش صرف و تنها مخصوص زنان نيست. حجاب و عفاف واقعی از منظر قرآن كريم، برای ارتباط با جنس مخالف حريمی ايجاد میكند كه براساس آن مردان هم بايد محدوده خاصی برای پوشش و ارتباطشان قائل باشند تا اين حريم به صورت دو طرفه حفظ شود.
حجاب در منابع متعدد از نظر لغوی، به معنای مانع، پوشش، پرده و ستر و از لحاظ مفهومی يكی از اركان اساسی عفاف برای رابطه ميان زن و مرد به كار برده میشود. پديده حجاب به عنوان پديدهای دينی، اخلاقی، معرفتی، اجتماعی، فرهنگی، سياسی، حقوقی و ايدئولوژيك به طور قطع از ابعاد فرهنگی و اجتماعی جامعه جدا نيست.
مهمترين آيه قرآن كريم در خصوص حجاب میفرمايد: ای پيامبر! به زنان با ايمان بگو چشم از نگاه به مردان اجنبی فرو بندند و فرجهای خويش را حفظ كنند و زينت خويش را جز آنچه آشكار است آشكار نسازند و بايد كه روپوشهايشان را به گريبانها كنند و زينت خويش را نمايان نكنند، مگر برای شوهرانشان، يا پدران و يا پدر شوهران يا پسران و يا پسر شوهران و يا برادران و يا خواهرزادگان و يا برادرزادگان و يا زنان و يا آنچه مالك آن شدهاند يا افراد سفيه كه تمايلی به زن ندارند و يا كودكانی كه از اسرار زنان خبر ندارند، و مبادا پای خويش را به زمين بكوبند تا آنچه از زينتشان كه پنهان است، ظاهر شود. ای گروه مؤمنان همگی به سوی خدا توبه بريد، شايد رستگار شويد.
كشورهای غير مسلمان از آثار منفی شبكههای اجتماعی بی نصيب نيستند
رسانهها بهويژه رسانههای تعاملی نظير اينترنت در دنيای امروز مرز ميان زنانگی و مردانگی و نيز فضای خصوصی و عمومی را درنورديدهاند. اين مسئله با مطرح شدن اولين ايده شبكه اجتماعی در دهه ۱۹۶۰ و شكل گيری اولين شبكه اجتماعی در سال ۱۹۹۷ تحت عنوان Sixdegrees قوت گرفت و هرساله حتی كشورهای غير مسلمان كه به موضوع حجاب اعتقادی ندارند، از آثار منفی اين فضاها مانند سوء استفاده از پوشش كاربران بی نصيب نبودهاند.
اما واقعيت اين است كه بين فضای مجازی و فضای حقيقی تفاوتی وجود ندارد و همين مسئله كه برخی تصور میكنند، به دليل عدم حضور محسوس سايرين، میتوانند در فضای مجازی امنيت بيشتری داشته باشند، فرضی سراسر اشتباه است و بايد گفت كه به عنوان يك اصل اساسی و محوری در اسلام، حفظ حجاب چه توسط زنان و چه مردان، بیقيد ضروری است و اين امر در هيچ فضا و مكانی خارج نشده است، مگر اينكه كسی هم از ديانت خود دست شسته باشد و هم از امنيت خود خسته شده باشد كه « بَلِ الْإِنْسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ» انسان از وضع خود آگاه است و البته خداوند در همه حال شاهد و ناظر است.
حال با توجه به ورود اينترنت و گسترش لحظهای كاربران اينترنتی، بدون فراهم آوردن زيرساختهای فرهنگی لازم، استفاده از اين شبكهها به منزله شمارش معكوس بمبی در ميان ارزشها، باورها و هنجارهای ملیمذهبی و در يك كلمه «سبك زندگی» جامعه ما خواهد بود. البته اين تكنولوژی، خدمات بسياری را برای ما فراهم میآورد و بسياری از امور را برايمان تسهيل میكند و بايد اذعان داشت در دنيای امروزی نمیتوان از اين تكنولوژی چشمپوشی كرد.
شايد به جد بتوان گفت كه يكی از اساسیترين نقاطی كه در جنگ نرم كشورهای مستكبر هدفگيری شده است، موضوع عفاف و حجاب باشد و در واقع در تاريخ پانصد ساله استعمار میتوانيم به وضوح مشاهده كنيم، هدف برخی كشورهای غربی استعمارگر ، در كنار استعمار فيزيكی و جغرافيايی مستعمرات، متزلزل كردن باورهای دينی و كمرنگ كردن معنويات مردم آن جوامع بوده است. به طور مثال با وجود اينكه كشورمان هرگز مستعمره كشور ديگری نبوده است، مسئله مبارزه با حجاب در دوران پهلوی از حمايت چند كشور غربی برخوردار بوده است. به طور قطع امروز اين سلطه چهره جديدی به خود گرفته است كه در كشاكش نامحسوس با عقايد مذهبی ملل ديگر، مسئله ترويج و تبليغ ضد اسلامی به خوبی ديده میشود.
بنابراين به منظورگسترش حجاب مجازی، كاهش لطمات وارده در اثر سوء استفاده در فضای مجازی، مصونيت قشر زن در جامعه و نيز حفظ ارزش های دينی و ملی، نهادهای فرهنگی ذيربط مانند وزارت ارشاد، وزارت آموزش و پرورش و نيز وزارت علوم، تحقيقات و فناوری به همراه رسانههای داخلی اعم از صداوسيما، مطبوعات، وبسايتهای تحليلی، خبری و ... در اين امر به طور پويا لازم است كه فعاليت داشته باشند.
در واقع بايد ميان تمامی نهادهای دولتی و غيردولتی و نيز نهادهای حاكميتی و نظارتی كشور كه به نوعی در ترويج امر حجاب و عفاف دخيل هستند و اقدامات آنها به طور قطع باعث حفظ جايگاه حجاب در جامعه میشود، هماهنگی حاصل شود.
با مسئله بی حجابی در فضای سايبر به طور زيرساختی برخورد شود
پيشنهاد میشود به دليل گسترش روزافزون قشر نوجوان و جوان جامعه كه بيشتر از همه در معرض آسيبهای جدی شبكههای اجتماعی، وبلاگها و سايتها قرار میگيرند، با مسئله بی حجابی در فضای سايبر به طور زيرساختی برخورد شود و برگزاری همايشها و نمايشگاههای مد و لباس و … در مرحله ثانوی قرار گيرد.
منظور از اقدامات زيرساختی اين است كه چون میدانيم عفاف خانوادهها از سوی رسانههای بيگانه مورد هدف قرار گرفته شده است، بهترين راه مقابله، مصونسازی جامعه است و اين مصونسازی ممكن نمیشود، مگر در پرورش افراد جامعه از دوران كودكی، زيرا به هر حال از ماهواره، اينترنت و ساير عرصههای تبليغاتی دشمن نمیتوان جلوگيری كرد.
رهبر فرزانه انقلاب در مورد فضای مجازی میفرمايند: برای بنده حوزه فضای مجازی به اندازهی انقلاب اسلامی اهميت دارد. در برابر اين مهم اما مسئولان وظايف متعدد و مهمی دارند، از جمله افزايش آگاهیهای عمومی، تقويت آموزشوپرورش و جدیتر پرداختن به فعاليتهای مركز ملی فضای مجازی كه در اين صورت میتوان از فضای مجازی به عنوان يك فرصت بهره گرفت، بیآنكه تهديدهای آن برايمان دردسرساز شود.
وهاب خدابخشی
