وارد كردن فهم علمی از دين به جامعه؛ رسالت «جشنواره ملی ملكوت»

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، نشست خبری «جشنواره ملی ملكوت» با حضور حجت‌الاسلام والمسلمين مرتضی واعظ جوادی، رئيس بنياد بين‌المللی علوم وحيانی إسراء، حجت‌الاسلام والمسلمين سيدمهدی تقوی، رئيس سازمان فعاليت‌های قرآنی دانشگاهيان كشور و رئيس شورای سيا‌ست‌گذاری جشنواره ملی ملكوت و حميدرضا يونسی، دبير اين جشنواره، امروز، شنبه 16 شهريورماه در محل سازمان فعاليت‌های قرآنی دانشگاهيان كشور برگزار شد و در حاشيه اين نشست، از سايت و پوستر جشنواره و نرم‌افزار «ملكوت» رونمايی شد.

بر اساس اين گزارش، حجت‌الاسلام والمسلمين مرتضی واعظ جوادی، رئيس بنياد بين‌المللی علوم وحيانی إسراء با قدردانی از تقارن افتتاح اين جشنواره با ميلاد حضرت معصومه(ع) و دهه كرامت، از سازمان فعاليت‌های قرآنی دانشگاهيان كشور به دليل تلاش‌های شايسته در حوزه‌های فرهنگی و دانشجويی تشكر كرد.

انحراف دین متاثر از نبود اثرگذاری فهم علمی

حجت‌الاسلام جوادی در ادامه با اشاره به اين مطلب كه گاه فهم دين به صورت عرفی و سطحی و بدون دستمايه‌های علمی صورت می‌گيرد، عنوان كرد: اگر جريان علمی در فهم دين تأثيرگذار و تعيين‌كننده نباشد، انحرافاتی را در حوزه فهم دين ايجاد می‌كند.

وی با بيان اين‌كه در انديشه دينی، اين امر كاملاً جا افتاده است كه فهم دين بايد مبتنی بر علم باشد، اظهار كرد: برای مثال دانش فقه دانشی است كه در حوزه فهم روايات يا آياتی كه پيام فقهی دارند، وارد می‌شود و با تحليل عميق علمی، يك فهم درست فقهی را از يك روايت يا آيه برداشت می‌كند؛ اما اگر آن فهم در كنار آن علم و دانش قرار نگيرد، فهمی عرفی و سطحی به دست می‌آيد كه گاهی اوقات می‌تواند پيامدهای نامناسبی را هم داشته باشد.

همه پیام‌های قرآنی و روایی آیت‌الله جوادی از قالب علم برآمده

واعظ جوادی ادامه داد: در بنياد إسراء كه در آن تحقيق و پژوهش بر آثار و آراء آيت‌الله جوادی انجام می‌شود، به دليل اين كه خود آيت‌الله جوادی آملی علوم و دانش‌های مختلف را در حوزه‌های مختلف علوم اسلامی به همراه دارند، هيچ پيام قرآنی و يا روايی ندارند، مگر اين‌كه از قالب علم و مدل علم گذشته باشد و اولين گام در انديشه ايشان اين است كه چگونه می‌توان از اين كتاب يا سنت، اين آيه يا روايت و از يك منبع دينی، در مدلی علمی به عنوان يك پيام دينی استفاده كرد.

فراگیری فنی علوم فقه، تفسير، فلسفه و عرفان

وی افزود: لذا بايد علم فقه، علم تفسير، علم فلسفه، علم عرفان و ساير علومی كه در فهم دين كارآمد است به صورت فنی فراگرفته شود و در اين بنياد هيچ مطلبی در حوزه دين فهم نمی‌شود مگر اين كه از جايگاه علم خاص و تخصصی آن گذر كرده باشد.

رئيس بنياد بين‌المللی علوم وحيانی إسراء با بيان اين كه علوم اسلامی نسبت به هم هم‌افزايی و هم‌پوششی دارند و در يك منظومه علمی كنار هم قرار می‌گيرند، اظهار كرد: پيام‌هايی كه از آيات و روايات بايد گرفته شود، فقط از جايگاه يك علم نيست، بلكه بايد در يك منظومه علمی مورد ملاحظه و دقت قرار بگيرد. گاهی يك آيه پيامی در حوزه مباحث فقهی دارد و همان آيه می‌تواند يك پيام اخلاقی داشته باشد؛ همان آيه می‌تواند يك پيام عرفانی يا فلسفی داشته باشد و اين مجموعه می‌توانند نسبت به هم هم‌افزايی كنند و آن روايت يا آيه در يك منظومه ديده شود.

واعظ جوادی ادامه داد: بنابراين گذشته از اين‌كه در اين انديشه نوع نگاهی كه در منابع دينی هست، از منظر يك علم و دانش می‌گذرد، به صورت منظومه‌ای هم مورد ملاحظه و مداقه قرار می‌گيرد و لذا هم‌افزايی‌ای كه در اين سطح از دانش وجود دارد، به مراتب بيش از فهم يك رشته خاص است.

جایگاه مصالح عام اسلام و جامعه بشری در اندیشه آیت‌الله جوادی آملی

وی با اشاره به جهت ديگری كه در آثار و انديشه‌های آيت‌الله جوادی آملی وجود دارد، عنوان كرد: كتاب‌هايی كه از اين انديشه صادر می‌شود، پيام‌آور اين بينش است كه در انديشه ايشان مصالح عام اسلام و جامعه اسلامی، بلكه جامعه بشری ديده می‌شود و بر اساس روز و زمان آن حقيقت يافته شده علمی و در منظومه قرار گرفته شده، ارائه می‌شود. تعبير ايشان اين است كه اين‌كه بگوئيم ما هستيم و روايات، كافی نيست، ما هستيم و آيات، كافی نيست، بلكه بايد بگوئيم ما هستيم و آيات هست و روايات هست و جهان اسلام هست و مصالح جهان اسلام بايد در فهم اين آيات و روايات نقش داشته باشد و اين سه ويژگی موجب منحصر شدن اين انديشه شده است.

فرزند آيت‌الله‌العظمی جوادی آملی با اشاره به دغدغه دانشجويان و غيرمتخصصان در مورد نوع ارتباط برقرار كردن با انديشه‌های بزرگان حوزه دين و مخصوصاً آيت‌الله جوادی آملی عنوان كرد: به علت اين‌كه ايشان پيام‌های دينی را از منظر يك علم و دانش می‌بينند، اولاً در منظومه علوم اسلامی می‌نگرند، ثانياً همه آن‌ها را با مصالح جهان اسلامی هماهنگ می‌سازند و ارائه می‌دهند و ثالثاً، اين سه ويژگی و خصوصاً نگرش‌های علمی و تخصصی كه به منابع دينی دارند، باعث شده است كه نوع ارتباط و تماس با اين انديشه تا حدی دشوار شود.

وی افزود: برای مثال شما در حوزه تفسير ملاحظه می‌كنيد كه اين‌گونه نيست كه به يك آيه، فقط از يك منظر و با يك نگاه سطحی و فقط به عنوان پيام‌هايی از قرآن توجه شود؛ فلذا بحث در قالب‌ها و اصطلاحات علمی ارائه می‌شود. اين ويژگی‌ای است كه باعث شده كه انديشه ضمن عمق‌يابی و علمی شدن و تخصصی شدن، منظومه‌ای ارائه شود و هركسی بتواند از ديدگاه خود و از زوايه خود از يك آيه بهره ببرد. اگر كسی ضمن اين‌كه اين‌ها را به صورت علمی می‌نگرد، منظومه‌ای هم بنگرد، طبيعی است كه افزايش دانش در اين حوزه و عمق دانش و گستره دانش به مراتب بيشتر خواهد شد و اين از امتيازات و ويژگی‌های اين انديشه است.

رسالت و ماموریت جشنواره ملکوت

واعظ جوادی در ادامه برای تبيين رسالت و مأموريت جشنواره ملی ملكوت كه با هدف معرفی چنين انديشه‌ای برگزار می‌شود، با اشاره به راه پيدا كردن جريان‌ها و نگرش‌های مختلف علمی در تفسير تسنيم و همچنين با اشاره به ضرورت همراهی و هماهنگی علم با عمل گفت: قرآن وحی است و حقيقتی متعالی است، اما علوم بايد در مسير فهم اين حقيقت قرار گيرند و هر چه اين علوم قوی‌تر عميق‌تر و راسخ‌تر باشند، فهم قرآن عميق‌تر خواهد شد. از سوی ديگر بايد توجه كرد كه قلعه صيانت علم عمل است و تا علم به عرصه عمل در نيايد، به پويايی و بالندگی نخواهد رسيد و طبيعی است كه جامعه اثر و بركت وجودی آن را شاهد نخواهد بود.

وی ادامه داد: گاهی اوقات وقتی كه يك علم فرصت ورود و حضور در جامعه را پيدا نكند، فربه و متورم می‌شود، اما بالنده نخواهد شد و اگر علم به وسيله عمل در جامعه ساری و جاری شد، زنده، پويا، رو به رشد و ترقی و پيشرفت است. بر همين اساس محك تجربه و عمل است كه می‌تواند علم را پويا و زنده و بالنده نگه دارد و در عمل است كه هم ارزش علم و هم صحت علم به نمايش درمی‌آيد و شناخته می‌شود و در خصوص علم دينی اين بحث عميق‌تر و جدی‌تر مطرح است.

وی يكی از تهديدهای جدی در حوزه دين برای جامعه را سطحی‌نگری و نگرش‌های غيرعلمی و غيرفنی خواند و ضرورت برگزاری جشنواره ملی ملكوت را هم در همين راستا دانست و بيان كرد: بايد تلاش كنيم كه ‌انديشه‌ای را كه چنين عمق و وسعت يافته است، به عرصه عمل بياوريم.

وی با اشاره به وجود افراد زيادی كه علاقه‌مند به ورود در حوزه مباحث دينی هستند، گفت: اين افراد كه در حوزه‌های مختلف و رشته‌های مختلف علوم دينی هستند، اگر ابزار فهم دين را نداشته باشند، طبيعی است به بيراهه می‌روند و انحراف و كژی در نوع معرفت و فهم اتفاق می‌افتد و وجود اين گونه از جشنواره‌ها و فعاليت‌ها و نشست‌ها زمينه را برای اين كه فهم عرفی از دين را به فهم علمی از دين تبديل كنيم، اولاً و در جامعه منتشر كنيم، ثانياً، فراهم می‌كند.

وی افزود: مراد اين نيست كه ما فهم علمی پيدا كنيم و فقط آن را برای عالمان و متخصصان نگه داريم بلكه برای اين است كه روشمند و ضابطه‌مند شود و در مدل‌های علمی با گرايش‌های خاص هر علمی شكل اصيل خود را پيدا كند و تلاش كنيم كه اين را در سطح فهم جامعه تنزل دهيم.

وی جشنواره ملكوت را وسيله جايگزين كردن فهم نازل از دين با فهم متنزل از دين عنوان كرد و گفت: اين جشنواره قصد دارد كه حقيقت آسمانی قرآن را در يك شكل عالمانه و فنی به حد جامعه برساند و مشتاقان و علاقه‌مندانی را كه در حوزه قرآن می‌كوشند كه فهم درست و اصيلی را نسبت به دين و خصوصاً قرآن بيابند ياری كند.

وی جشنواره ملكوت را همچنين وسيله انتشار معرفت دينی خواند و عنوان كرد: خدای عالم نعمت‌های خود را به نعمت‌های اختصاصی و عمومی تقسيم كرده است، علم يك نعمت عمومی است كه خدا در اختيار بشر قرار داده و از بشر توزيع عادلانه آن را هم خواسته است. توزيع و انتشار علم به عنوان زكات علم معرفی شده است و اتفاقی كه در قالب جشنواره ملكوت در حال انجام است انتشار علم و انتشار معرفتی دينی از يك بنيان معرفتی عميقی است كه با نصاب‌های علمی شكل خاص خود را پيدا كرده است و بناست كه در يك جريان عمومی در كل كشور و به ويژه در دانشگاه‌ها جريانی برای فهم درست قرآن باشد و طبعاً با توجه به علمی بودن نيازمند تلاش و مجاهدتی ممتاز از فهم ظاهری و سطحی خواهد بود.

برگزاری جشنواره ملی ملکوت به همت سازمان فعالیت‌های قرآنی و با حمایت بنیاد اسراء

در بخشی از اين نشست خبری نيز حجت‌الاسلام تقوی، رئيس سازمان فعاليت‌های قرآنی دانشگاهيان كشور و دبير شورای سيا‌ست‌گذاری جشنواره ملی ملكوت عنوان كرد: جشنواره ملی ملكوت شكلی تكامل‌يافته از جشنواره مطالعات قرآنی دانشگاهيان كشور است كه در كنار آن، توسط سازمان فعاليت‌های قرآنی دانشگاهيان كشور و با همكاری و پشتيبانی فكری و مالی بنياد بين‌المللی إسراء و با محوريت آراء و آثار آيت‌الله العظمی جوادی آملی برگزار خواهد شد.

تقوی با اشاره به محوريت آثار آيت‌الله العظمی جوادی آملی در دو دوره از دوره‌های پيشين جشنواره مطالعات قرآنی دانشگاهيان كشور و استقبالی كه از اين آثار صورت گرفته بود، گفت: با توجه به استقامت و اصرار جهاد دانشگاهی در مسير كمك به دانشجويان برای رسيدن به يك منظومه معرفت دينی، بنياد إسراء نيز به اين نتيجه رسيد كه جهاد دانشگاهی را در اين مسير ياری كند.

وی كمك كردن به جوانان دانشجو برای رسيدن به يك منظومه فكر دينی را كاری دقيق، عميق، علمی و زمانبر خواند و افزود: ما برای انجام اين كار به سراغ سرچشمه رفتيم؛ جايی كه ركن و سرچشمه تفسير قرآن در حوزه‌های علميه جهان اسلام است و به نظر ما اين عاليترين و مؤثرترين شكلی است كه امروز می‌تواند جوان دانشجوی ما را كه دغدغه‌ها و ابهامات زيادی دارد، سيراب كند. چرا كه درس‌های معارفی و تفسيری، اگر چه در جای خود ارزشمند هستند اما آن چنان كه بايد و شايد روح جوانان ما را ارضاء نكرده و فكر آن‌ها را به آرامش نرسانده است.

دبير شورای سيا‌ست‌گذاری جشنواره ملی ملكوت با بيان اين گرفتن اين معارف از سرچشمه و در عين حفظ محتوای غنی، آن را جرعه جرعه كردن كاری سخت و دقيق است، گفت: در عين دشواری اين كار اقدامی است كه بايد صورت گيرد و راهی است كه بايد طی شود و ما احساس می‌كنيم كه خدای تبارك و تعالی به ما عنايت خاصی داشت كه بنياد إسراء را هم از نظر فكری و هم از نظر پشتيبانی به كمك ما رساند و اين را می‌توان بهترين نمود وحدت و همكاری حوزه و دانشگاه دانست كه يك مركز حوزوی با نهايت بزرگواری و كرامت هر آن چه دارد را در اختيار يك سازمان دانشگاهی قرار می‌دهد و آن را ياری می‌كند.

زمان‌بندی برگزاری جشنواره

در ادامه اين نشست نيز حميدرضا يونسی، دبير اولين دوره جشنواره ملی ملكوت، با اشاره به اين كه اين جشنواره بر جلد چهاردهم تفسير موضوعی آيت‌الله جوادی آملی با عنوان «صورت و سيرت انسان در قرآن كريم» بنا نهاده شده است، عنوان كرد: اين جشنواره شامل بخش‌های اينترنتی، پيامكی، مكاتبه‌ای، خلاصه‌نويسی، مقاله‌نويسی(علمی ـ پژوهشی و پوستر ـ مقاله)، وبلاگ‌نويسی، انتشار نشريه الكترونيكی، برگزاری سلسله نشست‌های علمی است.

يونسی در مورد زمان‌بندی جشنواره نيز گفت: با توجه به اين كه جشنواره بخش‌های مختلفی را دارد شروع و پايان بخش‌های مختلف متفاوت خواهد بود.

وی عنوان كرد: زمان برگزاری بخش اينترنتی از ابتدای مهرماه تا پايان دی‌ماه خواهد بود. بخش فراخوان مقاله از همين امروز آغاز می‌شود و پايان فراخوان اين بخش آذرماه است. مسابقه پيامكی و مكاتبه‌ای هم از مهرماه آغاز می‌شود و تا پايان دی‌ماه ادامه خواهد داشت. نشست‌های تخصصی نيز طی ترم اول سال تحصيلی پيش رو در دانشگاه‌ها برگزار خواهد شد و اختتاميه جشنواره دهه اول اسفندماه سال جاری خواهد بود.

دبير اولين دوره جشنواره ملی ملكوت با اشاره به جوايز در نظر گرفته شده برای نفرات برتر گفت: ما در كل شاخه‌های جشنواره به 200 برگزيده جوايزی را اهدا خواهيم كرد كه يك دسته از جوايز فرهنگی و با رويكرد علمی است و بخشی هم جوايز مرسوم جشنواره‌ها هست.

وی عنوان كرد: دو خودروی تيبا، 12 سكه بهار آزادی، 50 تبلت، 50 گوشی موبايل و جوايز نقدی همان جوايز مرسوم است. اما ويژه‌ترين جوايز جشنواره حمايت از دو دانشجوی تحصيلات تكميلی است كه شامل كل كمك هزينه دوره كارشناسی ارشد و 100 ميليون ريال كمك هزينه دوره دكترا خواهد بود.

يونسی همچنين با بيان اين كه اصل جشنواره كه عموم مردم را شامل می‌شود به صورت پيامكی از طريق اپراتور ايرانسل انجام خواهد شد، اظهار كرد: نرم‌افزاری كه در اختيار علاقه‌مندان قرار می‌گيرد اطلاعات لازم را برای شركت و ورود در فرآيند جشنواره در اختيار آن‌ها قرار خواهد داد و برای توضيحات تفصيلی می‌توانند به بروشور موجود در نرم‌افزار مراجعه كنند.