كتاب «جاده استراتژيك فاو ـ بصره» نقد و بررسی شد

يحيی نيازی، نويسنده

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، كتاب «جاده استراتژيك فاو ـ بصره» صبح امروز شنبه 16 شهريورماه، با حضور يحيی نيازی، نويسنده، سعيد سرمدی و حسن دری منتقد در مركز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس نقد و بررسی شد.

يحيی نيازی، نويسنده اثر با اشاره به روند شكل‌گيری نگارش كتاب «جاده استراتژيك فاو-بصره» گفت: اين كتاب براساس ايده‌ای كه در ذهن حسين اردستانی، رئيس مركز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس بود، شكل گرفت؛ چرا كه وی معتقد است بايد تاريخ مناطق عملياتی همچون قلاويزان، بازی‌دراز و جاده استراتژيك فاو ـ بصره را كه جايگاه مهمی در دفاع مقدس داشتند، نوشت. برای همين منظور در سال 89 براساس مستندات موجود در مركز اسناد، كار نگارش اثر با نظارت خود وی آغاز شد.

وی افزود: اين كتاب وقايع شب چهارم عمليات والفجر8 را تشريح می‌كند كه در هشت فصل تنظيم شده و فصل اول آن به تبيين چارچوب و زمينه‌های بحث می‌پردازد و هفت فصل ديگر تصميم‌گيری و ماهيت و عملكرد يگان‌های سپاه پاسداران در انهدام لشكر گارد صدام را تبيين می‌كند.

اين نويسنده با اشاره به محدوديت‌های نگارش اين كتاب اظهار كرد: جديد و بی‌سابقه بودن نوع پرداخت موضوع دفاع مقدس، كمبود اطلاعات ميدانی از حادثه، فاصله زمانی گرفتن افراد از حادثه و فراموشی جزئيات و كافی نبودن منابع برای نگارش اين اثر مانع از تحقق همه اهداف اين اثر پژوهشی شد اما می‌توان گفت تحقيقات ديگری می‌تواند براساس همين پژوهش شكل گيرد و فتح بابی برای خلق آثار ديگری در اين حوزه باشد.

سعيد سرمدی، راوی و منتقد در ادامه اين برنامه گفت: اين كتاب را وقتی برای نخستين بار ديدم مشتاق شدم تا آن را مطالعه كنم از اين رو بايد به مسئولان مركز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس تبريك گفت كه به موشكافی چنين موضوعاتی اقدام می‌كنند؛ چرا كه اگر نسل امروز از ما درباره چگونگی ورود دشمن به خرمشهر، آزاد شدن اين شهر، نحوه عبور غواص‌ها از اروندرود و موضوعاتی از اين دست حرف‌های زيادی داريم اما كتاب نداريم.

وی با اشاره به نقاط قوت كتاب «جاده استراتژيك فاو ـ بصره» اظهار كرد: در اين اثر از گزارشات راويان استفاده زيادی شده و سعی شده در معرفی افراد و اسامی و مسئوليت آنها در پاورقی ذكر شود و از سوی ديگر در ابتدای هر فصل مقدمه‌ای ادبی نوشته شده است كه اين موارد را می‌توان از نقاط قوت اين كتاب برشمرد.

سرمدی با بيان اينكه نقد می‌تواند در حوزه‌های گوناگونی همچون نقد ناشر، نقد ويراستاری، نقد كتاب و يا طرح جلد صورت گيرد و ما در اين برنامه قصد نقد كتاب را داريم، تصريح كرد: يكی از موضوعات اصلی در رابطه با عنوان كتاب، به عنوان اصلی‌ترين ركن يك اثر مكتوب است كه از چند جنبه قابل بحث است يكی اينكه اين عنوان جامع نيست و هر فردی با ديدن آن می‌تواند ديدگاه‌های متفاوتی داشته باشد كه ديدگاه من مهندسی و ساخت اين جاده بود.

اين منتقد ادامه داد: در عنوان كتاب محدوده مكانی جاده «فاو-بصره» مورد دقت قرار داده نشده است و از 90 كيلومتر جاده نمی‌توان دريافت كه كدام نقطه از آن مورد توجه بوده است از اين رو انتخاب اين عنوان، صحيح نبوده است و اگر عنوان «انحلال گارد عراق در فاو» انتخاب می‌شد بهتر بود.

وی در ادامه بيان كرد: روشن نبودن استراتژی مشخص برای تدوين يكی از انتقاداتی است كه به اين اثر وارد است و از سوی ديگر اهداف كليدی تحقيق و مبنای نگارش اصلی كتاب مشخص نيست و از اين روست كه وقتی خواننده كتاب را مطالعه می‌كند متوجه نمی‌شود كه چرا لشكر گارد عراق وارد اين منطقه شده است و اينكه لشكر گارد چيست و چه تفاوتی با لشكر زرهی عراق دارد.

سرمدی با بيان اينكه طراحی مقابله با لشكر گارد در اين اثر به خوبی تبيين نشده است، گفت: در اين راستا فقط عبارات كلی مطرح شده است و اينكه در اين طراحی به چه نتيجه‌ای رسيده‌اند معلوم نيست و انهدام بی‌سابقه لشكر گارد عراق به صورت مستند و مستدل نيامده است و بخش اعظمی از مطالب ارائه شده ارتباط موضوعی با شب چهارم عمليات والفجر هشت در جاده فاو-بصره ندارد.

حسن دری، نويسنده و منتقد ديگر با بيان اينكه هدف اين كتاب توصيف يك شب از عمليات است گفت: اهميت اين كتاب از اين نظر است كه تاكنون در اين رابطه كتابی نگارش نشده و متأسفانه در بخش‌های مختلف اثر، هدف نگارش اثر، توسط محقق دنبال نشده است و در بيش از 70 درصد به كلياتی از عمليات والفجر هشت پرداخته شده است.

وی عدم انسجام در مطالب كتاب به ويژه در فصل چهارم را مورد اشاره قرار داد و بيان كرد: عنوان تيتر و سرفصل‌ها هم مطلب ديگری است كه اگر آن را جزو ساختار كتاب بدانيم با موضوع نوشته شده ارتباط چندانی ندارد و با سليقه خوبی انتخاب نشده است و بيشتر كنگ و تبليغی است.

دری با اشاره به محتوای كتاب گفت: محتوا می‌بايست به روز حادثه می‌پرداخت در حالی كه مطالب كمی به اين منظور اختصاص داده شده است و بيشتر فرعيات از نظر نويسنده گذشته است و هر چند كه گفته می‌شود در بيان تاريخ بايد كمی به قبلتر برگشت اما سكوی پرش اثر از عمليات‌های خيلی قبل مانند عمليات‌های بيت‌المقدس و خيبر آغاز می‌شود و 60 صفحه به اين موضوع پرداخته شده است.

اين منتقد با بيان اينكه عدم استفاده از منبع در برخی از صفحات ضربه اصلی را به كتاب زده است، بيان كرد: متونی در اين اثر وجود دارد كه نويسنده قلم زده و بدون منبع است و اين موارد را می‌توان در صفحات 18-20 و 126-127 ديد كه هيچ منبعی در آن ديده نمی‌شود و جزئياتی در آن آمده كه نيازمند درج منبع است.

وی در ادامه افزود: اين كتاب پانوشت قوی نداشته و زبان و نثر آن يكنواخت نبوده و نثر نويسنده ژورناليستی است و از سوی ديگر طرح جلد ضعيفی برای اين اثر درنظر گرفته شده است.

در ادامه اين برنامه، يحيی نيازی، نويسنده در پاسخ به منتقدان گفت: انتظار داشتم منتقدان نقدهای فنی و قوی به محتوای كتاب و بخش مشخصی از آن ارائه دهند و آن را ارزيابی كنند.

وی افزود: قضاوت و نقد در ابعاد مختلف برای بازگو كردن افق‌های روشن برای مخاطبان است، از همين در نقد دو رويكرد توصيفی و انتقادی وجود دارد. در نقد توصيفی به تفسير متن كتاب پرداخته می‌شود و در نقد با رويكرد انتقادی، علاوه بر توصيف، ارزيابی صحيحی نيز از كتاب ارائه می‌شود كه آنچه در نقدها عنوان شد به اين صورت نبوده و نمی‌توان رويكرد مشخصی برای آنها درنظر گرفت.

نيازی با بيان اينكه برخی انتقادهای وارده به كتاب علمی نيستند، گفت: برخی انتقادها علمی نيستند و از اين رو تشخيص دادم كه از جواب دادن به آنها خودداری كنم. از طرفی اگر به برخی موضوعات بيشتر پرداخته شده است به اين دليل است كه مخاطب با رويدادها و حوادث گوناگون در عمليات والفجر 8 آشنا شود.