روند ترجمه قرآن كريم توسط مستشرقان تشريح شد

حجت‎‏الاسلام والمسلمين عباس احمدوند، مدرس دانشكده الهيات دانشگاه تهران در گفت‎وگو با خبرگزاری بين‎المللی قرآن (ايكنا) با اشاره به بحث ترجمه قرآن از سوی مستشرقان گفت: بايد به ياد داشت كه به دليل اختراع دستگاه چاپ در قرن پانزدهم توسط گوتنبرگ، جريان چاپ متون اسلامی اندكی ديرتر آغاز شد اما علت تسريع جريان ترجمه قرآن آن بود كه اروپائيان ناگزير از فهم قرآن به زبان خويش بودند و مجبور بودند اين كار را سريع‌تر انجام دهند.

وی افزود: حقيقت اين است كه تا مدت‎ها پيش از تاسيس كرسی‎های اسلامی-عربی در دانشگاه‎های غرب و عربی‎دانی و عربی‎خوانی اروپائيان، هرگز نيازی به چاپ متن عربی قرآن و ديگر متون اسلامی احساس نمی‎شد؛ اما بعدها استفاده از صنعت چاپ در بهبود وضعيت تدريس و تحقيق و امثال آن ضرورت يافت و اين صنعت نيز متون لازم را به صورت چاپی و به نحوی عالی در اختيار محققان قرار داد.

مدرس دانشكده الهيات و اديان دانشگاه شهيد بهشتی، يادآور شد: به هرحال بنا به نظر محققان نخستين چاپ ترجمه قرآن در غرب، توسط فردی به نام پاگانينی در ونيز انجام شده است؛ اين متن بين سال‌های 1503تا 1523 منتشر شده ولی به فرمان پاپ جمع‎آوری و نابود شده است؛ تنها محققی كه اين ترجمه را ديده ظاهرا «فن ارپه» است كه در كتاب مبانی زبان عربی خويش از آن ياد كرده است.

چاپ اولين نسخه كامل قرآن

وی گفت: در گام بعدی افرادی چون فن ارپه، يوهان زشيندروف، كريستانوس راويوس، ماتياس بكيوس و جزء آنها نيز به چاپ بخش‎هايی از قرآن پرداختند، تا آنكه اولين نسخه كامل اين كتاب شريف را آبراهام هنكلمان در هامبورك در بين سال‌های 1652تا 1692 منتشر كرد.

احمدوند اظهار كرد: پس از او نيز «لودوويكو ماراچی» از راهبان «جمعيت راهبان راه خدا» چاپ بهتر و منقح‌تری را عرضه كرد؛ در روسيه هم به فرمان ملكه كاترين ملاعثمان، اسماعيل نامی به سال 1787ميلادی قرآن را برای استفاده رعايای مسلمان ملكه در سن پترزبورگ به چاپ رسانيد؛ در پايان اين چاپ فهرست اجزای سی‌گانه قرآن و جدول اصلاح غلط‎های چاپی و برخی حواشی مفيد نيز وجود دارد.

وی گفت: با اين وجود چاپی كه بعدها مرجع تمامی محققان در اروپا شد، چاپی است كه گورفلوگل خاورشناس و كتاب‌شناس برجسته آلمانی به سامان رسانده است؛ اين نسخه را انتشارات كارل تاوختنس به سال 1834 در ليپزيك چاپ كرد كه اين چاپ ابتدا با صفحه‎ای سفيد آغاز می‎گردد و در صفحه دوم عنوان عربی قرآن قرار دارد و در صفحه سوم نيز كه شماره ندارد حاوی سوره مباركه حمد است؛ اين چاپ مكرر در مكرر تجديد شده ولی مدتی نگذشت كه گوستاو مورسی ردزلوب، فلسفه‌دان آن را به سرقت برده و با كمال تعجب آن را به نام خود به چاپ رساند.

احمدوند يادآور شد: غربی‎ها همانند مسلمانان آن روزگار قرآن را حفظ نبودند؛ بنابراين و بنابر رعايت شرايط زندگی ماشينی و استفاده آسان از قرآن در تحقيقات اسلامی، شروع به تدوين فهارسی برای آن كردند؛ كهن‎ترين فهرست چاپی قرآن(نجوم‎الفرقان) نام دارد كه مصطفی بن محمد نام آن را در كلكته گردآوری كرده و مقدمه‌ای فارسی نيز بر آن نگاشته است.

وی گفت: با وجود اينكه كتاب نوشته مولفی مسلمان و چاپ كشوری مسلمان است و مقدمه‎ای فارسی هم دارد ولی چون جزو انتشارات دانشكده فورت ويليام وابسته به كمپانی هندشرقی است می‎‌توان آن را در زمره تحقيقات قرآنی غربی‎ها دانست؛ كتاب، بارها و بارها تجديد چاپ شده و مورد استفاده فراوان قرار گرفته است اما در اروپا اولين فهرست قرآن را گوستاو فلوگل در سال 1842 به چاپ رسانده است اين فهرست بر اساس ريشه كلمات و حروف الفبااست و حدود 219 صفحه دارد.

فهرست‌نویسی بر قرآن

وی افزود: در سن‎پترزبورگ نيز ميرزا محمدكاظم بيك كه گويا ايرانی است فهرستی را در سال 1859 در چاپخانه آكادمی علوم امپراتوری روسيه در 343صفحه به صورت سنگی تدوين كرده است؛ اين فهرست مقدمه‎ای 10 صفحه‎ای به زبان فارسی دارد و در عين حال شامل بيشتر كلمات و عبارات مورد نياز خاورشناسان است.

احمدوند اظهار كرد: كتاب بر اساس حروف هجای عربی تدوين يافته و يك‌سری كلمات كليدی و راهگشا در تحقيق و نيز تعدادی مثال برای هر يك را دربردارد؛ در زمان‎های واپسين و با گسترش علوم و فنون اين سير فهرست‎نگاری كامل‎تر شد، تا جايی كه افرادی چون ژول لابوم، نخستين بار فهرست موضوعی قرآن مجيد را تهيه كردند؛ وی آيات را موضوع به موضوع در كنار هم آورد و بدين تربيت كار مراجعه به قرآن را بسيار آسان ساخت.

وی گفت: كتاب لابوم بسيار مقبول افتاد و دانشمندان مسلمان نظير محمد فواد عبدالباقی آن را در فهرست‌مايه خويش در تدوين معاجم مفهرس كرده است.