نشست تخصصی فقه رسانه با محوريت نظريه «اسلام در باب رسانه» در قم برگزار شد

به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، حجت‌الاسلام والمسلمين احمد مبلغی، رئيس مركز تحقيقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در نشست تخصصی فقه رسانه در قم گفت: تفسير اين آيه را بايد به صورت آزاد و با دقت فراوان انجام دهيم تا فرصت كافی برای اظهارنظر و اتخاذ موضع از خاستگاه دين نسبت به يكی از حساس‌ترين مقوله‌های جهان بشری يعنی رسانه فراهم آيد.

وی گفت: فقدان وسعت ديد در منابع دينی از جمله اين آيه و نبود دقت پر رفت و برگشت نسبت به اين منابع و آيه مزبور به بازتكرار مطالب تكراری و كمتر درگير با وضعيت‌های پيچيده رسانه و بيشتر مرتبط به اخلاق عمومی و حاشيه‌ای منجر می‌شود.

رئيس مركز تحقيقات اسلامی مجلس بيان كرد: بايد عمق رسانه را موضوع بحث قرار دهيم؛ لذا برای نظريه‌پردازی نسبت به رسانه راه سختی در پيش است.

مبلغی به يكی از تفاسير محتمل نسبت به اين آيه «فَبَشِّر عِبادِ الَّذِينَ یَستَمِعُونَ القَولَ فَیَتَّبِعُونَ اَحسَنَه» اشاره كرد و گفت: اين آيه هنگامی كه سخن از سه مقوله «ارائه قول» و «استماع قول» و سپس «اتباع قول احسن» را مطرح می‌كند، نگاه به «جامعه بما هی جامعه» دارد.

وی ادامه داد: به اين معنا كه جامعه به عنوان محل حضور و اجتماع انسان‌ها، مدل و شيوه‌ای كه به ارتقای آن بيانجامد شيوه‌ای است كه بر تحقق اين سه مقوله تمركز بيابد.

مبلغی در توضيح مدعای خود با اشاره به اين كه قالب بيانی اين آيه به گونه‌ای است كه آن را در عداد آيات ناظر به جامعه انسانی قرار می‌دهد، گفت: به ذهن چنين تداعی می‌شود كه آيه گويا يك مقوله كشش‌پذير و تطبيق‌پذير نسبت به بر هر جامعه را ارائه می‌كند؛ منتهی در هر جامعه‌ای نوع تطبيق آن تفاوت دارد.

وی گفت: وقتی قول و استماع قول بايد صورت گيرد در جامعه اسلامی به صورت طبيعی اين دو بر بستری از پيشرفت و تكامل فكری و اعتقادی ناشی از دين صورت می‌يرند و به تعبير ديگر فرصت بهره‌مند شدن از استانداردهای انديشه فكر اسلامی و فرصت رجوع به منابع اسلامی را با خود همراه دارند.

رئيس مركز تحقيقات اسلامی مجلس شورای اسلامی ادامه داد: بر همين اساس، اين قول در جهت تقوازدايی شكل نمی‌گيرد، بلكه بهره‌گيری از وحی بر آن سايه می‌گسترد؛ ولی اين دو وقتی در جامعه انسانی كه هنوز اسلام را نپذيرفته‌اند، صورت می‌گيرند به فراخور وضعيت آنها تحقق می‌يابد به شرط آن كه از مدار فطرت كه معيار حسن‌شناسی و احسن‌شناسی است خارج نگردند. آنجا هم قول و استماع قول است.

حجت‌الاسلام مبلغی گفت: اگر كسی مسلمان نبود و در يك جامعه انسانی زيست می‌كرد آيا قول و استماع قول ندارد؟! طبعاً او هم بايد بگويد و بايد گوش دهد، چرا ما همه فرصت‌ها را به صورت حداكثری می‌بينيم و فكر می‌كنيم فقط بايد يك وضعيت باشد.

وی برای اثبات مدعای خود به چند نكته مبنايی اشاره كرد و گفت: اگر اين نكته‌ها را كنار هم بگذاريم و بعد به اين آيه برگرديم هضم اين تفسير راحت‌تر خواهد بود.

مبلغی گفت: يكی از اين نكات اين است كه آيات متوجه به جامعه در قرآن به چند دسته تقسيم می‌شوند، كه عبارتند از: ِآيات ناظر به جامعه انسانی، آيات ناظر به جامعه دينی به معنای اعم (يعنی همه اديان سماوی) و آيات ناظر به جامعه اسلامی.

اين مقام مسئول آيه «ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض» يكی از آيات ناظر به جامعه انسانی دانست و گفت: همانطور كه علامه در الميزان گفته است اين آيه در مقام اشاره به حقيقتی است كه جامعه انسانی بر آن قوام يافته و آن تنازع در بقا و انتخاب وضع طبيعی است كه از اين رهگذر آبادانی زمين و مصونيت از فساد صورت می‌گيرد.

حجت‌الاسلام مبلغی آيه «ولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لهدمت صوامع و بيع و صلوات و مساجد يذكر فيها اسم الله كثيرا» آيه‌ای ناظر به جامعه اديانی معرفی كرد و گفت: عبادتگاه‌های سه دين سماوی در اين آيه كنار هم قرار گرفته‌اند و مطلوبيت حفظ آن‌ها از آيه به وضوح به دست می‌آيد.

وی گفت: البته اين به معنای آن نيست كه اگر كسی بداند كه اديان قبل از اسلام نسخ شده است در عين حال باز هم به اسلام گرايش نيابد از او قبول می‌شود؛ به هر حال آيه ناظر به جامعه اديانی دارد البته اكثر آيات ناظر به جامعه اسلامی است.

حجت‌الاسلام مبلغی گفت: وقتی قرآن برای جذب كفار می‌گويد «افلا تعقلون»، معلوم می‌شود در غير مسلمان عقلی وجود دارد و اين عقل است كه به دين گرايش می‌يابد و عقل سرمايه كمی نيست قرآن به خوبی صراحت دارد كه نزد انسان هر چند غيرمسلمان عقل وجود دارد و گرنه دعوت آنها به تعقل بی‌معنا می‌بود بنابراين بپذيريم اين عقل است كه قول ارائه می‌كند و عقل است كه می‌شنود و اين عقل است كه احسن را انتخاب می‌كند.

وی با اشاره به مبنای سوم گفت: «حسن» حتی در مرتبه پايين، از نظر اسلام مطلوبيت دارد، اسلام برای خير و حسن، هر اندازه هم كم باشد، ارزش قائل است و چنان نيست كه خير كه بايد به يك حد كمال برسد تا مقبول شود.

مبلغی گفت: طبق آنچه گذشت اين آيه با توجه به اين كه انسان دارای عقل است و گفتن و شنيدن و پيروی كردن هر سه بر اساس عقل انجام می‌گيرد و هميشه حسن در هر شرائط و هر جامعه شناخت آن خوب و كمال‌بخش است.

رئيس مركز تحقيقات اسلامی مجلس بيان كرد: اسلام با اين آيه قاعده‌ای كلی را ارائه كرده است كه در هر جامعه تا مادام كه افراد آن جامعه از مدار وضعيت فطری - انسانی خود كه قدرت «شناخت حسن و احسن» را دارند خارج نشده باشند، بايد روندی فراهم آيد كه بر پايه امكان بلكه تضمين تحقق سه مقوله ارائه قول، استماع قول و اتباع قول شكل گيرد، بنابراين اين نگاه بايد مبنای تشكيل رسانه قرار گيرد.

حجت‌الاسلام مبلغی در پايان يادآور شد: اين آيه با جامعه انسانی ــ فطری حرف می‌زند كه جامعه اسلامی مصداق اكمل آن است. از اين رو آنچه سرمايه‌گذاری بر دروغ، تزوير و فريب است از موضوع آيه خارج است؛ زيرا آن مصداق قول حسن نيست و بداخلاقی است.