قاریان اهتمام بیشتری به تلاوت آیاتالاحکام داشته باشند
كارشناس قرائت و حافظ كل قرآن با بیان اینکه معمولاً قاریان آیاتالاحکام را نمیخوانند و باید به خواندن این آیات بیشتر توجه کنند، گفت تلاوت آياتالاحكام در روش تحقيق چندان مرسوم نيست، بهویژه با وجود سختی عبارتهای اين دست از آيات، به همين خاطر معمولاً قاريان آياتالاحكام را نمیخوانند.
حجتالاسلام والمسلمين رضا محمدیپرچوی، كارشناس قرائت و حافظ كل قرآن كريم در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه قم، در بخش چهارم تحليل خود در مورد بررسی قرائت ترتيل قاريان مشهور جهان اسلام و دومین قسمت از تحلیل ويژگیهای تلاوت شيخ محمد صديق منشاوی گفت: شيخ محمد صديق منشاوی از معدود قاريان تأثيرگذار در حوزه قرائت ترتيل در جهان اسلام است. امروزه كمتر كسی را میتوان يافت كه با صدای حزين و نوای خوش ترتيل ايشان آشنا نباشد و يا كمتر حافظانی را میتوان يافت كه در جای جای اين كره خاكی همزمان با شروع حفظ قرآن، ترتيل شيخ منشاوی را گوش نداده باشد.
وی بیان کرد: تلاوتی كه در سال 1961 ميلادی يعنی 52 سال پيش اجرا و ضبط شده است در طول نيم قرن گذشته عاشقان زيادی را به خود جذب كرده است؛ لذا باید بررسی کنیم که چه عاملی سبب ماندگاری قرائت شيخ منشاوی به روش ترتيل شده است؟ و آيا اساساً ادعای برخی از افراد در خصوص ترتيل ايشان، مبنی بر يكنواختی ريتم، سادگی و كسلكننده بودن آن صحيح است؟
این فعال قرآنی ادامه داد: در پاسخ بايد چنين گفت كه افرادی بايد درباره ترتيل شيخ منشاوی نظر بدهند كه حداقل يك دوره كامل تلاوت 30 جزء ايشان را با دقت گوش داده باشند و در غير اين صورت نمیتوان تحليل و ارزيابی درستی از تلاوت ايشان داشت؛ چراكه برخی از تكنيكهايی كه در تلاوت ايشان اجرا شده است، كمتر تكرار میشود كه در مصاحبه پیشین به آن اشاره شد.
تلاوت آیات الاحکام در مقام رست
مدير سابق بخش آموزش جامعةالقرآنالكريم اظهار کرد: مرتلينی كه قصد سير و سياحت در دريای عميق و شگرف ترتيل اين استاد را دارند، ابتدا بايد درصدد استخراج گوهرها و صدفهای ترتیل شیخ منشاوی باشند و با بكارگيری درست آن در قرائت خويش، از تلاوتی دلنشين برخوردار شوند. بهطور مثال ايشان آياتالاحكام را معمولاً در مقام رست تلاوت میكنند.
وی ادامه داد: آيات 220 الی 230 سوره مباركه بقره و يا سوره مباركه طلاق از ابتدا تا آيه 10 و يا مجموع سوره مباركه ممتحنه در مقام رست تلاوت شده است. شايد تلاوت آياتالاحكام در روش تحقيق چندان مرسوم نبوده و نيست، خصوصاً با سختی و نا مأنوس بودن كلمات و عبارتهای اين دست از آيات، به همين خاطر معمولاً قاريان آيات الاحكام را نمیخوانند و يا آنگونه كه بايد مورد توجه قرار نمیدهند، این برخلاف قرائت به شيوه ترتيل است كه قاريان بر روی اين گونه آيات تأكيد كردهاند و ازهمين رو است كه شيخ منشاوی مقام رست را كه نسبت به ساير نغمات از اتقان و استحكام بيشتری برخوردار است برای تلاوت اينگونه آيات انتخاب میكند.
رئیس مرکز آموزش راهبردی تربیت مربی حفظ قرآن کریم سازمان اوقاف و امور خیریه کشور افزود: يكی از نغمههايی كه شيخ بسيار استادانه و با تسلط اجرا میكنند، مقام سه گاه است. اگر بخواهيم چند مورد از شاهكارهای ايشان را در مقام سه گاه نام ببريم میتوان به موارد چون آيه 53 سوره مباركه زخرف كه بسيار بديع و زيبا اجرا شده است اشاره کرد. البته ايشان از آيه 39 تا 58 اين سوره را در مقام سه گاه تلاوت میكنند. همچنین میتوانیم به آيه 16 تا 24 سوره مباركه فصلت اشاره کنیم که شیخ در مقام سه گاه اجرا کرده و لحن بكار رفته در آيه 21 بهويژه نفس اول بسيار، هنرمندانه و شنيدنی است، همچنين سبك نوع وقف كردن ايشان در نفس اول و نيز اوج ايشان در نفس دوم بسیار شنیدنی است.
حجتالاسلام پرچوی با اشاره به رفت و برگشت مكرر از سه گاه به رست و بالعكس در تلاوت شیخ منشاوی افزود: این نوع تلاوت تا جايی است كه شيخ منشاوی جزء 22 را فقط در اين دو مقام تلاوت میكنند، و معمولاً چند آيه رست میخواند و سپس وارد سه گاه میشود و همينطور تا پایان جزء ادامه میدهد و همچنين جزء 23 از ابتدا تا آيه 70 سوره مباركه صافات را از سه گاه به رست انتقال پيدا میكند. یا مانند جزء 18 از ابتدای سوره مباركه مؤمنون تا آيه 39 سوره مباركه نور، مكرراً از رست به سه گاه و بالعكس منتقل میشود.
الحان مناسب برای تقلید منشاوی
وی با اشاره به زيباترين الحان به كار رفته در مقام بيات توسط شیخ منشاوی افزود: آيات 12 و 13 سوره مباركه عنكبوت كه بسيار فنی و ماهرانه اجرا شده است، ابتدای سوره مباركه عنكبوت تا آيه 6، سبك آيه چهار سوره مباركه نمل كه از شاهكارهای شيخ منشاوی در ترتيل است و به نظر میرسد به سبك آيه 10 سوره مباركه بقره كه توسط استاد پرهيزكار اجرا شده است بسيار نزديك و شبيه است. ابتدای سوره مباركه انبياء تا آيه 37 نیز قطعهای مناسب برای تقليد از شيخ منشاوی در مقام بیات است. زيرا اين قطعه از لحاظ سرعت بسيار متين و از لحاظ لحن و صوت بسيار عالی و متنوع اجرا شده است. و با ساير قطعات اجرا شده تفاوت دارد، خصوصا فرودهای مكرر و پی در پی كه سبب زيبايی و غنای مقام بيات شده است.
حافظ کل قرآن کریم ادامه داد: برای شنيدن و تمرين نغمه حجاز، كافی است به آيات 41 تا 52 سوره مباركه واقعه مراجعه شود. آن گاه معجزه صدای حزين و لحن دلنشين اين استاد برجسته در مقام حجاز را خواهيم دید، كه انسان هرچه گوش میدهد، خستگیناپذير است. همچنین برای فراگيری مقام صبا پيشنهاد میشود سوره مباركه دخان از آيه اول تا آيه 39 كه بسيار حزين و با طمأنينه توسط منشاوی تلاوت شده است، خصوصاً در آيه 9 اين سوره آهنگی را كه بر كلمه «يلعبون» به كار برده است.
یادآور میشود، در قسمت بعدی بررسی قرائت ترتیل قاریان بزرگ با ترتيل استاد پرهيزكار آشنا خواهيم شد.
