اعتدال به معنای بيزاری از باطل و تمايل به حق است

حجت‎الاسلام والمسلمين مجتبی ذوالنور، مشاور نماينده ولی‌فقيه در سپاه در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‎المللی قرآن(ايكنا) در خصوص مفهوم اعتدال در قرآن، گفت: تا آنجا كه مطالعات قرآنی بنده اجازه می‎دهد، در قرآن لفظ و تعبير اعتدال به كار نرفته است ولی مفاهيمی كه اعتدال را می‎توان از آن برداشت كرد به كرات استفاده شده است.

معانی اعتدال در قرآن

وی افزود: از جمله اين گونه آيات می‏توان به آيه «الَّذِی خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ» اشاره كرد كه در آن خداوند به مخلوقات خود می‎گويد كه كسی كه تو را خلق كرد و تو را ويرايش كرد، منظم خلق كرد؛ در اينجا «فعدلك» يعنی در اعضا و جوارح وجود تو نظم و تعادل قرار داد؛ يعنی جای اعضا و جوارح انسان و حتی نباتات و حيوانات در جايی است كه بايد باشد.

مشاور نماينده ولی فقيه در سپاه پاسداران اظهار كرد: در جای ديگر به معنای معادل به كار برده است كه اگر كسانی بخواهند در قيامت معادلی به جای اعمال خود بياورند نمی‎توانند كه اينجا عدل به معنی برابری بيان شده است به معنای مشابه و ما بازای آن؛ «وَاتَّقُواْ یَوْمًا لاَّ تَجْزِی نَفْسٌ عَن نَّفْسٍ شَیْئًا وَلاَ یُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلاَ تَنفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلاَ هُمْ یُنصَرُونَ».

خداوند حدودی را برای بشر مشخص كرده كه خروج از آن جايز نيست

ذوالنور اظهار كرد: در سوره انعام هم به اين معنی اشاره شده است كه آنها خدايان خود را خود را هم وزن خدا قرار می‎دهند؛ پس تعادل معنی‏‎اش نظم و هماهنگی و برابری و از اين دست است كه به معنای اندازه بودن ذكر شده است؛ مثلا قران می‎فرمايد «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تُحَرِّمُواْ طَیِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللّهُ لَكُمْ وَلاَ تَعْتَدُواْ إِنَّ اللّهَ لاَ یُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ ای كسانى كه ايمان آورده‏ايد چيزهاى پاكيزه‏اى را كه خدا براى [استفاده] شما حلال كرده حرام مشماريد و از حد مگذريد كه خدا از حدگذرندگان را دوست نمى‏دارد» پس خداوند يك حدی را برای بشر در هر زمينه مشخص كرده است كه گذر از آن، خروج از حد اعتدال است.

رئيس كنگره شهدای روحانی كشور گفت: در امور زندگی شخصی هم همين‌گونه است مثلا در امور اقتصادی خداوند در سوره اسراء می‎فرمايد كه «لاَ تَجْعَلْ یَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُورًا؛ يعنی طوری انفال نكنيد كه محتاج شويد و از طرفی خسيس هم نباشيد».

مومنين اهل مشی ميانه هستند

ذوالنور يادآور شد: بحث تعادل در لسان اهل بيت(ع) نيز به كرات بيان شده است كه اين بيانات در سيره حضرات نيز به روشنی قابل احصا و رصد است؛ مثلا امام علی(ع) در خطبه همام در جايی كه صفات متقين را بيان می‎كند می‎فرمايد كه مومنين اهل مشی ميانه هستند كه تندروی و افراط و تفريط و زيادی و كم در رفتار آنها وجود ندارد در موارد متعدد ديگر همين سفارش‎ها بيان می‎شود.

تاكيد اسلام بر حفظ اعتدال در ابعاد فردی، اجتماعی و سياسی

رئيس كنگره شهدای روحانی كشور يادآور شد: فرامين حضرات در بحث اعتدال تنها به زندگی فردی خلاصه نمی‎شود و گستره اجتماعی و حكومتی و سياسی را نيز در بر می‎‏گيرد؛ اين بحث در حوزه سياسی كاربرد بسياری دارد؛ نكات ديگری هم وجود دارد كه در سيره اهل بيت(ع) همه جا تعادل سفارش نشده است و نمی‌توان گفت كه همه جا تعادل بايد رعايت شود.

وی افزود: مثلا بين حق و باطل تعادل معنی ندارد؛ مثلا يك جا جبهه حق وديگری جبهه باطل است كه كسی نمی‎تواند در اين ميانه در خط وسط بياستد و ادعای اعتدال كند كه اين امر نه در قرآن و نه كلام و سيره معصومين(ع) بيان شده است؛ در اينجا اعتدال يعنی كار درست آن است كه به سمت حق متمايل شويم و از باطل بيزاری بجوييم؛ اگر برخی كلمه حقی بگويند و باطل را به آن اراده كنند واين مطلب را عمومی كنند عوام فريبی كرده‌اند.

ذوالنور يادآور شد: مثلا نسبت به جريان فتنه تعادل اين است كه موضع ما روشن باشد، كه موضع روشن و معتدل برائت از سردمداران فتنه است؛ واقعا اين گونه نيست كه عده‎ای تصور می‎كنند در اينگونه موارد بايد از شفاف گويی پرهيز كنند كه اين سيره با سيره امام علی(ع) مطابقت ندارد و ايشان به دليل اتخاذ همين روش از سوی بسياری از خواص اين‌گونه مظلوم واقع شدند؛ امام علی(ع) سيره‎شان غير از اين بود كه حضرت می‎توانست با دشمنان كنار بيايد كه اين كار را نكرد زيرا موضع آنها باطل بود و بايد اين باطل بودن را با ضديت و اعلام اين ضديت نشان می‎دادند.

وی ادامه داد: مورد ديگر در خصوص بيت‎المال مسلمين است كه يك حاكم اسلامی به هيچ عنوان در اين زمينه حق اجحاف و بخشش و عفو ندارد؛ بلكه حاكم اسلامی امين مال امت است و بايد اين حق را به هر طريقی كه شده برای همه مردم حفظ كند و حق بخشش آن به ديگری به ميل خودش را ندارد.

اين كارشناس حوزوی يادآور شد: ربط اين مطلب به اعتدال آن است كه شايد برخی بگويند كه اسلام گفته است كه در عفو لذتی است كه در انتقام نيست ولی آيا در اينجا رفتار معتدلانه با آن دستور مطابقت دارد؟ در حقيقت چنين نيست و هر كاری بايد در زمان خود انجام شود يعنی در مبحث بيت‎المال كسی حق اغماض و عفو ندارد.

ذوالنور عنوان كرد: در سفر يمن بسياری از همراهان حضرت علی(ع) توقع داشتند كه امام غنايم را بين آنها تفسيم كنند ولی امام اين خواسته را رد كرد و اين افراد در حج به پيامبر(ص) شكايت كردند ولی پيامبر(ص) فرمودند كه مرا در مورد علی سرزنش نكنيد(شكايت او را پيش من نياوريد) زيرا علی در ذات الله در دين و اجرای حدود الهی سختگير است و از حدود الهی ذره‎ای كوتاه نمی‎آيد و خواسته شما با حدود الهی مطابقت ندارد.

ادامه دارد...