مروری بر مهمترين اعمال شب و روز عيد قربان

در شب‌‏های نهم و دهم ماه ذی‌الحجه، به حضرت ابراهيم(ع) وحی شد كه در روز دهم بايد برای رضايت خداوند، فرزندش «اسماعيل» را به منا در نزديكیِ مكّه ببرد و قربانی كند.

امتحانی بسيار بزرگ بود؛ ولی پدر و پسر از آن سربلند بيرون آمدند. حضرت ابراهيم(ع) با وجود علاقه شديد به فرزندش، او را به منا برد و دست و پای وی را بست و تصميم گرفت كه به فرمان خداوند، او را قربانی كند. حضرت اسماعيل(ع) هم به او دلداری و اطمينان داد كه تسليم فرمان خداوند است.

اما به خواست خدا، چاقو گلوی اسماعيل را نيريد و از سوی خداوند فرمان رسيد كه «ای ابراهيم! تو از آزمايش الهی سربلند بيرون آمدی، اكنون فرزندت را رها كن و به جای اسماعيل اين گوسفند را كه برايت هديه فرستاديم، قربانی كن».

حضرت ابراهيم(ع) هم بسيار خوشحال شد و پسرش را بوسيد و به جای او، گوسفندی كه از بهشت برای او فرستاده شده بود را قربانی كرد.

اين روز را «عيد الاضحی» يا «عيد قربان» می‏‌نامند و اكنون قرن‏‌هاست كه مسلمانان با اقتدا به آن حضرت، در حج و غير حج، و در منا و غير منا شتر، گاو، بز و گوسفند قربانی می‌كنند و در راه خدا انفاق می‌كنند.

در ادامه به برخی اعمال شب و روز عيد قربان كه مرحوم شيخ عباس قمی در كتاب شريف «مفاتيح الجنان» بدان اشاره كرده است را مرور می‌كنيم:

اعمال شب عيد قربان

شب دهم ذی‌الحجه از شب‎های مبارك است. و جزء چهار شبی است كه احيا و شب زنده‌داری در آنها مستحب است. در شب عيد قربان، درهای آسمان باز است. برای اين شب اعمالی ذكر شده است.

احيا و شب زنده‌داری با عبادت، خواندن زيارت امام حسين(ع) و دعای «يا دائِمَ الْفَضْلِ عَلىَ الْبَرِیَّةِ» از جمله اين اعمال است. اعمال روز عيد قربان نيز شامل غسل گرفتن است كه در اين روز سنت مؤكد است و حتی بعضى از علما آن را واجب دانسته‌اند. دومين مورد خواندن نماز عيد است. به همان نحو كه در عيد فطر ذكر شد. لكن در اين روز مستحب است كه افطار بعد از نماز، از گوشت قربانى باشد.

قربانی كردن، نماد اصلی عيد قربان است. با اين عمل، انسان حيوان حلال‏ گوشتی را به عنوان تحفه و هديه قربانی می‏‌كند و گوشت آن را برای تقرب جستن به حق، بين خويشاوندان و مستمندان تقسيم می‏‌كند.

خواندن دعاهایى كه وارد شده پيش از نماز عيد و بعد از آن نيز سفارش شده است. شايد بهترين دعاهاى اين روز دعاى 48 صحيفه كامله باشد «اَللّهُمَّ هذا یَوْمٌ مُبارَكٌ …» و دعاى 46 را نيز بخواند «يا مَنْ یَرْحَمُ مَنْ لا یَرْحَمُهُ الْعِبادُ …» و همچنين خواندن دعاى ندبه.

خواندن تكبيرات براى كسى كه در منى باشد عقيب 15 نماز كه اولش نماز ظهر روز عيد است و آخرش نماز صبح روز 13 و كسانى كه در ساير شهرها هستند بخوانند عقيب 10 نماز از ظهر روز عيد تا صبح دوازدهم و تكبيرات اين است:

«اللّهُ اَكْبَرُ اللّهُ اَكْبَرُ لا اِلهَ اِلا اللّهُ وَاللّهُ اَكْبَرُاللّهُ اَكْبَرُاللّهُ اَكْبَرُ ولِلّهِ الْحَمْدُ اللّهُ ــ خدا بزرگتر از توصيف است …. معبودى جز خدا نيست و خدا بزرگتر است … و ستايش خاص خدا است».

«الله اَكْبَرُ عَلى ما هَدانا اَللّهُ اَكْبَرُ عَلى ما رَزَقَنا مِنْ بَهيمَةِ الاْنْعامِ ــ خدا بزرگتر است بر آنچه ما را راهنمائى كرد خدا بزرگتر است بر آنچه روزى ما كرد از چهارپايان انعام (شتر و گاو و گوسفند)» …

«وَالْحَمْدُلِلّهِ عَلى ما اَبْلانا ــ و ستايش خاص خدا است براى آنكه آزمود ما را» و مستحب است تكرار اين تكبيرات عقب نمازها به قدر امكان و خواندن بعد از نوافل.

*منبع: مفاتيح الجنان