ترجمه متفاوت قرآن؛ گشايش راهی برای معارف قرآنی
بیشك ترجمه قرآن كريم با سبكهای گوناگون و هر زبانی راهی برای گشودن معارف الهی و قرآنی است و اهميت آن به اندازهای است كه میتوان گفت ترجمه قرآن از مقدسترين و پاكترين راههای خدمت به ساحت قرآن و دين اسلام به شمار میآيد.
 |
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، قرآن كريم، سخن خداوند است و پيام وحيانی آن محدود به سرزمين عرب نبوده و نه تنها مسلمانان، بلكه تمام انسانها از هر نژاد و زبانی را در برمیگيرد؛ از اين رو پيام قرآن برای نشر نيازمند ترجمه است تا فراتر از سرزمينی كه نازل شده گسترش يابد.
قديمیترين ترجمه قرآن به فارسی مربوط به سلمان فارسی است و از آن سالها و قرنها تاكنون ترجمههای متعددی از قرآن، نه تنها به زبان فارسی، بلكه به زبانهای ديگر نيز ترجمه شده است تا پاسخگوی نياز جامعه باشد.
در زمانهای گذشته شايد بتوان گفت ترجمههای متعددی مورد نياز نبوده؛ چرا كه سطح آگاهی مردم كمتر بوده و از نظر سواد علمی قرابت بيشتری به هم داشتند؛ از اين رو نيازی به ترجمههای متفاوت از مترجمان گوناگون نبوده است و چند ترجمه محدودی كه از قرآن وجود داشته كفايت میكرد، اما امروز اوضاع كمی متفاوت شده و قشرهای مختلف مردم و سنين گوناگون حتی كودكان و نوجوانان نيز نيازمند ترجمههای ويژه خود هستند.
البته میتوان گفت كه اين نياز در گذشته وجود داشته و برای مترجمان قرآن شناخته شده نبوده است تا در اين راستا اقدامی انجام دهند و امروز اين نياز شناخته شده است و مترجمان در تلاش هستند تا بتوانند با سبكهای نو و زوايای تازهتری به ترجمه قرآن بپردازند؛ از اين رو ما در اين گزارش نظر چند نفر از كارشناسان اين حوزه را جويا شدهايم كه در ادامه میآيد.
كيفيت ترجمه از اهميت بالايی برخوردار است
حجتالاسلام والمسلمين سيدصادق حسينیاشكوری، نسخهشناس و مصحح در مورد ترجمههای قرآن میگويد: در ترجمه قرآن، اينكه چه كسی آن را ترجمه كرده، اهميتی ندارد، بلكه كيفيت ترجمه از اهميت بالايی برخوردار است و هر ترجمه هر اندازه قویتر باشد، باز هم نيازمند ترجمه قرآن هستيم.
وی میافزايد: اگر مترجم بخواهد قرآن را با تمام فوت و فنهايش ترجمه كند، به دليل عظمت و اوج قرآن و معجزه بودن كلام وحی كه فصاحت و بلاغت از جمله اين معجزات است كه نمیتواند ترجمه كاملی از آن ارائه دهد؛ از اين رو ترجمههای متعدد اگر نگاهشان به يك زاويه شد، مطلوب هستند.
حجتالاسلام حسينیاشكوری با تأكيد بر كيفيت ترجمه قرآن، اظهار میكند: زمانی كه دهها ترجمه چاپ میشود، اين كار از يك جنبه راحت و از سوی ديگر سخت است؛ راحت است به اين دليل كه اگر بخواهد الگوبرداری و تقليد از ترجمههای گذشته باشد؛ خيلی سخت است به جهت بار معنايی قرآن كه ترجمه آن حتی برای اهل زبان هم سخت است و هم اينكه بايد نواقص ترجمههای قبلی توسط مترجم پوشانده شود و طوری ترجمه كند كه آن نواقص را نداشته باشد.
حجتالاسلام والمسلمين سيدكاظم ارفع، مترجم قرآن و نهجالبلاغه نيز دليل انتشار ترجمههای متفاوت از قرآن را اينگونه بيان میكند: نگارش ترجمههای متفاوت از قرآن كريم گاهی به اين دليل بوده كه برخی از اساتيد، اين نوع ترجمهها را نپسنديدهاند و برخی در نقل به معنا وسعت زيادی دادهاند كه از آيه تجاوز كرده است.
وی ادامه میدهد: اين به آن معنی نيست كه تفسير به رأی كرده باشند، ولی از آيات قرآن برداشت كرده و معنای آن را توسعه دادهاند و برخی هم ترجمه را به گونهای انجام دادهاند كه همانند نسخههای قديمی است؛ يعنی عبارات قابل فهم و به روز و مطابق با دانش روز و سبك گويای امروز نيستند.
عبارات قابل فهم و به روز نيستند
حجتالاسلام ارفع درباره ترجمه قرآن خود میگويد: زمانی كه میخواستم قرآن را ترجمه كنم، بيشتر ترجمهها را ديده بودم، اما به نظرم رسيد كه بايد ترجمهای ساده و روان برای نسل جوان نوشته شود كه دچار سردرگمی نشوند و به آسانی دريافت خود را از آيه داشته باشند؛ از اين رو ترجمههای قرآن هر چه ساده و سليس باشد میتواند افراد را به هدف نزديكتر كند، به ويژه زمانی كه ترجمهها به صورت مقابل به چاپ برسد.
وی در ادامه روند ترجمههای قرآن در سه دهه گذشته را مورد اشاره قرار داده و اظهار میكند: مترجمان همت خوبی در اين حوزه از خود نشان دادهاند، حتی در سطح مرجعيت و استاد دانشگاه نيز ترجمههای خوبی منتشر شده است و اين كار بايد ادامه يابد و ترجمههای گوناگونی با سبكهای مختلف وجود داشته باشد.
عباس تقويان، عضو هيئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) در رابطه با ترجمههای قرآن معتقد است: خواندن مستقيم و بدون كم و كاست قرآن نمیتواند برای مخاطب كارگشا باشد؛ از اين رو ما از سويی با اين معضل روبرو هستيم كه همه آنچه كه در آيات قرآن است را نمیتوان با ترجمه به مخاطب منتقل كرد، به ويژه در بعد شكلی و لفظی.
وی میگويد: اگر كسی با زبان عربی آشنا باشد، از خواندن قرآن هم به لحاظ متنی و هم محتوايی بيشتر لذت میبرد، اما به دليل اينكه زبان مادری ما عربی نيست شايد به زيبايیها و لطافتهايی كه در زبان عربی بوده و به نوعی اعجاز لفظی قرآن بيگانه هستيم.
تقويان با اشاره به نياز مردم به ترجمههای متفاوت قرآن اظهار میكند: اگر خواسته باشيم از خواندن قرآن لذت ببريم بايد كمی با زبان عربی آشنايی پيدا كنيم، اما به طور معمول همه مردم ما نيازمند ترجمه هستند و اين ترجمه بايد آزاد و روان باشد، همراه با نوعی بيان تفسيری كه در سالهای اخير ترجمههای خوبی نوشته شده است.
ترجمه كلامی هم بايد داشته باشيم
وی درباره ترجمههای قديمیتر قرآن بيان میكند: هر چه به عقب بر میگرديم ترجمههای قرآن از جمله ترجمههای آيتی، فولادوند، الهیقمشهای و آيتالله مكارمشيرازی فنیتر، علمیتر و سنگينتر میشوند و هر چه به زمان خود نزديك میشويم، خوشبختانه مترجمها به ضرورت تسهيل ترجمه بيشتر پی بردهاند و تمام تلاش خود را به كار گرفتهاند تا ترجمهها به گونهای باشد كه مخاطب انس بيشتری با آن بگيرد.
تقويان ضرورت ترجمههای متعدد از قرآن را مورد اشاره قرار داده و میگويد: با توجه به اينكه ما نيازمند تفاسير گوناگون هستيم، ترجمههای گوناگون را نيز نياز داريم؛ چه طور ما تفسير كلامی داريم، ترجمه كلامی هم بايد داشته باشيم و همان طور كه تفسير فقهی، قصصی و واعظانه داريم بايد ترجمههای فقهی و واعظانه هم داشته باشيم و به همان ضرورتی كه نيازمند رويكردهای مختلفی از تفسير هستيم، نياز به ترجمه با رويكردهای گوناگون برای ردههای سنی مختلف هم هستيم.
اين مدرس دانشگاه ادامه میدهد: ممكن است ترجمههای قرآن رويكرد واحدی داشته باشند، اما بيانها متفاوت است و هر بيانی جاذبه و تأثيرگذاری خاصی دارد. زمانی كه يك اديب، قرآن را ترجمه میكند، طبعاً جاذبههای ادبی را رعايت میكند و زمانی كه يك فقيه قرآن را ترجمه میكند، ترجمهاش رنگ و بوی فقهی به خود میگيرد و زمانی كه يك فيلسوف قرآن را ترجمه میكند ترجمه او رنگ و بوی حكمتی و فلسفهای میگيرد.
در عصر كنونی و به ويژه پس از پيروزی انقلاب اسلامی، توجه به قرآن و علوم قرآنی و به تبع آن، توجه به ترجمه قرآن كريم شتاب بيشتری يافته است كه همه روزه شاهد شكوفايی استعدادهای گوناگونی در ابعاد مختلف فعاليتهای قرآن هستيم تا آنجا كه فقط در بعد ترجمه قرآن كريم كه بيش از سه دهه پس از پيروزی انقلاب اسلامی میگذرد، بيش از 50 ترجمه قرآن به فارسی انتشار يافته است. اين ترجمهها اغلب سبكهای گوناگونی داشته است و هر قشر، با هر نوع سطح آگاهی و علمی میتواند آنچه را كه نياز دارند انتخاب كرده و نيازهای دينی خود را پاسخ دهد.
