احيای فقه پويا از لوازم تشكيل تمدن اسلامی است

حجت‌الاسلام والمسلمين علی محمدی آشنانی، استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، به بحث در خصوص مرجعيت قرآن در تمدن‌سازی و نقش تحول در فقاهت در تشكيل تمدن اسلامی پرداخت و گفت: بايد دانست كه قرآن كتابی كامل است و ضرورت‌های تشكيل تمدن اسلامی در آن بيان شده است. به عنوان مثال در حوزه ارتباطات اجتماعی، يك ارتباط سالم و مفيد وجود دارد كه موازينش را قرآن بيان كرده است و اگر اين ارتباط به شيوه درست و مورد اشاره قرآن برقرار نشود، ارتباطات ديگر، آسيب‌زا خواهند بود.
بخش پيشين اين مصاحبه را اين‌جا بخوانيد!

هنوز ظرفيت‌ شفا‌بخشی قرآن مورد توجه قرار نگرفته است

وی افزود: اگر غيبت، تمسخر و برچسب زدن به ديگران در جامعه‌ای رواج پيدا كرد، آسيب‌های بسياری بر جامعه وارد‌ خواهد شد. با اين شرايط، حتی اگر بخواهيم مشكلات موجود را آسيب‌زدايی كنيم، بازهم قرآن كريم راه‌های برون ‌رفت از اين مشكل را به ما معرفی كرده‌است، اما متأسفانه هنوز ظرفيت‌ شفا‌بخشی قرآن مورد توجه قرار نگرفته است.

آشنانی ادامه داد: اين‌كه قرآن اشاره می‌كند كه انبياء آمدند تا به وسيله وحی الهی زنجيرها را باز كنند و فشا‌رها را بر زمين بگذارند، اين ظرفيت‌ها بايد در جامعه محقق و پياده بشود و تحقق اين ظرفيت‌ها در جامعه به بسترسازی، زمينه‌سازی و پرورش افراد كاردان نيازمند است. بعد از انس ذهنی با آموزه‌های قرآن كريم، برای اين‌كه اين آموزه‌ها در مرحله عمل، ارتباطات، مناسبات اجتماعی، ارتباطات اقتصادی و... خودش را نشان بدهد و جامعه از چالش‌ها و آسيب‌ها تهی شود، به مجموعه اين‌ عوامل نيازمنديم.

فقه پويا؛ لازمه تشكيل تمدن اسلامی

وی در پاسخ به اين پرسشی در خصوص نيازمندی شيوه فقاهت به تحول در راستای تحقق تمدن اسلامی، گفت: تصور من اين است كه فقه اسلامی يك فقه پويا است كه تاكنون در عرصه حيات مسلمانان نقش خوبی را ايفا كرده‌است. اگر جرياناتی در برخی از مذاهب وجود دارند كه دارای جمود و ركود هستند، بايد اين مشكلات را برطرف كنيم، اما فقه اسلامی در مجموع يك فقه پويا است.

اين استاد حوزه و دانشگاه افزود: اگر بخواهيم تمدن اسلامی را شكل دهيم، می‌توانيم از منابعی كه فقه به عنوان منابع اصلی تفقه خود، يعنی قرآن كريم، سنت و سيره، اجماع و خردورزی، قبول دارد، استفاده كنيم و پويايی فقه را در حيات مسلمانان احياء كنيم. البته سؤالات جديدی برای بشر مطرح شده است كه اين‌ها مراجعه مكرری به قرآن، سيره، عقل و اجماع مسلمانان را می‌طلبد و يقيناً به مطالعات، رويكردها و استنباط‌های تازه در فقه نياز داريم تا بتوانيم با استفاده درست از منابع فقهی به اهداف مورد‌نظر خود دست پيدا كنيم.

فقه اسلامی موجود، دارای انجماد و مانع از تحقق تمدن اسلامی نيست

آشنانی تأكيد كرد: اين‌كه ما گمان كنيم بايد اين فقه را به طور كامل كنار گذاشت و بر روی آن خط كشيد يا در برخی از حوزه‌ها، آن را ناكارآمد قلمداد كنيم، نظر درستی نيست. من تصور نمی‌كنم كه فقه اسلامی دارای انجمادی باشد كه در برابر تمدن اسلامی قرار بگيرد و مانع از تحقق تمدن اسلامی شود؛ بر اين اساس لازم نيست كه ما آن را كنار بگذاريم يا به طور كلی تغيير دهيم.

اين استاد حوزه و دانشگاه در پايان اين گفت‌وگو خاطرنشان كرد: تصور من اين است كه بخش غيرپويای فقه بايد اصلاح شود، اما در كل، همين فقه و همين منابع، جواب‌گوی مسائل مورد نياز جامعه هست، اگرچه ما در برخی از عرصه‌ها به نونگری‌ها و استنباط‌های تازه نياز داريم ‌و يقيناً اين فقه با اين منابع توانايی پاسخگويی به نيازمندی‌های جامعه را خواهد داشت.