سبک تربیتی مسئولانه، موفقیت دنیوی را محقق میکند
گروه اجتماعی: هدف از سبک فرزندپروری در اسلام ـ سبک مسئولانه ـ دستیابی به کمال اجتماعی و علمی است؛ سبک اسلامی هدف اول را موفقیت اخروی و بعد موفقیت دنیوی عنوان میکند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، کارگاه سبک زندگی تربیت فرزند از سوی دفتر هماندیشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز پنجشبه، سیام آبان در سالن اجتماعات دانشکده پرستاری ومامایی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با حضور اساتید و اعضای هیئت علمی دانشگاههای علوم پزشکی جندی شاپور و شهید چمران اهواز برگزار شد.
سیدعلی مرعشی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز در این کارگاه با طرح این سؤال که ارتباط دین و فرزند باید چگونه باشد، تصریح کرد: مؤلفههای اصلی در فرزندپروری در دو عنوان مهم قابل طرح هستند؛ مؤلفه اول پاسخدهی والدین است که در این مقوله عناوینی همچون آزادی فرزندان، فراهم آوردن امکانات برای آنها، ارائه محبت و ...از سوی والدین در برابر فرزندان مطرح میشود و در مؤلفه دوم تقاضای والدین تعریف میشود که شامل محدودیتها و خط کشی والدین برای فرزندان، انتظارات آنها از فرزندان و بهطور کلی حوزه باید و نبایدهایی را در برمیگیرد که والدین در برابر مؤلفه اول از فرزندان انتظار دارند، میشود.
وی در خصوص انواع سبکهای فرزندپروری در مطالعات کلاسیک، اظهار کرد: سبکهای تربیتی سهلگیرانه، مسامحهکارانه، مستبدانه و مقتدرانه از آن جمله هستنند که در سبک سهلگیرانه تقاضای والدین کم ولی پاسخدهی والدین زیاد است. در سبک مسامحهکارانه هر دو مؤلفه اصلی فرزندپروری کم است و در سبک مستبدانه تقاضای والدین زیاد است، اما پاسخدهی والدین کم و در سبک مقتدرانه پاسخدهی والدین زیاد و تقاضای آنها نیز زیاد است.
مرعشی با اشاره به اینکه هر کدام از این سبکهای تربیتی نتایجی را بهدنبال دارد، توضیح داد: سبک اول به فرزندسالاری منتهی میشود، در این نوع سبک تربیتی فرزندان خودمحور، خودخواه و هنجارشکن تربیت میشوند که حد و مرز قوانین را رعایت نمیکنند. این گونه افراد در تحصیل موفق نیستند و حاصل سبک دوم تربیت افرادی است که در زندگی اجتماعی موفق نیستند و مستعد افسردگی هستند. نتایج سبک مستبدانه فضای نظامی خانواده است که والدین در آن کمالطلب هستند، کمالطلبی آنها با وسواس تقارن زیادی دارد. فرزند در این گونه خانواده موجودی وابسته پرورش مییابد که وظیفهشناسی افراطی دارد، فاقد عزتنفس است و پدر و مادر در کوچکترین امور برای آن تعیین تکلیف میکند؛ فرزند در این سبک تربیتی خود را باور ندارد، احساس حقارت میکند و همیشه مضطرب است زیرا نمیتواند رفتار والدین را پیشبینی کند؛ در این سبک تربیتی فرزندان اغلب منتقدانه و عصبی به زندگی نگاه میکنند که منشأ آن وجود اضطراب ناشی از ابهام در زندگی این گونه فرزندان از سوی والدین است. این سبک نیز ممکن است طغیان فرزند بر والدین را درپی داشته باشد که فرزند درصدد است همه بایدها و نبایدهای آنها را پشت سر انداخته و خود تصمیم بگیرد.
این متخصص بالینی عنوان کرد: مطالعات کلاسیک غربی به این نتیجه دست یافتهاند که سبک تربیتی مقتدرانه روشی بهتر است، زیرا هر دو مؤلفه تربیتی در آن در حد اعتدال است و به بیان بهتردر این سبک قاطعیت بدون خشونت باعث میشود که فرزندان به لحاظ تحصیلی و اجتماعی افرادی موفق پرورش یابند.
وی تصریح کرد: سبک دیگر برای تربیت فرزند، سبک فرزندپروری در اسلام یا سبک مسئولانه است که برخلاف سبک مقتدرانه که در آن هدف رسیدن به کمال اجتماعی و علمی است، سبک اسلامی هدف اول را موفقیت اخروی و بعد موفقیت دنیوی عنوان میکند.
عضوهیئت علمی دانشکده علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران ادامه داد: تربیت فرزند بهعنوان یک وظیفه دینی در اسلام بهگونهای است که اساس آن از طریق آموزههای وحیانی به دست میآید، زیرا در فرزندپروری اسلامی اهداف سطحی بالا و از نظر عاقبتاندیشی دوراندیشانهتر از دیگر سبکهاست، برخلاف سبک کلاسیک غربی که تأکید بر نگرش والدین بر تربیت فرزند دارد، در اسلام معیار فطرت خود فرزند یعنی ژنتیک است؛ والدین در سبک اسلامی تربیت فرزند را بر اساس دستورات الهی برنامهریزی و بنیان مینهد.
مرعشی با برشمردن مراحل سهگانه تربیت فرزند در اسلام، اظهار کرد: هفت سال اول تربیت فرزند باید با نظارت والدین و بدون تحمیل و پافشاری باشد، یعنی در این مرحله تقاضا و پاسخ هر دو وجود دارد. در هفت سال دوم، خوب تحصیل کردن، رشد تربیتی، الگوگیری از والدین و مربیان صالح مطرح است و در مرحله سوم رشد عقلانی و عاطفی از فرزند انتظار میرود، یعنی در این مرحله فرزند دوراندیش میشود، بر هیجاناتی مثل خشم و عصبانیت کنترل لازم را مییابد و از لذتهای آنی برای اهداف عالی میگذرد.
وی با برشمردن عناصر اصلی تربیت فرزند در اسلام تصریح کرد: اولین عنصر فضیلتگرایی در مقابل لذتگرایی است یعنی فرزند همه خوشبختی و سعادت را در لذت تصور نکند و برای فضیلت از لذتهای آنی بگذرد. عنصر دیگر همسرگزینی است که در این عنصر باید والدین بر پرورش این اصل ـ برتری فضایل بر لذت ـ تأکید کنند. عنصر دیگر لقمه حلال است که عنصری مؤثر در تربیت اسلامی فرزند است. انتخاب اسم مناسب که تأثیر زیادی بر شخصیت فرزند دارد و میتواند نقش مهمی را در تربیت اسلامی فرزند ایفا کند، از دیگر عناصر تربیت اسلامی است.
متخصص روانشناسی بالینی گفت: پرورش و نهادینه کردن مفاهیم اخلاقی در خانوادهها بهگونهای نباشد که بعد از گذشتن از دوران کودکی و نوجوانی خانواده در پی پرورش نوجوان برآید.
مرعشی همچنین از عنصر محبت کافی نام برد و عنوان کرد: خانواده باید در این راستا بهگونهای عمل کنند که فرزند بعد از ورود به جامعه نیاز به محبت از سوی دیگران نداشته باشد زیرا گرسنگی عاطفی فرزند باعث انحراف در جامعه میشود و باید از افراط و تفریط در این زمینه خودداری شود.
وی عناصر دیگر را الگودهی، اجتناب از سختگیری و کمالگرایی، آموزش حیا، آموزش قرآن به بچهها، آموزش آداب و اعمال دینی و آموزش دعا به کودکان عنوان کرد.
یادآور میشود، در پایان این نشست اساتید حاضر به بیان نظرات خود درباره مطالب ارائه شده پرداختند و با ارائه پرسشهایی در زمینه تربیت اسلامی فرزند به تضارب آرا پرداختند.
