بشر امروز بیشتر از هر زمانی نیازمند یک نهضت اخلاقی است
گروه اندیشه: یک کارشناس مذهبی با اشاره به نقش مکارم اخلاقی در بهبود روابط اجتماعی، گفت: بشر امروز با توجه به پیشرفتهای علمی و دستیابی به سلاحهای مخرب و تضادهای موجود بین قدرتها بیشتر از هر زمان دیگری نیازمند یک نهضت اخلاقی است؛ مسلمانان از شیوه رسول اکرم(ص) و آموزههای قرآنی پیروی کنند.
مشتاق قادری، مدرس گروه معارف دانشگاههای ایلام در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از ایلام، با اشاره به سوره فصلت، آیات 34 و 35: «وَلَا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَلَا السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَبَیْنَهُ عَدَاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ، وَمَا یُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِینَ صَبَرُوا وَمَا یُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِیمٍ؛ هرگز نیکی و بدی یکسان نیست، بدی را با نیکی دفع کن، تا دشمنان سرسخت همچون دوستان گرم و صمیمی شوند!، اما به این مرحله جز کسانی که دارای صبر و استقامتند نمیرسند و جز کسانی که بهره عظیمی از ایمان و تقوا دارند به آن نائل نمیگردند»، گفت: در طول تاریخ ، انسان هیچگاه مانند زمان ما نیازمند به یک نهضت اخلاقی نبوده است، زیرا در گذشته، بشر به این سطح از دانش دسترسی نداشت و بیشتر ضوابط مذهبی، بر روابط فرد و اجتماع حاکم بود.
قادری افزود: اما امروز پیشرفت علم، انسان را بر کنترل بسیاری از نیروهای طبیعت و ساخت سلاحهای تخریبی برخوردار کرده و با توجه به تضاد موجود بین قدرتها، تنها جرقهای برای تکرار جنگهای خانمان سوز، کافی است؛ قطعاً ترویج اخلاق انسانی در جهان جلوی بیشتر درگیریها و فجایع حال و آینده را میگیرد.
وی با اشاره به روایتی از پیامبر(ص) که میفرمایند: «إنّما بُعِثْتُ لأُتَمِّمَ مَکارِم الأخلاق؛ تنها برای به انجام رساندن خلق و خوی گرامی برانگیخته شدهام»، بیان کرد: زندگى پیشوایان دینى نیز سرتاسر بیانگر این مسئله است که آنها در همه جا به فضائل اخلاقى دعوت مىکردند و خود الگوى زنده و اسوه حسنهاى در این راه بودند.
اسلام، پیروان خود را به ملایمت در رفتار دعوت کرده است
این کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) که میفرمایند: «تُلَیِّنُ جانِبَکَ وَ تُطَیِّبُ کَلامَکَ وَ تَلْقی اَخاکَ بِبَشْرٍ حَسَنٍ؛ حسن خلق آن است که برخوردت را نرم و سخنت را پاکیزه و برادرت را با خوشرویی دیدار کنی»، تصریح کرد: دین مقدس اسلام، همواره پیروان خود را به نرمخویی و ملایمت در رفتار با دیگران دعوت میکند و آنان را از درشتی و تندخویی بازمیدارد به گونهای که قرآن کریم در سوره قلم، آیه 4، «وَإِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِیمٍ؛ و تو اخلاق عظیم و برجستهای داری»، حضرت محمد(ص) را ستایش میکند.
این کارشناس دینی با بیان اینکه حسن خلق و گشادهرویی از برجستهترین صفتهایی است که در معاشرتهای اجتماعی، موجب جلب محبت میشود و در اثربخشی سخن فرد بر دیگران، تأثیری شگفتانگیز دارد، گفت: به همین دلیل خداوند متعال، پیامبران خود را از میان انسانهای نرمخو برگزید تا بتوانند بهتر در مردم اثر بگذارند و آنان را به آئین الهی جذب کنند، این مردان بزرگ، برای تحقق بخشیدن به اهداف الهی، با بهرهمندی از حُسن خلق و شرح صدر، چنان با ملایمت و گشادهرویی با مردم رفتار میکردند که نه تنها هر انسان حقیقتجویی را به آسانی شیفته خود میساختند، بلکه گاهی دشمنان را نیز شرمنده و دگرگون میکردند.
این مدرس دانشگاه ایلام با اشاره به سوره آل عمران، آیه 159: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ؛ به (برکت) رحمت الهی، در برابر آنها (مردم) نرم (و مهربان شدی)! و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو، پراکنده میشدند، پس آنها را ببخش و برای آنها آمرزش بطلب! و در کارها، با آنها مشورت کن! اما هنگامیکه تصمیم گرفتی، قاطع باش! و بر خدا توکل کن! زیرا خداوند متوکلان را دوست دارد»، بیان کرد: بسیار رخ میداد که افراد، با قصد دشمنی و آزار دادن پیامبر(ص) به حضور ایشان میرسیدند، ولی نه تنها به ایشان اهانت نمیکردند، بلکه با کمال صمیمیت، اسلام را میپذیرفتند و از آن پس، رسول اکرم(ص) محبوب و مراد آنان میشد.
خوشخلقی؛ عاملی سازنده و هدایتگر
وی با اشاره به سوره فتح، آیه 29: «مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاء بَیْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُکَّعًا سُجَّدًا یَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِیمَاهُمْ فِی وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرَاةِ؛ محمد فرستاده خدا است و کسانیکه با او هستند در برابر کفار سرسخت و شدید، و در میان خود مهربانند، پیوسته آنها را در حال رکوع و سجود میبینی، آنها همواره فضل خدا و رضای او را میطلبند، نشانه آنها در صورتشان از اثر سجده نمایان است، این توصیف آنها در تورات است»، افزود: بدیهی است که خوشرفتاری مؤمنان با یکدیگر، یکی از ارزشهای والای اخلاقی بهشمار میرود، پیامبر اسلام(ص) نمونه کامل مهربانی و حسن خلق بود و از این راه، بر دیگران تأثیر میگذاشت و همچنین یاران رسول خدا(ص) نیز به این خلق نیکو، دعوت و سفارش شدهاند.
این کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث در ادامه، گفت: خوشخلقی در گام اول میتواند عاملی سازنده و هدایتگر در برخورد با افراد باشد و خدا و رسولش نیز مسلمانان را به این شیوه نیکو فراخواندهاند.
قادری با اشاره به روایتی از رسول خدا(ص) که میفرمایند: «اذا مُدِحَ الفاجِرُ اهْتَزَّ الْعَرْشُ وَ غَضِبَ الرَّبُّ؛ هر گاه شخصی ستایش شود، عرش الهی میلرزد و خداوند خشمگین میشود»، بیان کرد: باید در برخوردهای اجتماعی، رفتار پسندیده را از چاپلوسی بشناسیم و افراد متخلفی را که درصددند با چربزبانی و چاپلوسی، حق و باطل را بر ما مشتبه کنند، برانیم و خود را از نیرنگ آنان ایمن سازیم؛ حسن خلق، صفتی درونی است که در برخورد با همه افراد، بهگونهای یکسان ظهور مییابد، ولی چاپلوسی تنها در برابر ثروتمندان یا قدرتمندان نمود مییابد.
ایمان، عمل و اخلاق؛ ضامن سعادت دنیا و آخرت
این کارشناس دینی با اشاره به روایتی از پیامبر گرامی اسلام(ص) که میفرمایند: «حُسْنُ الْخُلْقِ یُثْبِتُ الْمَوَدَّةَ؛ خوشخویی، دوستی را پایدار میکند»، اظهار کرد: حسن خلق، افزون بر آنکه دارای پاداش اخروی است، آثار دنیوی فراوانی نیز برای انسان به همراه دارد؛ خوش خلقی، پیوندهای دوستی را محکم و پایدار میکند، همچنین گشادهرویی بنا بر فرمایش امام صادق(ع) که مبنی بر اینکه، «اِنّ الْبِرَّ وَ حُسْنَ الْخُلْقِ یَعْمُرانِ الدِّیارَ وَ یَزِیدانِ فِی الْأَعْمارِ؛ نیکوکاری و خوش خلقی، سرزمینها را آباد میکند و بر عمرها میافزاید»، سبب آبادی سرزمینها و طول عمر میگردد.
این مدرس دانشگاه ایلام در پایان با بیان اینکه 3 عنصر ایمان، عمل و اخلاق که در قرآن مجید و سنت نبوى و روایات امامان معصوم جلوه کرده، ضامن سعادت دنیا و آخرت انسان است، گفت: «ایمان» را مىتوان از راه تحصیل معارف اسلامى، «عمل» را که شامل اداى واجبات و ترک محرمات است مى توان با شناخت واجبات و محرمات و حسنات اخلاقى و «مکارم نفسى» را که مواردش در قرآن و روایات بهطور کامل بیان شده است را مى توان با شناخت آنها و تمرین اجراى آن تحصیل کرد.
