وقف؛ فرصتی گرانبها برای ماندگار شدن
گروه اجتماعی: سنت حسنه وقف، از مصداقهای مؤثر کارآفرینی یا کارگشایی اجتماعی است که بهوسیله آن نام و یاد انسانها ماندگار شده و اثرات و برکات آن در دنیا و آخرت نصیب انسانهای واقف میشود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از کردستان، وقف یکی از برترین و بادوامترین مظاهر احسان و نیکوکاری به مردم، خدمت به همنوعان، کمک به مصالح جامعه و تنظیم امور فرهنگی و اقتصادی است.
از طریق وقف میتوان بخش قابل توجهی از مشکلات و تنگناهای جامعه را شناخت و اموال و داراییهای افراد نیکوکار را داوطلبانه در جهت رفع آنها بهکار بست.
وقف در لغت بهمعنای ایستادن، متوقف شدن و حبس کردن بوده و در اصطلاح به این معنی است که شخصی بخشی از اموال و داراییهای خود را در راه خیر انفاق و به دیگران کمک کند.
بر اساس منابع تاریخی در ادیان الهی موضوع وقف و صدقه جاریه جایگاه خاصی داشته و در دوران پیش از ظهور اسلام نیز حکومتهای ایران به مسئله وقف و نذر توجه کرده و به معابد و آتشکدهها اموال و اشیایی را هدیه میدادهاند.
در قرآن کریم آیهای که بر وقف و احکام آن بهطور صریح دلالت کند وجود ندارد، ولی بهدلیل اینکه اعمال خیر و صالح همواره در آیات شریف و نورانی قرآن ستوده شده، میتوان گفت که مسئله وقف نیز مورد تأیید قرآن کریم است.
یکی از آیات قرآن کریم که در آن بهطور غیرمستقیم به موضوع وقف اشاره شده، آیه 46 سوره کهف «الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِینَةُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَالْبَاقِیَاتُ الصَّالِحَاتُ خَیْرٌ عِندَ رَبِّکَ ثَوَابًا وَخَیْرٌ أَمَلًا؛ مال و فرزندان، زینت زندگانى دنیاست ولکن اعمال و بازماندههاى صالح که تا قیامت باقى است، نزد پروردگار بسى بهتر و عاقبت و پاداش آن نیکوتر است»، که یکی از مصادیق «باقیات صالحات»، وقف است.
وجود یک هزار و 500 موقوفه در کردستان
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان کردستان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از کردستان، اظهار کرد: در حال حاضر یک هزار و 500 موقوفه با 16 هزار رقبه در این استان وجود دارد.
وی با اشاره به اینکه تعداد موقوفات جدید استان کردستان امسال نسبت به سال قبل گذشته دو برابر افزایش داشته است، عنوان کرد: در سال جاری 26 وقف جدید به ارزش 30 میلیارد ریال در سطح استان ثبت شده است.
روحی با اشاره به اینکه یکی از نیازهای امروز جامعه، وقف در حوزههای فرهنگی، علمی و قرآنی است، اعلام کرد: جای خالی وقفهای فرهنگی، قرآنی، علمی، پژوهشی، بهداشتی و درمانی در جامعه مشهود است.
وی تصریح کرد: در گذشته در استان کارهای خوبی در رابطه با فرهنگسازی وقف مساجد صورت گرفته و از این لحاظ وقف مساجد در استان مستغنی است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان کردستان با اعلام اینکه 95 درصد از درآمد موقوفات استان، مربوط به امور مساجد است، اعلام کرد: در حال حاضر فقط پنج درصد از درآمد موقوفات به کارهای خیر اختصاص مییابد و اکثر نیات موقوفات صرف مساجد میشود.
درآمدزایی چهار میلیارد تومانی موقوفات کردستان
وی با اشاره به اینکه بیشترین تعداد رقبات و درآمدزاییها مربوط به شهرستان سنندج است، تصریح کرد: موقوفات کردستان در طول سال چهار میلیارد تومان درآمدزایی برای استان دارند.
روحی با اشاره به اینکه اختصاص موقوفات به کارهای خیر نیازمند فرهنگسازی در این زمینه است، بیان کرد: باید تمام تلاش خود را بهکار گیریم تا بتوانیم نیت واقفان را بهسمت نیازهای جامعه از جمله کمک به ایتام، بیماران، خانوادههای بیبضاعت و مستضعفان و موقوفات قرآنی هدایت کنیم.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به تلاش همکاران اداره اوقاف و امور خیریه استان و اطلاعرسانی مطلوب خبرنگاران رسانههای گروهی، سال گذشته یک موقوفه جدید با عنوان وقف به بیماران کلیوی و دیالیزی داشتهایم که در این راستا توانستهایم تاحدی مشکل تعدادی از این بیماران را رفع کنیم.
سنندج، نیازمند موقوفات قرآنی
رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان سنندج نیز در ادامه این گفتوگو، با اشاره به اینکه بیشتر موقوفات این شهرستان در رابطه با امور مساجد است، گفت: سنندج بهشدت نیازمند موقوفات قرآنی است.
وی افزود: در سال 92 تعداد 6 وقف جدید در این شهرستان با همت واقفان خیراندیش به ثبت رسیده، که این وقفها نسبت به سالهای گذشته قابل توجه بوده است.
امجدی با اشاره به اینکه تعداد کل موقوفاتی که تاکنون در این شهرستان به ثبت رسیده 319 وقف بوده است، عنوان کرد: پنج هزار و 838 رقبه و 14 بقعه متبرکه در این شهرستان وجود دارد.
وی با اعلام اینکه تعداد 486 جلد سند مالکیت برای موقوفات در این شهرستان اخذ شده است، اعلام کرد: تاکنون برای امور موقوفات در استان کردستان یک میلیارد و 500 میلیون تومان هزینه شده است.
رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان سنندج با اشاره به اینکه 650 مورد اجارهنامه برای رقبای موقوفه صادر شده است، بیان کرد: از محل اعتبارات دولتی مبلغ هفت میلیارد و 500 میلیون ریال برای احداث مساجد کمک شده است.
وی در پایان با اشاره به اقدامات صورت گرفته در مورد پروژههای عمرانی، یادآور شد: پروژه تجاری مسکونی مسجد حسامی، مسجد شیخ سلیم، احداث موزه قرآن در مسجد نگل، احداث مدرسه علوم دینی در مسجد والی، توسعه مدرسه علوم دینی مسجد پیرمحمد و تعمیر و مرمت رقبای موقوفات از اقدامات انجام شده این اداره در سطح شهرستان سنندج بوده است.
چگونگی وقف در سیره عملی ائمه(ع)
رسول خدا(ص) نظام وقف را در شهر مدینه برقرار کرد و پس از این واقعه به پیروی از سنتی که از ایشان باقی مانده بود وقف نقش بسزایی در عمران و آبادی شهرهای اسلامی ایفا کرد.
به این ترتیب وقف در جهان اسلام و همزمان با رسالت پیامبر گرامی اسلام(ص) تحقق پیدا کرد و متعاقب آن حضرت علی(ع) با عمران و آبادانی اراضی بایر و حفر چاه و ایجاد نخلستان تمامی ثمرات و منافع این اراضی را تحت عنوان وقف در جهت استفاده افراد مستمند قرار دادند و این روش و سیره پسندیده از طرف ائمه اطهار(ع)، علما، صالحین، افراد خیر و نیکوکار ادامه یافت.
پیامبر اکرم(ص) میفرمایند: سه چیز است که بعد از مرگ مؤمن پاداش آنها به او میرسد، 1- علمی که از خود به یادگار گذاشته، 2- فرزند صالحی که جانشین خوبی برای او باشد و 3- صدقه ای که در حال حیات خود انجام داده است(که همان وقف اموال است).
وقف در ایران از چه زمانی وجود داشته است؟
آریاییها ساکن ایران از دوره باستان به تبعیت از آئین خود، به انجام دادن کارهای نیک و بهویژه رسیدگی به بینوایان جامعه توجه کرده و برای نگهداری آتشکدههای خود نذورات و موقوفاتی داشتند.
شواهدی متقن در دست است که میتوان نتیجه گرفت که موقوفات در ایران باستان فقط متعلق به معابد و پرستشگاهها بوده و مصارف دینی و مذهبی داشته است.
دوره صفویه نقطه عطفی در فرهنگ وقف در ایران و اوج اعتلای این سنت حسنه است و شاهان صفوی که خود از پیشگامان وقف در ایران بودهاند آن چنان فرهنگ وقف را در میان مردم رایج ساختند که دیگر وقف مختص مالکان بزرگ و ثروتمندان نبود بلکه بیشتر مردم نیز بنا به وضع مال خود در این امر خیر شرکت میکردند.
در دوره پهلوی ثروتمندان کمتر از طریق وقف به کمک نیازمندان میشتافتند زیرا رضاشاه و محمدرضا شاه بسیاری از املاک موقوفه را بنام خود ثبت دادند و تأثیر بسیار زیادی در کمرنگ کردن این سنت حسنه وقف داشتند.
وقف کردن؛ مشارکت در حل مشکلات اجتماعی ـ اقتصادی جامعه
وقف یکی از ارکان اقتصادی و توسعه و ترویج دین اسلام است و با آن میتوان به توسعه عدالت نسبی جامعه کمک کرد.
شاید متداولترین نقش وقف را بتوان در رویکرد اقتصادی آن مشاهده کرد اگرچه این رویکرد با دیگر رویکردها بیارتباط نیست اما نمونه موقوفاتی که در سیره پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومان(ع) نیز وجود داشته بیشتر در این قالب قرار میگیرد.
با تشویق افراد به وقف از ثروتمندان و تقویت افراد ضعیف در برابر آنها فاصله طبقاتی بسیار کم شده و بر این اساس ثروت مادی جامعه تعدیل میشود.
دولت اسلامی میتواند موقوفات را بهگونهای سازماندهی و جهتدهی کند که بهعنوان یک منبع مالی بتوان از آنها برای از بین بردن فقر و محرومیت- تأمین بهداشت و درمان آموزشی و پرورشی و دهها مورد دیگر استفاده کرد و زمینه توسعه اقتصادی همراه با عدالت اجتماعی را فراهم ساخت.
درآمدزایی موقوفات معمولاً از راه اجاره است یعنی رقبات وقفی به افرادی اجاره داده میشود و اجارهبهای آنها عواید موقوفه محسوب میشود.
گفتنی است؛ در زمینه دستیابی به موقوفات بیشتری در استان کردستان نیاز است که به مردم در رابطه با این امر مهم اطلاعرسانی شود و مردم را با آثار و برکات دنیوی و اخروی این امر مهم آشنا کرد.
در پایان باید گفت فقرزدایی، کارآفرینی و تحقق عدالت اجتماعی اگر بخواهد پوششی فراگیر داشته باشد صرفاً با اتکای به منابع دولتی امکانپذیر است و راهی جز توجه جدی به راهحلهای مردمی وجود ندارد.
