خودکفایی به معنای کاهش وابستگی‌های تهدید‌زا است/آسیب‌های اقتصادی پس از انقلاب

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، محمد خوش‌چهره، عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران که امروز در همایش «آرمان‌های اقتصادی انقلاب اسلامی» که به همت بسیج دانشجویی دانشگاه علامه طباطبایی(ره) در دانشکده اقتصاد این دانشگاه برگزار شد، سخنان خود را به مبحث استقلال اقتصادی اختصاص داد و عنوان کرد: یکی از مباحث مهمی که در قانون اساسی، فرمایشات حضرت امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب، بدان اهتمام جدی صورت گرفته است، موضوع استقلال اقتصادی است. استقلال اقتصادی یا خودکفایی، واژه‌ای آشنا در مراکز آکادمیک است و موافقان و مخالفان بسیاری دارد که با وجود پدیده‌ای همانند جهانی‌شدن، آیا خودکفایی سخن معنی‌داری است؟
وجود فساد گسترده اقتصادی در دستگاه پهلوی
وی نظام جمهوری اسلامی ایران را یک واقعیت انکار‌ناپذیر در تاریخ بشریت دانست و گفت: مفاهیم جدید و بسیارجدی در این انقلاب و این نظام وجود دارد که بسیاری از محافل دانشگاهی را به خود مشغول کرده است. به یاد دارم قبل از انقلاب و زمانی که دانشجوی کارشناسی بودم، بسیاری از دست‌اندرکاران انقلاب، تصور چنین انقلابی و آن هم با محوریت اسلام را نداشتند و بنده به عنوان کسی که بتوانم قضاوت و تحلیلی را ارائه دهم، معتقدم که نهایت انتظار در مبارزه، این بود که اصلاحی صورت بگیرد و به یک وضعیت اعتدالی برسیم.
وی بر ضرورت درک تاریخی برای عبرت‌گیری از گذشته تاکید کرد و ادامه داد: بعد از انقلاب اسلامی، در سه موج، مجموعه‌ای از کتاب‌ها با عنوان خاطرات افراد مختلف، منتشر شد که موج اول خاطرات برخی از دست‌اندرکاران خارجی همانند سایرونس ونس، جودی پاور، برژینسکی و خود کارتر پس از گروگانگیری، موج دوم شامل برخی از دست‌اندرکاران رژیم پهلوی همانند فردوست و موج سوم شامل برخی از اعضای خانواده پهلوی است که همگی به فساد و از جمله فساد اقتصادی در دستگاه پهلوی اذعان می‌کنند. با خواندن این خاطرات متوجه می‌شویم که این وابستگی و سرسپردگی تا چه اندازه خفت‌بار بوده است.
استقلال؛ اولین حوزه استراتژیک شکل گرفته پس از انقلاب
عضو هیئت‌علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران تاکید کرد: بنابراین باید از تاریخ درس گرفت. به نظر بنده با انفجار اطلاعاتی که رخ داد، مردم نسبت به فسادهای خاندان پهلوی آگاهی پیدا کردند و این موضوع در شعارهای آنان، از جمله در مطالبه «حکومت عدل علی» متجلی شد. اگر این شعارها را ریشه‌یابی کنیم، منشا آن به وابستگی و فساد اقتصادی آن دستگاه برمی‌گردد.
وی افزود: بعد از انقلاب و حتی پیش از شکل‌گیری نظام اسلامی، موضوع استقلال، اولین حوزه استراتژیکی بود که شکل گرفت. در خلال جنگ سرد که یک جنگ تمام عیار میان بلوک شرق و غرب بود، عمده کشورها برای در امان ماندن از آسیب‌ها باید به یکی از این بلوک‌ها نزدیک می‌شدند و پدیده غیرمتعهدها هم یک مزاح سیاسی بیش نبود. در چنین شرایطی برای همه کارشناسان دنیا عجیب بود که کشوری از عدم وابستگی به هردو بلوک سخن بگوید و آن را امری غیرممکن می‌دانستند.
به استقلال سیاسی رسیدیم و هزینه‌های آن را پرداخت کردیم
نماینده پیشین مجلس شورا اسلامی تصریح کرد: ما به استقلال رسیدیم و هزینه‌های آن از جمله ناامن کردن کشور ما که دارای تنوعات قومی و مذهبی است، در آغاز انقلاب و جنگ هشت ساله‌ای که به کشور ما تحمیل شد، همگی مبین این واقعیت است که خط مشی ما با خواسته‌های نظام سلطه در تضاد بود. در جریان جنگ تحمیلی برای همه تحلیل‌گران‌ بسیار عجیب بود که شرق و غربی که با هم تضاد دیالکتیکی‌ دارند، دراین مورد اشتراک داشته و هردو به صدام کمک می‌کنند.
ساختار اقتصادی قبل از انقلاب به قوت خود باقی است
عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران برجسته‌ترین حوزه استقلال در بعد از انقلاب اسلامی را استقلال سیاسی دانست و گفت: با تغییر ساختار حکومتی، استقلال سیاسی در کشور شکل گرفت. بعد از انقلاب اسلامی توانستیم برخی از ساختارها را تغییر دهیم، اما متاسفانه در برخی حوزه‌ها همانند ساختار اقتصادی و مخصوصا نظام مالی و بانکی ما تغیرات چندانی پدید نیامد و بسیاری از تحلیلگران ، دلایل بسیاری از مشکلات اقتصادی پس از انقلاب را عمدتا به این موضوع، مرتبط می‌دانند.
بیشترین آسیب‌های وارده به اقتصاد، ناشی از مدیریت داخلی است
وی افزود: در حوزه سیاسی ما علاوه بر استقلال، به الگویی برای بسیاری از کشورها تبدیل شدیم. بعد از مذاکرات ژنو، مقامات آمریکایی اعلام کردند که ایران به الگوی استقلال و مقاومت تبدیل شده است، اما هنوز به الگوی اقتصادی تبدیل نشده است. این مسئله دو دلیل دارد که یک دلیلش بیرونی است و این‌که دشمنان خارجی به ما اجازه ندادند و نگذاشتند که این اتفاق بیفتد و دلیل دوم، ضعف، جهالت و بی‌تدبیری‌هایی است که ما در حوزه اقتصاد خود به خرج دادیم.
خوش‌چهره تاکید کرد: این مشکلات اقتصادی باعث شد تا مقامات غربی بعد از توافق ژنو اعلام کنند که تحریم‌های اقتصادی، تاثیر خود را گذاشته است. البته بنده در چند مصاحبه‌ای که در یک ماه اخیر با رسانه‌های خارجی داشتم، اعلام کردم که بنده قبول دارم که ما از ناحیه تحریم‌ها آسیب‌ دیده‌ایم، اما بنده بیش‌ترین آسیب را ناشی از مدیریت داخلی می‌دانم. متاسفانه ما در اقتصاد خود نتوانستیم به الگویی همانند الگوی سیاسی و به خودکفایی برسیم.
اقتصاد مقاومتی و خودکفایی، مفاهیمی محتوایی و بنیادی هستند
نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی ادامه داد: بنده در چند سال گذشته، حدود 32 سخنرانی با موضوع «اقتصاد مقاومتی» در دانشگاه‌های مختلف داشته‌ام. در حاشیه بسیاری از این سخنرانی‌ها شاهد شکوه‌های برخی از اساتید از مباحثی همانند اقتصاد مقاومتی و خودکفایی بودم. بنده به آنان گفتم که این واژه‌ها، کاملاً محتوایی و بنیادی است که اگر کسی تحلیل استراتژیک داشته باشد، می‌تواند این را درک کند.
وی افزود: مفهوم خودکفایی به این معنی نیست که کشوری ادعا کند که همه نیازهایش را خودش تامین می‌کند و این موضوع ممکن هم نیست، چون همه کشورها به یکدیگر وابسته هستند، بلکه مفهوم خودکفایی این است که کشوری سعی کند در بحث تولید به جایی برسد که وابستگی‌های تهدید‌زا را کاهش دهد. دربحران نفتی دهه 70، بسیاری  از کشورها، برای رفع نیازها خود «سبد انرژی» را تعریف کردند یا در برخی از جنگ‌ها که برای مدت کوتاهی همانند چند هفته، جریان انتقال نفت، مختل می‌شود، کشورها برای خود، ذخایر استراتژیک را تعریف می‌کنند.
تا رسیدن به استقلال اقتصادی راهی طولانی در پیش داریم
عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران در تبیین اقتصاد مقاومتی گفت: اقتصاد مقاومتی به این معنی است که در این فضای حاکم بر اقتصاد جهانی که از سطح رقابتی فراتر رفته و به یک فضای تقابلی رسیده است، ما باید نقاط آسیب‌پذیر و شکننده خود، چه در حوزه تولید و چه در حوزه مصرف را تشخیص داده و در جهت مقاوم‌سازی آن حرکت کنیم.
وی در پایان اظهار کرد: متاسفانه در حوزه استقلال اقتصادی، راهی طولانی تا رسیدن به وضعیت سیاسی ایده‌آل را در پیش داریم. یکی از راه‌های حل مشکلات، این است که باید مسولان و اساتید دانشگاهی، یک درک مفهومی از ظرفیت‌های قانونی، از جمله سند چشم‌انداز و سایر اسناد بالادستی داشته باشند و در این راستا گام بردارند.