کلام علمی ضروری در حوزه فرهنگ دینی است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از قم، محمد فتحعلی‌خانی یکی از اساتید دانشگاه در میزگردی که در این همایش برگزار شد، ابراز کرد: اولین پرسش در بحث رابطه کلام و علوم انسانی تهدید علوم انسانی است لذا باید به تبیین مفهوم علوم انسانی پرداخت.

وی افزود: مهم‌ترین تأثیری که علوم دینی می‌تواند در دانش اجتماعی بگذارد آن است که فضا و جهانی که علوم انسانی در آن قرار می‌گیرد را توصیف می‌کند.
فتحعلی‌خانی بیان کرد: اگر مقصود ما از مبانی کلامی به معنای دستگاه نظری است که انسان و جهان را در یک بافت منسجم تعریف می‌کند قطعا می‌توان علم کلامی داشت که به تولید علوم انسانی ویژه کمک برساند.
وی اظهار کرد: چنانچه علم کلام برای نقل و متون دینی جایگاهی قائل است و با توجه به این که کلام از نقل در اثبات گزاره‌های هدف خود بهره می‌گیرد باید در علوم انسانی و علوم اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
فتحعلی‌خانی با بیان این که دانش دین در حوزه مبانی سخن دارد و این سخن در علوم مختلف اسلامی طرح شده است، گفت: اگر کلام را با انگ خدایی بودن بشناسیم و ارزش و معرفت شناختی یافته‌هایش را نازل‌تر از حکمت بدانیم بنابراین علوم انسانی متناسب با معرفت ساختارشناسانه یافته‌های کلامی خواهد بود.
محمود فتحعلی از محققان و پژوهشگران حوزه نیز در این همایش گفت: کلام به دو طریق تعریف می‌شود یکی کلامی است که به دفاع از اصل اعتقادی دین می‌پردازد و تعریف دیگر افزون بر تبیین اصول اعتقادات دیی به مبانی فروعات هم می‌پردازد.
وی ابراز کرد: کلام به معنای تبیین و دفاع از آموزه‌های دینی است و بر اساس آن چه در قرآن مطرح است و یا در سنت آمده است قلمرو وسیعی داشته و ساحت‌های فردی، اجتماعی، روحی و سیاسی را در بر می‌گیرد از این رو وظیفه متکلمان است که از همه گزاره‌ها که در قرآن و سنت آمده دفاع کنند.
این محقق و پژوهشگر حوزوی اظهار کرد: بهتر است کلام را در تعریف متکلمان در نظر نگیریم اگر گفتیم مارکسیسم، لیبرالیسم و دیگر ایسم‌ها یک نوع جهان‌بینی دارند که راهبران آن‌ها به دفاع از این آموزه‌ها می‌پردازند باید بدانیم که علوم انسانی منحصر به علوم اجتماعی نیست.

وی بیان کرد: هر علمی که با محوریت انسان مطرح می‌شود به عنوان علوم انسانی تعریف می‌کنیم، هیچ علم غیرانسانی وجود ندارد معنای علم به معنای مجموعه‎ای از گزاره‎ها است که حول یک محور واحد پیش برود.
وی بررسی رابطه مدیریت و کلام و رابطه کلام با علم را از آن حیث که انسان‌ها علم کلام را به وجود آورده‌اند مهم ارزیابی کرد و افزود: وقتی پای وحی به میدان می‌آید نه تنها باید برای علوم انسانی از دین کمک بگیریم بلکه این امر بالاتر از یک اقتضاء ضرورتی برای ما به شمار می‌رود.
فتحعلی گفت: وقتی اصول دین را پذیرفتیم هیچ چاره‌ای نداریم که برای بهره‌گیری از علوم انسانی از دین کمک بگیریم و باید به علوم انسانی در همه حوزه‌ها بپردازیم.
حجت‌الاسلام حمید پارسانیا، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در این میزگرد گفت: گاهی علوم انسانی به معنایی به کار برده می‌شود که علمی در آن موجود نیست و مراد از علم در این جا دانش روش‌مند تجربی است.
وی ابراز کرد: تعاریف مختلفی در مورد کلام بیان شده است و نمی‌توانیم تعریف قابل دفاعی از کلام را بیان کنیم.
وی افزود: کلام علمی ضروری در حوزه فرهنگ دینی است اما نوع تعامل آن با علم و دین باید مورد بحث و تأمل قرار گیرد و باید بررسی شود که دین مجموعه‌ای از گزاره‌ها یا محصول معرفت و یا مجموعه‎ای از سلوک رفتاری است؟.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: در تعریف علم نباید متوقف بر این باشیم که رویکردهای پوزیتیویستی چه می‎گویند و باید ببینیم علم معرفتی است که ارائه حقیقت می‌کند تا جهان و عالم را به ما بشناساند و حوزه‌ای از حقایقی است که انسان در تکوین آن‌ها دخیل است.
وی ابراز کرد: اگر علم به معنای آگاهی است که می‌خواهد جهان را شناساند و علوم انسانی نیز علمی است که موضوع آن انسان است بنابراین در مقابل علوم نظری متوقف بر دانش صرفا تجربی است  می‌تواند از معرفت عقلی و نقلی کمک بگیرد و در این جا رابطه آن با دین و کلام بررسی می‌شود.