نیشخند سفرههای رنگین اغنیاء بر جیبهای خالی فقرا
گروه اجتماعی: سال نو کمکم از راه میرسد و اغنیاء به فکر رنگینتر کردن سفرههای رنگین خویشاند؛ اغنیاء دغدغه دارند که سفره هفت سینشان «سینی» کم نداشته باشد و فقرا هم دنبال لقمهای نان و احیانا برآورده کردن خواستههای غبارگرفته و بایگانی شده چند ساله فرزندشان.
این روزها تضاد فقر و غنا و نیشخند قیمتها و سفرههای رنگین ثروتمندان به جیب خالی فقرا نمود بیشتری دارد و به همان میزان یادآوری اهمیت انفاق و اطعام در جامعه هم بیشتر حس میشود تا ثروتمندان بدانند ثروت امانتی در دست آنان است و ضعفا هم توجه کنند نداری امتحان و آزمایشی الهی است و همه در برابر حق مسؤل هستند همان طور که قرآن کریم فرموده است: «وقفوهم انهم مسؤلون».
انفاق یکی از موضوعات مورد توجه اسلام برای کاهش فاصله فقرا و اغنیاء و فقر و غناست تا هر روز سفره ثروتمندان پر ثروت و سفره فقرا خالیتر نشود اهمیت این مسئله تا بدانجاست که در بسیاری از آیات بلافاصله بعد از دستور به اقامه نماز سفارش به انفاق شده است.
جایگاه انفاق و کمک به فقرا در قرآن و روایات
این موضوع آنقدر از دید قرآن مهم است که خداوند یکی از عوامل بخشش گناهان را کمک به فقرا برشمرده و صریحا فرموده که صدقات واجب و مستحب به فقرا اختصاص دارد؛ در آیه 271 سوره بقره فرموده است: اگر کمک به فقرا را پنهان دارید و به آنان بدهید به اخلاص نزدیکتر است و پارهای از گناهان شما را خواهد بخشید.
قرآن به اندازهای که بر اهمیت انفاق تأکید کرده عدم آن را نیز تقبیح و سرزنش کرده و مستوجب عذاب دانسته است چنانچه در قصه صاحبان باغ اتفاق افتاد وقتی آنان صبحگاهان به خیال خام خود به باغ رفتند تا دور از چشم فقرا محصول آن را بچینند ناگهان خاکستر شدن آن را به چشم دیدند.
در روایتی از امام باقر(ع) آمده است که ابواسماعیل به ایشان گفت: شیعه در نزد ما بسیار است؛ فرمودند آیا توانگران به تهیدستان توجه دارند و آیا نیکان بدان را عفو و با آنان برابری میکنند، گفت: نه و امام فرمودند: آنان شیعه نیستند و شیعه کسی است که اینگونه باشد.
محبت به فقرا
در روایتی خداوند به عیسی(ع) فرمود: ای عیسی خود را با دینداری و مهر به مسکینان بیارایید و حضرت محمد(ص) نیز سفارش کردند از اسباب نزدیکی به خدا مهرورزی به مسکینان و نزدیک شدن به آنان است. امام سجاد(ع) در دعایی فرمودهاند که خدایا همنشینی با فقیران را محبوب من گردان و با صبر نیکو مرا در همنشینی با آنان یاری فرما.
برکت دست انفاقکننده
در روایات سفارش شده هرگاه انفاق کردید دست خود را ببوسید زیرا خداوند صدقه را پیش از آنکه در دست فقرا قرار گیرد، گرفته است. پیامبر(ص) شادمانی اخروی را یکی از برکات انفاق میداند؛ رسول گرامی اسلام(ص) میفرماید دست کشیدن بر سر یتیمان و توجه به حال بیوه زنان و رسیدگی به تهیدستان را از مهمترین افراد برای انفاق دانستهاند.
پاداش رسیدگی به فقیران
آیت الله جوادی آملی در مفاتیح الحیات در این باره آورده است: شادمانی اخروی یکی از برکات انفاق در راه خداست؛ پیامبر(ص) فرمودند برای هر چیزی راهکاری است و راهکار دستیابی به شادمانی در آخرت 4 چیز است؛ دست کشیدن بر سر یتیم، توجه به حال بیوه زنان و کوشش برای تامین نیازهای مومنان و رسیدگی به تهیدستان و فقرا.
نفی تکاثر در قرآن
تکاثر هم به معنای مکاثره و هم به معنای تفاخر کردن و رقابت کردن است همچنین «تکاثر» به معناى مسابقه و رقابت(چشم و همچشمى) در افزایش ثروت و عزّت است. قرآن با نکوهش ثروتاندوزی به مسلمانان دستور میدهد که اموال خود را در راه خدا و بهرهگیری مردم به کار اندازند و از اندوختن و ذخیره کردن آنها بپرهیزند.
تکاثر اختصاصی به ثروت ندارد بلکه گاه بر زیادی فرزند و قوم خویش نیز تعلق میگیرد. یک سوره در قرآن به نام «التکاثر» به بیان این صفت زشت و برحذر داشتن مردم از آن اختصاص داده است.
چنان که از ماده و هیئت تکاثر برمیآید معنای آن افزایش جویی بدون اندیشه و متأثر از محیط و رقابت بین افراد است که در اصطلاح از این گونه انعکاس غیر عاقلانه به (محاکات بلا رویه) تعبیر میشود.
تکاثر در قرآن
واژه تکاثر دو بار در قرآن به کار رفته است. یک مورد در سوره حدید که زیادهطلبی در مال و فرزند را از خصوصیات دنیاطلبی محسوب کرده و دیگری در سوره تکاثر، از افزونطلبی در اموال دنیا، پرهیز داده است. أَلْهکُمُ التَّکاثُرُ؛ «افزون طلبی و تفاخر شما را به خود مشغول داشته است».
تکاثر در روایات
با اینکه از معصوم(ع) نقل شده که «نزدیک است، که فقر به کفر بینجامد» آنقدر که از افزونطلبی و زیادهخواهی در اموال دنیا ترسانیده شده است از فقر و نداری نترساندهاند؛ پیغمبر خدا(ص) میفرمایند: از «فقر» براى شما ترسى ندارم، لیکن از «تکاثر» مىترسم. همچنین در حدیثی از رسول الله(ص) درباره مفهوم تکاثر میخوانیم که فرمودند: «تکاثر، جمعآورى اموال از طرق نامشروع، و خوددارى از اداى حق آن و بستن آنها در خزینهها و صندوقها است».
ریشهها و انگیزهها
عوامل و انگیزههاى متعدّدى، زمینههاى پیدایش و رشد این بیمارى را در وجود برخى آدمیان، فراهم مىآورند و او را گرفتار پندارهاى غلط و خیالات مالیخولیایى مىکنند، از آن جمله میتوان مواردی را در قرآن و روایات برشمرد: گم کردن هدف؛ آنان که هدف زندگى و آفرینش را گم مىکنند، هم در ارتباط با آفریننده هستى دچار مشکل مىشوند، یعنى او را نمىشناسند، فرمانش را نمیبرند، به او تقرّب نمىجویند و هم با بندگان او روابط صحیح برقرار نمىکنند، حقوق آنها را نمىپردازند، از آنان بهرهکشى مىکنند، دور احسان و انفاق نمىگردند و در عوض، با خصلتهاى منفى به زراندوزى مىپردازند. امام رضا(ع) مىفرماید: ثروت جز با این پنج خصلت انباشته نمىشود: بخل زیاد، آرزوى دراز، حرص فراوان، قطع رابطه با خویشاوندان و ترجیح دنیا بر آخرت.
فراموشى معاد؛ به طور طبیعى وقتى کسى با مبدأ آفرینش(خدا) رابطه صحیحى نداشت با مقصد که معاد است نیز چندان آشنا نمىگردد و فراموشى معاد جز دلبستگى به دنیا و تاخت و تاز خودسرانه در آن، نتیجه دیگرى در پى نخواهد داشت و این دلبستگى، هر چه بیشتر او را به تکاثر ثروت وامىدارد و همه همّ و غمّش را مصروف دنیایى مىکند که به گمانش، نهایت زندگى و مقصد نهایى است؛ لذا قرآن میفرماید: واى بر هر عیبجوى مسخرهکنندهاى! همان کس که مال فراوانى جمعآورى و شماره کرده است.
آماری از فقر در کشور
براساس برخی آمارها حداقل 35 درصد جمعیت کشور در خط فقر شدید به سر میبرند؛ در سال 83، 4/29 درصد، سال 84، 9/31 درصد، سال 85 ،6/33 درصد و سال 86، حداقل 35 درصد جمعیت کشور در زیر خط فقر مطلق به سر میبردند.
وی در توضیح محاسبه خط فقر مطلق(شدید) گفت: در اندازهگیری خط فقر مطلق سال 83 کشور، حداقل کالری مورد نیاز یک فرد بزرگسال 2هزار و 400 کیلو کالری محاسبه شد، اما به دلیل آن که این میانگین در سطح دنیا دو هزار کیلوکالری است، رقم محاسبه شده کشوری نیز تقلیل یافت و بدین ترتیب جمعیت کمتری در زیر خط فقر قرار گرفتند.
سبک زندگی قرآنی؛ راه مقابله با فقر
اگرچه کاهش فاصله فقیر و غنی تنها با سفارش به اغنیاء برای کمک به فقرا و توصیه به فقرا برای صبر کردن بر مشکلاتشان میسر نخواهد بود اما توجه به سبک زندگی دینی و قرآنی، نهادینه کردن این موضوع که انسان موجودی تک ساحتی نیست و در ورای این زندگی دنیوی عالمی والاتر و وسیع تر وجود دارد، نهادینه ساختن این فرهنگ که ثروت مسؤلیت است و مسؤل کسی است که باید در قبال کارهایش پاسخگوی خداوند باشد و دهها موضوع از این قبیل در کنار لزوم توجه مسئولان به اشتغالزایی بیشتر و اجرای سیاستهای حمایتی از فقرا قطعا راهگشای بسیاری از مشکلات امروزین جامعه ایران است.
