«محمد رسولالله» از استثناهای سینمای هالیوود است
گروه هنر: فیلم «محمد رسولالله» را باید جزء استثناهای سینمای هالیوود قلمداد کرد که ساختاری منزه دارد؛ اگر قبل از ساخت این فیلم، انقلاب اسلامی روی داده بود، مطمئن باشید این فیلم هیچگاه به خط تولید نزدیک نمیشد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، آئین رونمایی از کتاب «سیمای پیامبران در سینمای هالیوود و ایران» امروز، 16 اردیبهشتماه، با حضور راضیه یاسینی (نویسنده)، محمدعلی رجبیدوانی(پژوهشگر) و عبدالله بیچرانلو(مدیر گروه سینما و تلویزیون پژوهشکده هنر و رسانه) در سرای اهل قلم نمایشگاه بینالمللی کتاب برگزار شد.
تلاش هالیوود زمینی نشان دادن انبیا(ع) است
در ابتدای این جلسه رجبیدوانی با بیان اینکه در فرهنگ دینی اساس بر نیکی است، گفت: هنر نیز همانند دین سعی دارد که از خوبیها سخن گوید؛ حتی اگر در برخی مواقع سعی شده بدی تصویرگری شود، به این دلیل بوده که هدف نهایی رسیدن به خوبیها بوده است. با این توضیح باید ارزیابی کرد که چه اتفاقی روی داده که در برخی از فیلمهای هالیوود از چهره پیامبران(ع) تصویرگری مناسب انجام نمیشود. این موضوع مورد بحث این کتاب است و انصافاً هم به آن به شکل شایستهای پرداخته شده است.
وی افزود: من این کتاب را تنها شمایلشناسی انبیا(ع) در سینما نمیدانم بلکه این حقیقتاً یک شمایلنگاری از خود سینما است، چون امروزه هالیوود تنها در ظاهر به شخصیت پیامبران نمیپردازد، بلکه سعی دارد با زمینی نشان دادن آنها به نوعی تصویری مادی از آنها ارائه دهد.
این پژوهشگر با بیان اینکه در هنر اسلامی برای بیان بدیها هم سعی میشود از روشهای زیبا استفاده شود، گفت: در غرب دقیقا برخلاف هنر اسلامی برای نشان دادن زیباییها از زبان زننده و بدی استفاده میشود. برای همین در برخی فیلمهای سینمایی یا انیمیشن تصویری که از پیامبران ارائه میشود، بسیار شرمآور است. برای نمونه میتوانم به انیمیشنی که درباره زندگی حضرت موسی(ع) ساخته شد، اشاره کنم.
وی در انتهای سخنانش تأکید کرد: این کتاب از این دریچه توانسته از زاویه کوچک به برداشتی بزرگ دست پیدا کند، کتابی مفید و درخور توجه است که توصیه میکنم افرادی که دوستدار هنر دینی در سینما هستند، آن را مطالعه کنند.
چرا سینما هالیوود به دنبال ساخت زندگی پیامبران است؟
در ادامه مراسم بیچرانلو پیرامون کتاب «سیمای پیامبران در سینمای هالیبود و ایران» بیان کرد: در ابتدای بحثم بر این نکته میخواهم تأکید داشته باشم که چرا سینما هالیبود به دنبال ساخت زندگی پیامبران است. این خواسته نیز محدود به یک یا دو دهه اخیر نیست بلکه از ابتدای پیدایش سینما ما چنین رویکردی را از هالیوود مشاهده میکنیم. دلیل اول این است که این دست فیلمها به لحاظ اقتصادی برای هالیوود سودآوری بسیار دارد.
وی اضافه کرد: دلیل این سوددهی این است که مردم همیشه به حرفهایی که درباره پیامبران و شخصیتهای مقدس زده میشود، علاقهمند هستند؛ به همین دلیل همیشه فیلمهایی که محوریت آنها زندگی پیامبران است، با استقبال بسیاری مواجه میشود. البته این استقبال ربطی هم به خوب و یا بد بودن فیلم ندارد، چون ممکن است در فیلمی سخنان ناشایستی درباره شخصیت پیامبران گفته شود اما مخاطبان سینمای هالیوود بدون توجه به لایههای پنهان آن کار از آن استقبال کنند.
این پژوهشگر تأکید کرد: دلیل دوم برای توجه سینمای هالیوود به تاریخ پیامبران این است که میخواهد از آن کارکرد امروزی بگیرد.
برای نمونه فیلم «300» بهترین مثال است؛ چون در آن دو قدرت آن روزهای جهان (یونان و ایران) ترسیم میشود. آمریکایها میخواهند به نوعی خود را به جای یونان آن زمان قدرت فعلی جهان بنامند که به نوعی منادی دموکراسی هستند و در این گونه آثار اینگونه ترسیم میشود که ایران فعلی همان ایرانی است که در«300» ترسیم شده است، پس باید از آن ترسید و برای در امان بودن از آن به آغوش غرب پناه برد.
این پژوهشگر تأکید کرد: اما عکسالعملهای ما در این حوزه نه کافی و نه مناسب بوده است؛ چون نتوانستهایم از تاریخ و زندگی پیامبران(ع) در سینما استفاده مناسبی ببریم؛ برای همین معمولاً در مقابل فیلمهای هالیوودی تنها موضعی منفعلانهای داریم.
در این مراسم راضیه یاسینی، نویسنده اثر، در مورد کتاب خود گفت: سینمای هالیوود همواره موضوعات مذهبی و زندگی پیامبران الهی را دستمایه ساخت فیلم قرار داده است زیرا قاطبه مخاطبان اقبال ویژهای به مضامین و شخصیتهای دینی از خود نشان دادهاند و این اقبال ضمانت محکمی برای صنعت سینمای هالیوود بوده است. در همین راستا پیامبران الهی و شخصیتهای مقدس به تناوب در قالبهای مختلف در تولیدات این سینما تصویر شدهاند.
وی افزود: فیلمهای ده فرمان، کتاب آفرینش و ارمیای نبی، نمونههای از این دست آثارهستند که پیامبران الهی در قالب شخصیتهای سینمایی موضوع اصلی آنها بوده است. از دیگر تولیدات این سینما فیلمهای فراوانی است که در آنها به بازنمایی شخصیت مقدس حضرت مسیح(ع) پرداخته شده است. برخی از این فیلمها فقط تفسیرگر روایتهای انجیلهای چهارگانه بودهاند اما در برخی دیگر سعی شده تعبیری متفاوت و یا غیرمعمول از حضرت مسیح ارائه شود.
این نویسنده درباره تصویرگری از حضرت مسیح(ع) گفت: نخستین نمایش چهره مقدسان ـ به ویژه حضرت عیسی ـ در سینمای غرب به تولیدی فیلم به عنوان«مصیبت» در سال 1897 برمیگردد. این فیلم برای نخستینبار به نمایش شخصیت حضرت مسیح در شکل نمایشنامهوار پرداخت. پس از این فیلم بود که آثار متعددی درباره زندگی حضرت مسیح ساخته شد. اخرین این فیلمها اثری به نام «پسر خدا» است که چند هفته پیش در سینماهای امریکا به نمایش عمومی درآمد.
«محمد رسولالله» بعد از انقلاب هرگز ساخته نمیشد
یاسینی با بیان اینکه در هالیوود استثناهایی وجود دارد، گفت: فیلم «محمد رسولالله» را باید جزء استثناهای سینمای هالیوود قلمداد کرد که در آن چهره پیامبر(ص) به صورت زمینی ترسیم نشده بلکه ساختاری منزه دارد. البته ممکن است سؤال شود که چرا هالیوود چنین فیلمی ساخته است؟ جواب این سؤال در یک نکته ظریف نهفته شده که این فیلم قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ساخته شد و اگر قبل از ساخت این فیلم، انقلاب اسلامی روی داده بود، مطمئن باشید این فیلم هیچگاه به خط تولید نزدیک نمیشد.
وی در پایان تأکید کرد: موضوع تصویرپردازی از شخصیتهای مقدس ابعاد گوناگونی دارد و این مسئله هنوز در سینمای ایران به طور قطع و یقین حل نشده است که هر فیلمسازی چه میزان میتواند به نمایش چهره این شخصیتهای مقدس بپردازد. برای همین میبینم که پس از 35 سال تعداد کارهایی که درباره پیامبران(ع) در سینمای ایران ساخته شده است، بسیار اندک و نادر است.
