وقتی نور خدا در دل متجلی میشود/ اعتکاف؛ انتخابی نیکو برای رسیدن به کمال
گروه اندیشه:اولین اثر خلوتگزینی آسمانی اعتکاف، بهجت و نورانیت قلبی است؛ یعنی هرچه انسان توجه خود را به خدا بیشتر میکند، فیوضات ربانی بیشتری را کسب میکند و در نتیجه نور خداوند در دلش متجلی میشود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، انسان بهطور فطری در پی دستیابی به کمال و پرورش ابعاد وجودی خویش است و خلوتگزینی در منزل دوست گامی مهم در جهت رسیدن به این مقصد بزرگ انسانی است.
دین انسانساز اسلام، فکر جدایی از زندگی دنیا، گوشهنشینی و کنارهگیری از مردم و رهبانیت را باطل و ناپسند اعلام کرده است؛ اما اعتکاف را بهعنوان فرصتی برای بازگشت به خویش و خدای خویش قرار داده تا کسانیکه از هیاهو و جنجالهای زندگی مادی خسته میشوند، بتوانند چند صباحی با خدای خود خلوت کنند و توسط ارتباط جان و روح خود با خالق هستی با ایمان و اعتقادی راسخ بهسوی سعادت دنیا و آخرت گام بردارند.
اعتکاف، فرصتی استثنایی
انسان موجودی است که بهسوی معبود خویش در حرکت است و سرانجام نیز به لقای معبود خود میرسد؛ «ای انسان تو با رنج و تلاش بهسوی پروردگارت میروی و او را ملاقات خواهی کرد»(انشقاق. 6) از اینرو باید راه تهذیب نفس و عبادت حقیقی را در پیش بگیرد و از هوای نفس بگریزد اما اشتغالش به کار و زندگی و مسئولیتهای اجتماعی، گاهی موجب غفلت میشود و توجه به کار، گاه انسان را از توجه به هدف باز میدارد و سبب فراموشی از یاد خدا که منتهای هستی است، میشود. در این حال اعتکاف آب حیاتبخش در کویر غفلت است.
اعتکاف زمینهای مناسب برای اندیشه، تفکر و خردورزی و فرصتی است برای اینکه انسانهای فرورفته در غرقاب روزمرگی از فضای پرالتهاب روزانه بهسوی خویش و خدای خویش بازگردند.
اعتکاف فرصت بسیار مناسبی است تا انسانی که در پیچ و خمهای زندگی مادی غرق شده، خود را بازیابد و به قصد بهره بردن از ارزشهای معنوی، از علایق مادی دست بکشد و خود را در اختیار پروردگار بگذارد و تقاضا کند تا او را در راه او ثابت قدم نگه دارد تا بتواند به دریای بیکران انس و مهر خداوند که یکسره مغفرت و رحمت است، متصل شود.
اعتکاف نوعی ریاضت و محدود ساختن خود است. تمرین رها کردن دنیا، بریدن از خود، خانواده و خویشان، دل کندن از علاقههای دنیوی و لذتهای نفسانی است. گریزی از غفلتزدگی و خمودی به هوشیاری، نشاط، تحرک و امید است؛ گریختن از اندوه گناه و اضطراب نافرمانی و فرار از آتش جهنم و رنج دوزخ است. پناه بردن به حریم امن الهی و سرزمین عفو و رحمت و مهر؛ آنجا که خداوند بندهنواز آغوش گشوده تا گمشده خویش را در آغوش بگیرد و این میهمان بیمناک و خسته را به امنیت و آرامش برساند و برای طاعت و عبادت و استقامت در ادامه زندگی، جانی تازه بخشد.
روح انسان نیازمند نیایش است و مناجات و همکلامی موجودی ضعیف و با منشأ قدرتها از آغاز خلقت تا صحنه رستاخیز، زیباترین هنر آدمی بوده و است؛ از اینرو اعتکاف برطرفکننده این نیاز به حق انسان و انتخابی نیکو برای رسیدن به کمال است.
اعتکاف زمینه توبه و بازگشت است؛ بازگشت به قرآن و معنویت، بازگشت به دعا و استمداد از عالم غیب، بازگشت از خودمداری به خداگرایی و شکی نیست آنها که مسئولیتهای حساستر و بزرگتری دارند، بیش از دیگران به خودسازی و اعتکاف نیاز دارند.
اعتکاف در قرآن
اعتکاف مخصوص دین اسلام نیست؛ بلکه در ادیان الهی دیگر نیز وجود داشته و در اسلام استمرار یافته است، اگرچه در شرع مقدس اسلام پارهای از خصوصیات و احکام و شرایط آن تغییر کرده است.
برخی از آیات قرآن نیز دال بر آن است که اعتکاف در ادیان الهی گذشته وجود داشته است: «به یاد آر هنگامیکه ما خانه کعبه را مقام امن و مرجع امر دین خلق مقرر داشتیم و دستور داده شد که مقام ابراهیم را جایگاه پرستش خدا قرار دهید، از ابراهیم و اسماعیل پیمان گرفتیم که حرم خدا را پاکیزه دارید برای اینکه اهل ایمان به طواف و اعتکاف حرم بیایند و در آن نماز به جای آرند.(بقره. 125)» از این آیه استفاده میشود که در زمان حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) عبادتی به نام اعتکاف وجود داشته و پیروان دین حنیف گرداگرد کعبه معتکف میشدند.
حضرت موسی(ع) نیز با آنکه مسئولیت سنگین رهبری و هدایت امت را بر دوش داشت، برای مدت زمانی آنان را رها کرد و برای خلوت کردن با محبوب خویش به خلوتگاه کوه طور شتافت و در پاسخ به پرسش پروردگارش عرضه داشت: «... و عجلت الیک ربی لترضی؛(طه. 84) ... و من برای خشنودی تو تعجیل کرده و بر آنها تقدم جستم».
قرآن در جایی دیگر از رهبانیت و گوشهگیری پیروان حضرت عیسی(ع) سخن بهمیان آورده و میفرماید؛ «و از پی نوح و ابراهیم باز رسولان دیگر و سپس عیسی پسر مریم را فرستادیم و به او کتاب آسمانی انجیل را عطا کردیم و در دل پیروان او رأفت و مهربانی نهادیم و ترک دنیایی که از پیش خود در آوردند، ما آن را برایشان مقرر نکردیم مگر برای آن که کسب خشنودی خدا کنند؛ با این حال آن را چنان که حق رعایت آن بود، منظور نداشتند»(حدید. 27)
اسلام نیز با پیشبینی عبادتی به نام اعتکاف که در واقع نوعی خلوت و درونگرایی است، برای ساختن انسانها و جامعه انسانی و جلوگیری از آفت خدافراموشی، چارهاندیشی کرده است. در حقیقت اعتکاف زمینه مناسبی است تا انسان به کاوش درباره انگیزهها و روحیات خویش بپردازد و برای رفع نقصان و تکامل خود بکوشد.
اعتکاف؛ فرصتی برای تهذیب و تکامل بشر
حجتالاسلام عبدالله حسینخانی، مدیر آستان مقدس امامزاده محمدعابد(ع) مشهد میقان اراک در گفتوگو با ایکنا، گفت: یکی از عبادتهای پرفضیلت ماه رجب سنت حسنه و معنوی اعتکاف است و در اصل ماه رجب ماه اعتکاف و در آن فرصت بندگی و تحول انسان به مراتب بیشتر از دیگر ایام سال فراهم میشود.
وی با بیان اینکه همه اعمال ماه رجب، وسیلهای برای تحول و بندگی الهی است، بیان کرد: اعتکاف فرصتی برای تهذیب، رشد و تکامل بشر است و آن عبادتی است که انسان را از تمامی مظاهر دنیوی جدا میکند.
اعتکاف؛ زمینهساز خروج روح از دنیای مادی
حجتالاسلام حسینخانی اظهار کرد: اعتکاف زمینهساز خروج روح انسان از دنیای مادی و تقرب به ذات هستیبخش الهی است که او را در مرکزی که همواره بندگان خدا مشغول عبادت و راز و نیازند پناه میدهد و انسان معتکف با داخل شدن در حرم امن معنوی حق خود را محرم و مقرب خاص حضرت باری تعالی کرده و با ماندن در مسجد نفس خویش را از همه آلودگی، ظلمت و هر مقامی غیرخدا جدا میسازد.
مدیر آستان مقدس امامزاده محمد عابد(ع) اراک، ادامه داد: اعتکاف از جمله عباداتی است که ویژگیهای مخصوص و آثار و فواید مهمی برای انسان به ارمغان میآورد و خداوند در آیه 125 سوره مبارکه بقره نیز بر باب اهمیت جایگاه معنوی آن میفرماید؛ «...وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ أَن طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَالْعَاکِفِینَ وَالرُّکَّعِ السُّجُودِ» و چون خانه [کعبه] را براى مردم محل اجتماع و [جاى] امنى قرار دادیم [و فرمودیم] در مقام ابراهیم نمازگاهى براى خود اختیار کنید و به ابراهیم و اسماعیل فرمان دادیم که خانه مرا براى طوافکنندگان و معتکفان و رکوع و سجودکنندگان پاکیزه کنید.
وی اظهار کرد: سنت اعتکاف بهقدری دارای شأن و منزلت است که حضرت حق دو پیامبر خود یعنی حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) را مأمور آن فرموده تا مهمترین و بهترین نقطه عالم بیتالله الحرام را برای طوافکنندگان و معتکفان مراحل رکوع و سجود تطهیر و آماده کنند.
دستیابی به درجات بندگی با اعتکاف
حجتالاسلام حسینخانی با بیان اینکه با اعتکاف است که میتوان روح بلند دعا و نیایش را به اوج رساند و با مراقبت از آن بهسوی قرب الهی رسید، اضافه کرد: با اعتکاف بهراحتی میتوان مراتب و درجات بندگی را طی کرده و در زمره مؤمنان واقعی حضرت حق قرار گرفت.
مدیر آستان مقدس امامزاده محمد عابد(ع) اراک در پایان، اظهار کرد: در اعتکاف است که نقش انسان انقدر نورانی میشود که به راحتی میتواند در وادیهای بلند معنویت گام نهاده و به مقصود اصلی دلهای عارفان و عابدان رسید.
