
کدام بعد از ابعاد وجودی علی(ع) را میتوان بررسی کرد؟ شجاعت، عدالت، سخاوت، ایثار و گذشت، علم، آگاهی و معرفت، زهد و تقوا و ... کدام یک؟ اصولاً شخصیت علی(ع) شخصیتی است چندبعدی و جامع صفات، علی فرمانروایی پرقدرت و صلابت و در عین حال بردبار، در میدان جنگ دلاوری کمنظیر، در محراب عبادت عابدی گریان، اما در میدان نبرد با دشمنان خشن و قاطع، در برابر یتیمان و بیوهزنان مهربان و رقیقالقلب، سخاوتمندی بیمانند و در عین حال حکیمی دانا و قاضیای دادگستر، بیگذشت و دقیقالنظر بود.

علی(ع) از شمیم روحپرور وحی محمدی بهره برده بود و از کودکی در آغوش پرمهر نبوت پرورش یافته بود، علی(ع) که عادلترین داوران و شجاعترین دلاوران و امیرمؤمنان و پناهگاه ستمرسیدگان و دردمندان بود، همچنان ناشناخته ماند و جز تنی چند از یاران وفادارش، دیگران به ارزش وجودیاش پی نبردند و یا نخواستند پی ببرند.

درد و دریغا که بدخواهان دنیاپرست و کینهتوزان جاهطلب به این کوردلی اکتفا نکردند، حتی برای رونق کاخ و رواق خضرای خود و شکوه سلطنت چند روزه دنیای خود، دشمنی نسبت به او و بدگویی از او را ترویج و تجویز کردند و در این راه از بیتالمال مسلمانان حاتم بخشیها کردند!
علی(ع) همان شخصیت والایی است که فرق نازنینش شکافته و محاسن شریفش، در محراب عبادت، به جهت شدت عدلش، به خون مقدسش رنگین شد.

به راستی شناخت گوشهای از این دریای ناپیدای کرانه فضیلت و تقوا و دانش و... برای کسی امکان ندارد، مگر خدایی که خالق اوست و حضرت خاتمالنبیین(ع) که معلم و مربی اوست و اولاد طاهرینش که پرورشیافتگان مکتب او هستند، مقام و رتبت او را چنان که هست، دریابند والا دیگران راهی به شناخت شخصیت والایش ندارند.
باری، علی(ع) دریایی است از خصایص عالی بشری و جامع صفات ممتاز یک انسان برتر، یک انسان کامل. تا آنجا علی(ع) در این صفات پیش رفته است که حتی دشمنانش زبان به اعتراف گشودهاند.

فصاحت و بلاغت علی(ع) در خطبههای نهجالبلاغه جلوهگر است. آنان که پای منبر خطابه علی(ع) مینشستند، از شنیدن بیانات آتشین و جذابش بر خود میلرزیدند و میگریستند. همام، از اصحاب علی(ع) از شنیدن اوصاف پرهیزگاران که با بیانات روشن و جامع و پرشور خود ایراد فرمود، همچون چوبی خشک بر زمین افتاد و جان به جان آفرین تسلیم کرد.