دوم رمضان؛ در بردارنده وقایع بزرگ تاریخ

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، دومین روز از ماه مبارک رمضان دستخوش وقایع مختلفی تاریخی شده است که می‌توان هر کدام از آنها را به صورت جداگانه مورد بحث و بررسی قرار داد. با توجه به اینکه در این گزارش نمی‌توان به صورت تفصیلی به جزئیات این وقایع پرداخت تنها به اشاره مختصری بسنده می‌شود.

جنگ بلاط الشهداء؛ قطع سیطره اسلام بر اندلس

در دوم رمضان سال 114 هجری قمری مصادف با 26 اکتبر سال 732 میلادی آتش جنگ بین لشکر مسلمانان به رهبری «عبدالرحمن الغافقی» و لشکر اروپا به سرکردگی «شارل مارتل» شدت گرفت. این جنگ بین دو شهر «تور» و «بواتییه» در فرانسه روی داد. این جنگ از اواخر شعبان شروع شد و تا اوائل رمضان به مدت ده روز ادامه داشت.

این جنگ به شکست مسلمانان انجامید. به گفته سِر ادوارد کریزى این پیروزى مسیحیان در سال 732 میلادى، 114 قمرى، سدى سر راه فتوحات عرب در غرب اروپا و باعث رها شدن مسیحیان از دست مسلمانان شد و برترى ملت هند و اروپایى را بر ملت سامى به اثبات رساند.

البته تا اندازه‏‌ایى می‌توان این سخن را درست دانست، چون بعد از این سال مسلمانان دیگر در سمت شمال اسپانیا پیش‏روى نکردند و همان‏جا متوقف شدند. برخى از اروپائیان از جمله سمونده و مشیله آن‏قدر این پیروزى را بزرگ می‌بینند که معتقدند این پیروزى نجات اروپا از زیر یوغ و وابستگى عرب بوده است و هم‏چنین بر این باورند که شارل مارتل نقشه‏‌هاى سلیمان و ولید را که قصد فتح قسطنطنیه را داشتند خنثى کرد.

فتح مغرب میانه توسط لشکر اسلام

در دوم رمضان سال 82 هـجری قمری لشکر اسلام در شمال آفریقا بین دو دشمن سرسخت؛ رومیان و بربرها قرار گرفت. رهبری بربرها را زنی که «جادوگر ـ کاهن» نامیده می‌شد بر عهده داشت. این زن توانسته بود بربرها را زیر یک پرچم مقابل مسلمانان متحد کند. سالیان درازی را با مسلمانان در ستیز بود.

لشکر مسلمانان به رهبری زهیر بن قیس نتوانسته بود او را شکست دهد. تا اینکه سردار شجاع اسلام حسان بن نعمان بدو پیوست و در دوم رمضان سال 82هـجری قمری توانست بر لشکریان دشمن پیروز گشته و سرزمینهای مغرب میانه را آزاد گرداند. مغرب میانه عبارت است از سرزمین‌های اندلس(اسپانیای کنونی) و برخی سرزمین‌های شمال آفریقا که بربرها در آنجا زندگی می‌کردند.

سقوط حکومت امویان و برپایی دولت عباسی

اما از دیگر وقایع روز دوم ماه رمضان سقوط دولت بنی‌امیه بوده است. حکومت بنی‌امیه از سال 40 هجری توسط معاویه بن ابی سفیان در شام آغاز شد و این حکومت تا سال 132 هجری در زمان حکومت آخرین حاکم بنی آمیه یعنی مروان بن محمد ادامه داشت.

دوم رمضان سال 132هـجری قمری مصادف با 13 آوریل 750 میلادی عبدالله ابو العباس سفاح توانست با بیعت گرفتن از مردم شام و دیگر مناطق ایران با شعار (الرضا من آل محمد) شیعیان اهل بیت(ع) را به گرد خود جمع کند و دمشق را به تصرف خود درآورد.

ابومسلم خراسانی موفق شد از جانب عباسیان بر خراسان غلبه کند. سپس افرادی را به جنگ با مروان فرستاد. مروان در این جنگ شکست خورد و از سوی دیگر در کوفه، مردم با عبدالله بن محمد(سفاح) بیعت کردند و او سپاهی را به فرماندهی عمویش عبدالله بن عباس به جنگ مروان فرستاد که موجب شکست مجدداً مروان شد. پس از آن مروان به مصر فرار کرد و در همانجا مُرد و خلافت اموی با مرگ او به پایان رسید. بدین صورت با از بین رفتن حکومت امویان دریچه جدید به تاریخ اسلام توسط دولت عباسیان باز شد.

ولادت ابن خلدون؛ فیلسوف و تاریخ نویس مشهور

اما دیگر واقعه رخ داده در این از ماه رمضان ولادت مورخ نامدار و فیلسوف جهان عبدالرحمن بن خلدن بوده است. دوم رمضان 732 هجری قمری برابر با 27 ماه می 1332 میلادی در خانواده‌ایی با جایگاه اجتماعی بالا دیده به جهان گشود.

وی در 16 سالگی به سبب جایگاه اجتماعی خانواده‏‌اش و آمادگی علمی خود، توانست از دانشمندان برجسته‏ دربار سلطانِ مغرب بهره گیرد. ابن خلدون در 21 سالگی به خدمت دولت درآمد و به کارهای سیاسی پرداخت، اما در سال 765 قمری به کلی از سیاست و امور حکومتی روی گردان شد و پس از آن به کارهای علمی روی آورد.

این مورخ مشهور مسلمان اهل کشور تونس در سال 808 ق در 76 سالگی دیده از این جهان بست و تنها آثار خود را به عنوان ماترک اموال حیات خود برای آیندگان بر جا گذاشت.

علی سهری

منابع: کتاب ما حدث فی رمضان،  تاریخ یعقوبی، پژوهشکده باقر العلوم(ع)