مسجد؛ سنگر روشنگری افکارعمومی و پایگاه پیام‌آوران الهی

مسجد هم خانه خداست وهم پایگاه پیام آوران بزرگ الهی و این مکان بهترین سنگر است برای مبارزه با کژی‌ها و انحراف‌های فکری و اجتماعی که جامعه اسلامی را تهدید می‌کند.

از آغاز اسلام، از مسجد علاوه بر وظایف دینى و الهى، استفاده‌هاى دیگرى نیز شده است. این کار حتى پیش از هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه نیز انجام می‌شد. مردم براى بحث درباره مسائل روزانه و براى کارهاى مهم دیگر گرد کعبه جمع مى‌شدند، پیامبر اسلام مى‌نشستند و افراد به ملاقات ایشان مى آمدند و با آن حضرت به بحث و گفت‌وگو مى‌پرداختند.

همچنین در قرآن که کتاب الهی است، خداوند درباره اهمیت مساجد می‌فرماید؛ بگو پروردگارم به عدالت فرمان داده است و توجه خویش را در هر مسجد(و به هنگام عبادت) به سوى او کنید و او را بخوانید و دین خود را براى او خالص گردانید و بدانید همانگونه که در آغاز شما را آفرید، بار دیگر در رستاخیز بازمى گردید. (سوره اعراف: 29)

مساجد ویژه خداست پس هیچکس را با خدا مخوانید.(سوره جن آیه18) در خانه هایی که خدا رخصت داده  که آنها رفعت یابد و نامش در آنها یاد شود. در آن خانه‌ها هر بامداد و شامگاه او را نیایش می کنند.(نورآیه36)

ساختن و آباد نگاه داشتن این جایگاه خداوندی علاوه بر اینکه نشانه ایمان است در قلمرو مؤمنان خدا جوی است و دستان آلوده شرک و کفر از آن کوتاه است اما منظور از آباد ساختن مساجد صرفاً آبادى ساختمان نیست، بلکه به معناى اجتماع و شرکت در مسجد نیز مى باشد.

خداوند در آیه دو از سوره توبه در این مورد می‌فرماید؛ مشرکان را نشاید که به آبادانى مساجد بپردازند، در حالى که خود بر کفر خویشتن گواهى مى دهند. اعمال آن ها بى‌ثمر است و ایشان در دوزخ جاودانه خواهند بود.

همچنین در آیه 18 همین سوره ادامه می‌دهد؛ مساجد الهى را تنها کسى آباد مى‌کند که ایمان به خدا و روز قیامت آورد و نماز را به پا دارد و زکات را بپردازد و از چیزى جز خدا نترسد. امید است چنین گروهى هدایت یابند.

طبیعى است آباد کردن مسجد تنها روى هم گذاشتن سنگ و آجر نیست؛ چراکه این کار را طاغوتیان بهتر انجام مى‌دهند.

با ساختن مسجد پیامبر(ص) در مدینه، پیامبر(ص) به طور مرتب از همراهان خود در مسجد دیدن مى کردند، با آن ها درباره مسائل دینى و دیگر مسائل به گفت وگو مى‌پرداختند و براى جنگ‌ها نقشه مى‌کشیدند، نمایندگانى به نقاط دور دست مى فرستادند و هدایاى دولت‌ها و قبایل را دریافت مى‌داشتند، بیش تر اوقات چادرهایى در حیاط مسجد براى پذیرایى از مهمانان حضرت محمد(ص) بر پا میشد و به دلیل در دسترس بودن مسجد، این مکان مقدس محل مناسبى براى برگزارى و انجام مراسم گوناگون اجتماعى و مذهبى مسلمانان شد.

حضرت على(ع)، ایام معینى از هفته در مسجد مى‌نشست تا بین مردم قضاوت نماید و در پرتو عدالت اسلامى، به حل و فصل اختلافات و منازعات مردم مى‌پرداخت.

مساجد نهادهاى اساسى آموزش در زمینه‌هاى قرآن، احکام، اخلاق و علومى مانند کلام و فقه بوده‌اند. در پیوند با همین نقش آموزشى، به تدریج، مساجد عهده دار کتابخانه هاى عظیم و پر رونقى شدند که در برخى از شهرهاى ایران امروز نیز وجود دارد.

امام خمینى(ره)، بنیانگذار جمهورى اسلامى ایران، در زمینه نقش مسجد در صدر اسلامى می فرماید؛ در صدر اسلام، همان مسجدى که عالم در آن بود، همان مسجد هم، ارتشى بود و سردارهاى سپاه هم همانجا بودند و با هم نماز مى خواندند و با هم عبادت مى کردند و با هم جنگ هم مى کردند.

اما امروز با وجود اینکه تعداد زیادی مسجد با معماری زیبا در کشور ساخته شده  اما گاه دیده می‌شود که فقط در زمان خاصی مانند ماه رمضان مساجد شلوغ است و در بقیه ایام سال فقط نمازهای جماعت با حضور تعدادی افراد کهنسال برگزار می‌شود و گویی مساجد دیگر به عنوان یک نهاد اسلامى، نقش‌ها و کارکردهاى مذکور را ایفا نمى‌کنند.

این در حالی است که مساجد آن‌گاه خواهند توانست نقش تاریخى خود را در تربیت عبادى، اجتماعى، سیاسى و فرهنگى ایفا کنند که بتوانند مخاطبان خود به ویژه نسل جوان را جذب و حفظ نمایند.

مسجد باید کانونى باشد براى هرگونه حرکت و جنبش سازنده اسلامى در زمینه آگاهى و بیدارى مردم و پاک سازى محیط و آماده ساختن مسلمانان براى دفاع از میراث اسلام. به خصوص باید توجه داشت که مسجد مرکزى براى جوانان شود؛ چراکه حضور نسل جوان در مساجد سد محکمی در برابر هجمه فرهنگی دشمنان اسلام است.

مسئولان فرهنگی و قرآنی می‌توانند با برگزارى کلاس‌هاى هنرى و علمى در رشته‌هاى گوناگون، تأسیس مکان‌هاى مناسب ورزشى و دعوت از مربیان با تجربه براى آموزش، برگزارى اردوهاى سیاحتى و زیارتى، نمایش فیلم و اجراى تئاتر و مانند آن با رعایت موازین اسلامى و ایجاد جاذبه در مساجد زمینه حضور هرچه بیشتر نوجوانان وجوانان را به این مکان میسر کنند.

یادداشت از سعیده مجتهدی