حضرت معصومه(س)؛ سرچشمه دانش و مظهر فضائل
گروه اجتماعی: حضرت معصومه(س) در خاندانی که سرچشمه علم و تقوا و فضائل اخلاقی بود، پرورش یافت. این بانوی بزرگوار اسلام که به کریمه اهل بیت(ع) مشهور است، سرچشمه دانش و مظهر فضائل است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، آغاز ماه ذیقعده برای حضرت کاظم و حضرت رضا(ع) و دودمان نبوت، پیامآور شادی و پایان یک انتظار طولانی است. زیرا حضرت نجمه فرزندی جز حضرت رضا(ع) نداشت. مدتها پس از ایشان صاحب فرزندی نشد و حضرت معصومه(س) در سال ۱۷۳، (با ۲۵ سال فاصله با امام رضا(ع) متولد شد) امام صادق(ع) نیز به ولادت چنین بانویی بشارت داده بود.
روزی که حضرت معصومه(س) دیده به جهان گشود، برای حضرت نجمه(س) و حضرت رضا(ع) و پدر بزرگوارشان، روز شادی و سرور وصفناپذیری بود چراکه دختری از آسمان ولایت و امامت، طلوع کرده بود که قلبها را جلا میداد و چشمها را روشن میکرد و کانون مقدس اهلبیت(ع) را گرم میکرد.
آن روز انتظار به سر آمد و حضرت معصومه(س) در مدینه منوره در ماه ذیقعده سال ۱۷۳ ه.ق متولد شد و او فروغی بود از کوثر و گُلی تابناک از گلشن آلمحمد(ص) که جهان مُلک و ملکوت را صفایی دیگر بخشید.
حضرت معصومه(س)؛ سرچشمه دانش
حضرت معصومه(س) در خاندانی که سرچشمه علم و تقوا و فضائل اخلاقی بود، پرورش یافت. پس از آنکه پدر بزرگوار آن بانوی گرامی به شهادت رسید، فرزند ارجمند آن امام، یعنی حضرت رضا(ع) عهدهدار امر تعلیم و تربیت خواهران و برادران خود شد و مخارج آنان را نیز برعهده گرفت.
در اثر توجهات زیاد آن حضرت، هر یک از فرزندان امام کاظم(ع) به مقامی والا دست یافتند و زبانزد همگان گشتند.
حضرت فاطمه معصومه(س) مظهر فضائل و مقامات است. روایات معصومان(ع) فضیلتها و مقامات بلندی را به آن حضرت نسبت میدهد. امام صادق(ع) در این باره میفرمایند: بدانید که حرم من و فرزندانم بعد از من، قم است.
مقام علمی حضرت معصومه(س)
حضرت معصومه(س) از جمله بانوان گرانقدر و والامقام جهان تشیع است و مقام علمی بلندی دارد. نقل شده که روزی جمعی از شیعیان، به قصد دیدار حضرت موسیبن جعفر(ع) و پرسیدن پرسشهایی از ایشان، به مدینه منوره مشرف شدند. چون امام کاظم(ع) در مسافرت بود، پرسشهای خود را به حضرت معصومه(س) که در آن هنگام کودکی خردسال بیش نبود، تحویل دادند. فردای آن روز برای بار دیگر به منزل امام رفتند، ولی هنوز ایشان از سفر برنگشته بود. پس به ناچار، پرسشهای خود را باز خواستند تا در مسافرت بعدی به خدمت امام برسند، غافل از اینکه حضرت معصومه(س) جواب پرسشها را نگاشته است. وقتی پاسخها را ملاحظه کردند، بسیار خوشحال شدند و پس از سپاسگزاری فراوان، شهر مدینه را ترک گفتند. از قضای روزگار بین راه با امام موسیبن جعفر(ع) مواجه شده، ماجرای خویش را باز گفتند. وقتی امام پاسخ پرسشها را مطالعه کردند، سه بار فرمود: پدرش فدایش.
فضیلت زیارت
دعا و زیارت، پر و بال گشودن از گوشه تنهایی، تا اوج با خدا بودن است. دعا و زیارت، جامی است زلال از معنویت ناب در کام عطشناک زندگی؛ و زیارت حرم معصومه(س)، بارقه امیدی در فضای غبارآلود زمانه، فریاد روح مهجور در هنگامه غفلت و بیخبری، و نسیمی فرحناک و برخاسته از باغستانهای بهشت است. زیارت مرقد فاطمه معصومه(س)، به انسان اعتماد به نفس میدهد و او را از غرق شدن در گرداب نومیدی بازمیدارد و به تلاش بیشتر دعوت میکند.
زیارت مزار با صفای کریمه اهل بیت(س)، سبب میشود که زائر حرم، خود را نیازمند پروردگار ببیند، در برابر او خضوع کند، از مرکب غرور و تکبر- که سرچشمه تمامی بدبختیها و سیهروزیهاست - فرو آید و حضرت معصومه(س) را واسطه درگاه پروردگار عالمیان قرار دهد. بر همین اساس است که برای زیارت آن حضرت، پاداش بسیار بزرگی وعده داده شده و آن، ورود به بهشت است.
پس از آنکه حضرت معصومه(ع) به شهر ساوه رسید، بیمار شد و چون توان رفتن به خراسان را در خود ندید، تصمیم گرفت به قم برود.
زیارت حضرت معصومه(س) از منظر روایات
درباره فضیلت زیارت حضرت معصومه(س) روایات فراوانی از پیشوایان معصوم رسیده است. از جمله، هنگامیکه یکی از محدثان برجسته قم، به نام سعدبن سعد به محضر مقدس امام رضا(س) شرفیاب میشود، امام هشتم خطاب به ایشان میفرماید: ای سعد! از ما در نزد شما قبری است سعد میگوید: فدایت شوم! آیا قبر فاطمه دختر موسی بن جعفر(س) را میفرمایید؟ میفرماید: آری، هر کس او را زیارت کند، در حالیکه به حق او آگاه باشد، بهشت از آن اوست.
پیشوای جهان تشیع امام جعفرصادق(ع) نیز در اینباره میفرماید: هر کس او را زیارت کند، بهشت بر او واجب گردد و در حدیث دیگری آمده است: زیارت او، هم سنگ بهشت است.
زیارت مأثور درباره حضرت معصومه(س)
یکی از ویژگیهای حضرت معصومه(س)، ورود زیارتنامهای از سوی معصومان(س) درباره ایشان است که پس از حضرت فاطمه زهرا(س)، او تنها بانوی بزرگواری است که زیارت مأثور دارد. بانوان برجستهای چون؛ آمنه بنت وهب، فاطمه بنت اسد، خدیجه بنت خویلد، فاطمه امالبنین، زینبکبری، حکیمه خاتون و نرجس خاتون که هیچ شک و تردیدی در مقام بلند و جایگاه رفیع آنها نیست. هیچ کدام زیارت مأثور از سوی معصومان(س) ندارند و این نشان دهنده مقام والای این بانوی گرانقدر اسلام است.
امید است شیعیان و پیروان اهلبیت عصمت و طهارت(س) بهویژه بانوان، این مقام بزرگ و عالی را پاس بدارند و همواره الگو و مظهر عفاف و تقوا و حیا باشند. تنها در این صورت است که روح باعظمت این بانوی بزرگ از همه ما خشنود میشود.
امام رضا(ع) و لقب معصومه
حضرت فاطمه معصومه(س) بانویی بهشتی، غرق در عبادت و نیایش، پیراسته از زشتیها و شبنم معطر آفرینش است. شاید یکی از دلایل «معصومه» نامیدن این بانو، آن باشد که عصمت مادرش حضرت زهرا(س) در او تجلی یافته است.
بر اساس پارهای از روایات، این لقب از سوی امام رضا(ع) به این بانوی والامقام اسلام وارد شده است؛ چنانکه فقیه بلند اندیش و سپید سیرت شیعه، علامه مجلسی(ع) در اینباره میگوید: امام رضا(ع) در جایی فرمود: «هرکس معصومه را در قم زیارت کند، مانند کسی است که مرا زیارت کرده است».
حضرت معصومه(س)؛ کریمه اهلبیت(ع)
حضرت معصومه(س) در زبان دانشمندان و فقیهان گرانقدر شیعه، به لقب «کریمه اهل بیت» یاد میشود. از میان بانوان اهل بیت، این نام زیبا تنها به آن حضرت اختصاص یافته است. بر اساس رویای صادق و صحیح نسبشناس گرانقدر، مرحوم آیتالله مرعشینجفی، این لقب از طرف امام صادق(ع) بر حضرت معصومه(س) اطلاق شده است. در این رؤیا، امام صادق(ع) به آیتالله نجفی که با دعا و راز و نیاز، تلاش پیگیری را برای یافتن قبر مطهر حضرت زهرا(س) آغاز کرده خطاب فرمود: برتو باد به کریمه اهل بیت(ع).
بهطور کلی، سه زیارتنامه برای حضرت معصومه(س) ذکر شده که یکی از آنها مشهور و دو تای دیگر غیر مشهور است. اسامی و لقبهایی که برای حضرت معصومه(س) در دو زیارتنامه غیر مشهور ذکر شده شامل طاهره، حمیده، رشیده، تقیه، رضیه، مرضیه، سیده صدیقه، سیده رضیه مرضیه، سیدةُ نساء العالمین، محدثّه و عابده از صفات و القابی است که برای حضرت معصومه(س) عنوان شده است.
شفاعت حضرت معصومه(س)
بالاترین جایگاه شفاعت، از آن رسول گرامی اسلام(ص) است که در قرآن کریم، از آن به مقام محمود تعبیر شده است. همین طور دو تن از بانوان خاندان رسول مکرم اسلام(ص)، شفاعت گستردهای دارند که بسیار وسیع و جهان شمول است و میتواند همه اهالی محشر را فراگیرد. این دو بانوی عالی قدر، صدیقه اطهر، حضرت فاطمه زهرا(س) و شفیعه روز جزا، حضرت فاطمه معصومه(س) هستند.
در احادیث فراوانی به قداست قم اشاره شده است. از جمله امام صادق(ع) قم را حرم اهل بیت(ع) معرفی و خاک آنرا، پاک و پاکیزه تعبیر کرده است. همچنین ایشان در ضمن حدیث مشهوری که درباره قداست قم به گروهی از اهالی ری بیان کردند، فرمودند: بانویی از فرزندان من به نام فاطمه دختر موسی، در آنجا رحلت میکند که با شفاعت، او همه شیعیان ما وارد بهشت میشوند.
محبت حضرت معصومه(س) به امام هشتم
مدت 25 سال تمام، حضرت رضا(ع) تنها فرزند نجمه خاتون بود. پس از یک ربع قرن انتظار، سرانجام ستارهای تابان از دامان نجمه درخشید که همسنگ امام هشتم(ع) بود و امام(ع) توانست والاترین عواطف انباشته شده و در سودای دلش را بر او نثار کند. بین حضرت معصومه و برادرش امام رضا(ع) عواطف سرشار و محبت شگفتانگیزی بود که قلم از ترسیم آن عاجز است.
در یکی از معجزات امام کاظم(ع) که حضرت معصومه(ع) نیز نقشی دارد، هنگامیکه نصرانی میپرسد: شما که هستید؟ میفرماید: من معصومه، خواهر امام رضا(ع) هستم. این تعبیر، از محبت سرشار آن حضرت به برادر بزرگوارش امام رضا(ع) و نیز از مباهات ایشان به این خواهربرادری سرچشمه میگیرد.
فاطمه معصومه(س)؛ سرآمد بانوان
فاطمه معصومه(س) از جهت شخصیت فردی و کمالات روحی، بین فرزندان موسیبن جعفر(ع) بعد از برادرش، علیبن موسیالرضا(ع) در والاترین رتبه جای دارد. این درحالیاست که بنا بر مستندات رجالی، فرزندان دختر امام کاظم(ع) دست کم هجده تن بودهاند و فاطمه بین این همه بانوی گرانقدر، سرآمد بوده است. حاج شیخ عباس قمی آنگاه که از دختران موسی بن جعفر(ع) سخن میگوید، درباره فاطمه معصومه(س) مینویسد: برحسب آنچه به ما رسیده، افضل آنها، سیده جلیله معظمه، فاطمه بنت امام موسی کاظم(ع) معروف به حضرت معصومه است.
شیخ محمدتقی تُستری، در قاموس الرجال، حضرت معصومه(س) را بهعنوان بانوی اسوه معرفی کرد و فضیلت وی را میان دختران و پسران حضرت موسیبن جعفر(ع)، غیر از امام رضا(ع) بینظیر دانسته است. ایشان در این زمینه چنین مینویسند: میان فرزندان امام کاظم(ع) با آن همه کثرتشان، بعد از امام رضا(ع) کسی همشأن حضرت معصومه(س) نیست، بیگمان اینگونه اظهارنظرها و نگرش به شخصیت فاطمه دختر موسیبن جعفر(ع) بر برداشتهایی استوار است که از متن و روایات وارده از ائمه اطهار(ع) بهدست آمده است. این روایتها، مقامهایی را برای فاطمه معصومه(س) برشمردهاند؛ مقامی که نظیر آن، برای دیگر برادران و خواهران وی ذکر نکردهاند و به این ترتیب، نام فاطمه معصومه(س) در شمار زنان برتر جهان قرار گرفته است.
وفات حضرت معصومه(س)
حضرت فاطمه(س) پس از ورود به شهر قم، تنها هفده روز در قید حیات بود و سپس دعوت حق را لبیک گفت و بهسوی بهشت برین پرواز کرد. این حادثه در سال 201 هجری رخ داد.
حجتالاسلام میرزایی، مسئول عقیدتی تیپ 57 سپاه حضرت ابوالفضل(ع) در گفتوگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با شخصیت حضرت فاطمه معصومه(س) گفت: حضرت معصومه(س) در زبان دانشمندان شیعه به کریمه اهل بیت(س) یاد مىشود که از میان بانوان اهل بیت(ع)، این نام زیبا، تنها به ایشان اختصاص پیدا کرده است.
وی افزود: حضرت معصومه(س) در راستای دفاع از ولایت حضرت امام رضا(ع) و به امر ایشان، همراه کاروان از مدینه بهسوی خراسان حرکت کرد و درس بزرگ آن حضرت بر شیعیان این بود که همیشه یار و یاور ولایت و ولی خود باشید.
مسئول عقیدتی تیپ 57 سپاه حضرت ابوالفضل(ع) ادامه داد: اول ذیقعده همزمان با ولادت حضرت معصومه(س) بهعنوان روز دختر نامگذاری شده است و دختران در جامعه اسلامی باید با الگوگیری از این بانوی بزرگوار به مهمترین مسئله که همان رعایت حجاب و عفاف است، توجه کنند.
میرزایی درباره اهمیت این روز اظهار کرد: دین مبین اسلام به دختران اهمیت فراوانی داده و حتی امام صادق(ع) فرمود: «دختران حسنه و پسران نعمت هستند» و در این رابطه حضرت محمد(ص) خطاب به دختر خویش فرموده است: «فاطمه پاره تن من است» لذا برخورد جامعه و خانوادهها نسبت به دختران باید درخور شأن و منزلت آنان باشد.
وی در پایان افزود: پدران و مادران و متولیان امور فرهنگی از جمله آموزش و پرورش و دانشگاههای سراسر کشور باید از حریم پاک دختران در مقابل تهاجم فرهنگی دشمنان ایران و اسلام، مراقبت و محافظت کنند.
حجتالاسلام مهدی عابدینی، امام جمعه شهر معمولان نیز در گفتوگو با خبرنگار ایکنا ضمن تبریک فرارسیدن ولادت کریمه اهل بیت(ع)، حضرت فاطمه معصومه، به بیان جایگاه ایشان و شهر مقدس قم پرداخت.
وی افزود: حضرت امام جعفرصادق(ع) در مقام و جایگاه شهر قم فرمودند: همانا برای خدا حرمی است که آن مکه است، برای پیامبر هم حرمی است که آن مدینه است، برای امیرالمؤمنین(ع) هم حرمی است که آن کوفه است و بهدرستی که قم، کوفه صغیره است.
عابدینی با بیان اینکه علت تشبیه شهر قم به کوفه صغیره آن است که امام علی(ع) معدن علم الهی است و علوم و معارف دینی را از کوفه منشعب میساخت و در زمان ظهور امام زمان(عج) نیز کوفه محل نشر معارف میشود، لذا شعر قم هم محل نشر معارف شیعه است.
امام جمعه شهر معمولان، با یادآوری این مطلب که عمده فضیلت شهر قم به برکت وجود حضرت معصومه(س) است به حدیثی از امام صادق(ع) اشاره کرد که فرمودند: یکی از فرزندان دختر من در قم مدفون میشود، کمااینکه در زیارت حضرت معصومه میخوانیم که یا فاطمه شما در نزد خدا شأن و منزلت داری من از تو میخواهم در نزد خدا شفاعت ما را بپذیری.
وی به رویای صادقانه آیتالله مرعشی اشاره و خاطرنشان کرد: آیتالله مرعشی، امام صادق(ع) را در خواب دیدند که فرمود: هر کس تمایل دارد مادرم زهرا(س) را زیارت کند، به زیارت حضرت معصومه(س) برود.
حجتالاسلام محمدعلی لروند، امام جمعه شهرستان پلدختر نیز در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با اشاره به اینکه حضرت از دختران امام موسی کاظم(ع) است، ادامه داد: این زراره رسول زمانیکه برادارش امام رضا(ع) بهعنوان ولیعهدی مأمون وارد ایران شد، حضرت معصومه(س) و تعدادی از اعضای خانوادهاش به قصد زیارت امام رضا(ع) و عمل به امر ولایتمداری وارد ایران شد.
وی با اشاره به اینکه حضرت معصومه(س) جزء ائمه معصوم نبوده و در کتب باقی مانده، مطالب زیادی درباره ایشان وجود ندارد، افزود: اختالرضا، عالمه نابغه و زنی دانشمند بود که در بعضی از روایات به زیارت این حضرت تأکید شده است و عظمت این زیارت نیز بیان شده است.حجتالاسلام لروند با بیان اینکه بهخاطر وجود مرقد مطهر حضرت معصومه(س) است که قم به مهد علم اسلام تبدیل شده است، خاطرنشان کرد: اگر قبر مبارک این حضرت در قم نبود، این شهر به بزرگترین مرکزعلم اسلام در جهان تبدیل نمیشد اینها همه از عظمت و بزرگی این بزرگوار و جایگاه رفیع او نزد پروردگار جهانیان است.
وی با اشاره به اینکه قبل از ورود این حضرت به قم این امر در روایات پیشبینی شده بود و همچنین از واقع شدن قبر مطهر ایشان در قم صحبت به میان آمده است، ادامه داد: این بزرگوار از مرز خسروی وارد کشور شده و پس از رسیدن به ساوه مریضی به سراغ ایشان آمد که در شهر قم وفات یافت.
