هنر؛ بازتاب روح خدایی در انسان و محملی برای عروج کمال وجودی

هنر برآمده از سرشت انسانی و بازتاب روح خدایی در انسان است و مهم‌ترین هدف آن کسب ارزش‌های انسانی و آرمان الهی اوست.

پردازنده تابلوی هنری بی‌نظیر هستی همگان را به مشاهده هنرمندی‌ها فراخوانده و می‌گوید اندیشه و ادراک خویش را به کار ببندید.

مفهوم هنر در تفکر اسلامی موضوعی فراتر از مبانی نهضت‌های هنری و برگرفته از اصول و قوانین ماهوی هنر مادی است.

هنر بازداشتن آدمی مبتنی بر همزادی انسان با هنر است مانند همزادی با عشق، فطرت و مذهب.

دکتر علی شریعتی درباره هنر می‌گوید؛ هنرها مذهبی‌ترین و عرفانی‌ترین موجودات این عالم هستند.

بیشتر ادیان الهی در بدو ظهور پدیده هنری را به همراه نداشته‌اند ولی اسلام در عرصه‌ای از تاریخ ظهور می‌کند که بارزترین نماد آن یعنی قرآن هر چند به‌عنوان یک اثر هنری مطرح نیست و بیشترین جاذبه آن در نفوذ معنوی است اما زیبایی‌های خیره‌کننده آن در طرح آیات هنر متکامل از لحاظ سبک و ساختار، وضوح و نظم و معیارهای زیبایی شناسانه را به نمایش گذاشته است.

هنر اسلامی یا هنرهای مسلمانان به بخشی از هنر اطلاق می‌شود که در جامعه مسلمانان و نه لزوماً توسط مسلمانان رواج داشته است.

هنر اسلامی یکی از دوران‌های شکوهمند تاریخ هنر و یکی از ارزشمندترین دستاوردهای بشری در عرصه هنری به‌شمار می‌آید و شامل انواع متنوعی از هنر همچون معماری، خوشنویسی، نقاشی، سرامیک و مانند آن‌ها می‌شود. هنر اسلامی به ویژه معماری اسلامی بر پنج پایه مردم‌داری، خودبسندگی، پرهیز از بیهودگی و نیایش و درون‌گرایی نهاده و بی‌شک هنرمندان مسلمان ایران بیش از از دیگران بدانها پایبند بوده‌اند.

هنر اسلامی هنری نیست که فقط به‌ آیین اسلام ارتباط داشته باشد. اصطلاح اسلامی نه‌تنها به مذهب، بلکه به فرهنگ غنی و متنوع مردمانی که در سرزمین‌هایی که آیین اسلام در آن رواج دارد نیز اشاره می‌کند.

زبان هنر، زبان نمادین در قالب شکل، طرح، نقش، تصویر و آواست و با این رویکرد، هنر بخش عظیم وگسترده ای از تاریخ و جغرافیای بشر را در قلمرو حضور خود درآورده است. در این میان، هنر اسلامی با ویژگی‌های خاص معنوی و فرامادی، توان تاثیرگذاری بر عمق جان و روان و تفکر مخاطبان خود را داشته، موجب تلطیف زندگی وحیات ایشان گردیده است.

در این زمان شناخت هنر یا فهم رابطه دین وهنر جامعه را به سمت و سوی فضای معنوی و رشد و تکامل فردی خود سوق می‌دهد و هر یک از مظاهر هنر متعالی در خدمت دین راه را به جانب معرفت هموارتر می‌کند.

در عصر حاضر و در حالی‌که چندین نسل از دوران تاخت و تاز تمدن جدید بشری به همراه هنر دست‌پرورده‌اش در چشم‌انداز داریم، می‌بینیم که که این واژه مقدس و پرمعنای آسمانی با نگاه مادی و این جهانی بازیچه دست هنرمند انگاران قرار گرفته است.

مهم‌ترین هدف و پیام هنر اسلامی، تأکید بر ویژگی‌های اخلاقی است. چراکه پدیدآورندگان آثار هنری برای خلق و ایجاد هر اثری، آداب و اصول خاص معنوی در دستور کار خود دارند که این آداب و روش‌ها موجب تهذیب و تزکیه نفس و باعث تعالی روح و در نتیجه زیبایی و تأثیرگذاری خارجی آن اثر هنری می‌شود.

هنر باید جزئی از مسائل اجتماعی باشد که اجتماع نیز باید به هنرمند امکان کار و بیان تکنیکی و هنری بدهد و به طور کلی باید اذعان کرد که هنر جزء جدای ناپذیر زندگی و فرهنگ مربوط به آن است. و همانطور که شهید اهل قلم، مرتضی آوینی گفته است؛ در هنر باید محملی برای عروج حیات انسان به کمال وجود باشد، نه وسیله‌ای برای تفنن و تزئین و یا انتقال تأثرات.

سعیده مجتهدی، شعبه استان مرکزی