انس با قرآن؛ بنمایه شعر شهریار/ عرفان؛ رویکرد اشعار این شاعر گرانمایه
گروه هنر: با استناد بر اشعار شهریار میتوان انس و الفت داشتن با قرآن کریم و مضامین بلند این کتاب آسمانی و بیان این آموزهها را از ویژگیهای اشعار این شاعر پارسیگوی عنوان کرد.
محسن ذوالفقاری، عضو هیئت علمی دانشگاه اراک در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، همزمان با روز شعر و ادب پارسی و بزرگداشت روز شهریار، گفت: در بحث غزل شهریار اولین نکتهای که مطرح میشود این است که از نظر تاریخی این شاعر از شعرای دوره معاصر محسوب شده و خیل گستردهای از مردم را شیفته کرده است.
وی اظهار کرد: یکی از رویکردهای سبکی ـ محتوایی شعر شهریار استفاده از مضامین مذهبی است؛ چراکه اگر بخواهیم از نگاه تأثیرپذیری شعر شهریار را مورد بررسی قرار دهیم بهرهمندی از آیات و احادیث و روایات ائمه اطهار(ع) موضوعی غیرقابل انکار است.
انس و الفت شهریار با قرآن
ذوالفقاری ضمن بیان اینکه پایان نامههایی درخصوص تأثیر آیات و احادیث در شعر شهریار کار شده است، اضافه کرد: با استناد بر اشعار او میتوان انس و الفت داشتن با قرآن کریم و مضامین بلند این کتاب آسمانی و بیان این آموزهها را از ویژگیهای اشعار این شاعر پارسیگوی عنوان کرد.
وی در ادامه با اشاره به اینکه رویکردهای قرآنی و اعتقادات راسخ مذهبی شهریار در شعر او بهوضوح احساس میشود، افزود: دیدگاه و نگرش او به شخصیتهای مذهبی و سیاسی همچون امام راحل، مراوده با رهبر فرزانه انقلاب و بیان اشعاری در خصوص ائمه(ع) بهویژه حضرت علی(ع) از خصایص شعری او محسوب میشود.
این مدرس دانشگاه اراک همچنین درخصوص مانایی شعر شهریار اظهار کرد: وجود زیرساخت متعهدانه شعر شهریار، پایبندی به اصول و اعتقادات دینی و تأثیرپذیری از قرآن و روایات از اهم ماندگاری اشعار وی بهشمار میرود؛ اما شباهت غزل و زودفهمی شعر شهریار را نمیتوان در مانایی اشعارش نادیده گرفت.
تأسی استاد شهریار از غزلیات سعدی و حافظ
وی بیان کرد: از لحاظ محتوایی اشعار شهریار دارای محتوایی عمیق و از فصاحت و روایی قابل قبولی برخوردار است؛ از اینرو تأسی او در غزلیات از سعدی و حافظ و اندکی مولوی او را در جایگاه والایی قرار داده است.
ذوالفقاری با بیان این مهم که شاعرانی همچون نیما، ابتهاج، بختیاری، اوستا، توللی و ... از شهریار تقلید کردهاند، اظهار کرد: روایی و بلاغت در اشعار شهریار باعث سده است برخی از شعرای جوان این شاعر بلندآوزه را الگو و سرمشق خویش قرار دهند.
وی بابیان این نکته که سبک شهریار به اشعار شعرای سبک عراقی و تاحدی خراسانی شبیه بوده؛ اما بهواسطه برخی برتریها اشعار او را نسبت به شعرایی همچون خاقانی و رودکی متمایز کرده است، افزود: بیشک تسلط وافر وی بر این قالب و استفاده از ظرایف شعری غزلیات او را نسبت به دیگر اشعار او برتری داده است.
ذوالفقاری ضمن اشاره به این مهم که عشق، عرفان و رویکردهای اجتماعی از ویژگیهای شعر این شاعر معاصر است، اظهار کرد: شهریار زمانیکه مباحث سیاسی را در قالب شعر بیان میکند، ذکر علاقه خویش به ایران و سرزمین مادی، آذربایجان را فراموش نمیکند و در برخی از اشعار او که وجهه سیاسی دارد این مهم به چشم میخورد.
تعهدات دینی؛ از ویژگیهای منحصر بهفرد اشعار شهریار
مدرس دانشگاه اراک، تعهدات دینی را از ویژگیهای منحصربفرد شعر شهریار بیان کرد و گفت: بروز اعتقادات دینی و تأکید بر مباحث نهادینه شده در اسلام سرآمد اشعار او محسوب میشود؛ لذا اشاره به شعر؛
علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را که به ما سوا فکندی همه سایه هما را
دل اگر خداشناسی همه در رخ علی بین به علی شناختم من به قسم خدا را به خدا که در دو عالم اثر از فنا نماند چو علی گرفته باشد سر چشمهی بقا را بر این ادعا صحه گذارده و بیان خواب او از زبان آیتالله مرعشی نجفی، از علمای عظام مراجع تقلید براین ادعا سندی مستدل است.
وی در ادامه اضافه کرد: سبک زبانی او بسیار روان و فصاحت ابیات او به گونهای زود فهم، شیرینی و دلنشین است که مخاطب را تحت تأثیر روانی و قابل فهم بودن قرار میدهد؛ از اینرو این مهم را میتوان از دیگر شاخصههای شعر شهریار نام برد.
ذوالفقاری برخورداری از ردیفهای فعلی مناسب را از جمله دستورمند بودن غزلیات این شاعر بلندآوازه ایران دانست و اضافه کرد: استفاده از قوانین دستوری درست و آشنایی او با این قوانین بر محتوای زیبای اشعار او افزوده و بر روانی اشعارش تحت گذار بوده است.
وی همچنین استفاده از کلیدواژه، نقل احساسات و عواطف را از خصوصیات شعر شهریار اعلام کرد و گفت: بروز احساسات زیبا و قابل درک از سوی شاعر مخاطب را به تفکر درخصوص آن ابیات واداشته است.
ذوالفقاری همچنین استفاده از دو کلیدواژه استعاره و تشبیهات قابل فهم را از جمله مباحث بلاغی در اشعار وی خواند و افزود: شهریار با تسلط و حفظ این دو عنصر مهم شعر روانی را در دل اشعار خویش گنجانده و همین عامل موجب اشتیاق جوانان و نوجوانان دهههای 60 و 70 به اشعار او شده است.
این مدرس دانشگاه اراک در بخش دیگر از سخنان خویش به ادامه تشریح ویژگیهای زبانی و موسیقیایی غزل شهریار پرداخت و اظهار کرد: بدون تردید داشتن وزن سهل و ممتنع و مأنوس بودن او با اشعار و سبک حافظ و آشنایی با واژهآرایی و واژهآوایی سبب شده است که اشعار او در زمره اشعار شعرای ممتاز قرار گیرد.
وی در ادامه بابیان این مطلب که استفاده به موقع از واکهایی همچون سین و شین بر ویژگیهای موسیقیایی اشعار شهریار میافزاید، بر نمونهای از اشعار همچون؛
همه شب در این امیدم که نسیم صبح گاهی به پیام آشنایی بنوازد آشنا را استناد کرد.
ذوالفقاری اضافه کرد: در اشعار شهریار عباراتی همچون عیوب فصاحت کلمه و کلام دیده نمیشود؛ چراکه در اشعار وی حروف اضافه مفهوم خود را دارا بوده و کلمات در جای خود بیان و هیچ نوع تغیر لفظی و معنوی در قالب جملات و ترکیبات غزلیات او پیدا نمیکنیم.
این مدرس دانشگاه اراک در پایان سخنان خویش یکی از محاسن شعر شهریار را به جز اشعار محتوایی وارزشی، زیبایی ترکیبات و توصیفات و برخورداری از مؤلفههای حکمی و عرفانی دانست.
