تقوی؛ شرط دریافت هدایت و شفابخشی از قرآن
گروه فعالیتهای قرآنی: مدرس دانشگاه امیرالمؤمنین اهواز درخصوص ثمرات و آثار تقوی با اشاره به آیات ابتدایی سوره بقره اظهار کرد: قرآن کریم، زمینه لازم برای دریافت اثر هدایتی و شفابخشی را تقوی معرفی کرده است.
حجتالاسلام محمد انصاری، مدرس حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، درخصوص مفهوم تقوی در قرآن گفت: برای روشن شدن این موضوع در ابتدا باید ببینیم مفهوم تقوی که در آیات و روایات به وفور مورد تأکید قرار گرفته، به چه معنا است. تقوی در لغت بهمعنی بازداشتن و نگهداشتن است؛ لذا در قنوت نمازهای خود چنین دعا میخوانیم: «رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَفِی الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ». کلمه «قنا» در این دعا، از ماده (وقی) به معنی نگه داشتن است.
وی ادامه داد: تقوی در اصطلاح نیز به همین معناست و معمولاً آن را به پرهیزگاری و خویشتنداری معنی میکنند؛ یعنی انسان از حدود الهی پرهیز داشته باشد و از آنها عبور نکند. خویشتنداری به این معنا است که انسان خود را از اینکه وارد حریم الهی و سبب برانگیختن خشم الهی شود، بازدارد.
تقوی به معنی انجام واجبات و ترک محرمات است
انصاری اظهار کرد: اگر بخواهیم از تقوی تعریفی داشته باشیم به گفته علما، تقوی به معنی انجام واجبات و ترک محرمات است. چون هر تکلیفی که خداوند بدان امر فرموده گاه با مشقت و سختی همراه است و انجام آن نیازمند خویشتنداری و پا گذاشتن بر خواستههای نفس و از سوی دیگر دوری از محرمات نیز بخشی از تقوی است.
این مدرس حوزه علمیه درخصوص ثمرات و آثار تقوی گفت: اگر بخواهیم نگاهی به آیات قرآن داشته باشیم میبینیم که در ابتدای آیات الهی، در سوره بقره میفرماید: «ذَلِکَ الْکِتَابُ لاَ رَیْبَ فِیهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِینَ»(بقره،2)؛ یعنی این کتاب فقط و فقط برای متقیان سبب هدایت میشود؛ یعنی افراد تقوی پیشه کنند، به واجبات خود اهمیت دهند و از محرمات دوری کنند. این موضوع، اهمیت تقوی را از ابتدای سوره بقره نشان میدهد.
مدیر پژوهش دانشگاه امیرالمؤمنین(ع) اهواز افزود: گاه برخی افراد میپرسند چرا خواندن آیات قرآن برای ما اثربخش نیست و شفابخشی که یکی از وعدههای قرآن است اثری بر ما نمیگذارد؟ جواب این سؤال در آیه دوم از سوره بقره داده شده است که میفرماید: قرار نیست قرآن همه را هدایت کند و برای همه شفابخش باشد؛ بلکه این هدایت و شفابخشی فقط افرادی را که در سرتاسر زندگی خود اهل تقوی باشند در برمیگیرد.
هدایت قرآن، یک هدایت گزینشی است
انصاری با بیان اینکه هدایت قرآن، یک هدایت گزینشی است، گفت: قرآن «هُدًى لِّلْمُتَّقِینَ» است؛ یعنی هدایت آن مختص متقین است. بنابراین کسی که میخواهد قرآن کتاب او باشد و بتواند برابر سؤالی که از او درباره کتاب میشود، پاسخگو باشد(چراکه یکی از سؤالات اصلی که در قیامت از انسان پرسیده میشود درباره کتاب است) باید خود اهل تقوی باشد؛ چرا که قرآن کتاب کسی است که تقوی داشته باشد.
وی اظهار کرد: شاید عجیب باشد که بگوییم هدایت قرآن اختصاصی و گزینشی است، اما در آیات دیگر نیز به این مسئله اشاره شده است، خداوند میفرماید: «وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِینَ» ﴿اسراء، ۸۲﴾؛ و ما آنچه را براى مؤمنان مایه درمان و رحمت است از قرآن نازل مىکنیم و در ادامه میفرماید: «وَلاَ یَزِیدُ الظَّالِمِینَ إَلاَّ خَسَارًا» و به افرادی که اهل ظلم هستند؛ از جمله کسانی که ظلم به نفس میکنند (چون ظلم به نفس به معنی بیتقوایی است) خسارت خواهد زد.
این مدرس حوزه و دانشگاه با بیان اینکه تقوی شرط پذیرش بسیاری از اعمال است و ارتباط ما را با معنویت تنظیم میکند، با اشاره به داستان هابیل و قابیل و ماجرای قربانی آنها که در سوره مائده آمده است؛ میفرماید: «وَاتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِن أَحَدِهِمَا وَلَمْ یُتَقَبَّلْ مِنَ الآخَرِ»(نساء،27) هر دوی آنها قربانی کردند اما از یکی از آن دو پذیرفته شد. خداوند در پایان این آیه میفرماید: «قَالَ إِنَّمَا یَتَقَبَّلُ اللّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ» خداوند فقط و فقط از متقیان اعمال آنها را میپذیرد. کلمه «أنما» در ادبیات عرب نشانه حصر است یعنی فقط. بنابراین فردی که بنای ترک معصیت و خویشتنداری داشته باشد، خداوند فقط از او میپذیرد.
انصاری در ادامه با اشاره به جایگاه تقوی در نهجالبلاغه گفت: بیشترین توصیه حضرت امیرالمؤمنین(ع) در این کتاب ارزشمند تقوی است و اگر این کتاب را تورق بکنیم، میبنیم کلیدواژه تقوی در تک تک خطبهها، نامهها و بیشتر حکمتها به وفور دیده میشود. نقل میکنند که امام(ع) پس از اقامه نماز مغرب و عشاء در مسجد که عده قلیلی در محضر امام میماندند، برمیخاستند و به تک تک افراد توصیه میکرند: «و تزودوا»(توشه برگیرید) «و اتقوالله»(تقویپیشه کنید) و این عمل را هرشب تکرار میکردند. کسی که امیر هدایت است و امیر متقیان است، خالصان از شیعیان خود را به تقوی توصیه میکرد.
وی اظهار کرد: علت این تکرار به بیان برخی از علما این بود که شیطان همیشه در کمین انسان نشسته است و امیر متقیان همیشه باید پیروان خود را در برابر شیطان تجهیز میکرد و این همان توصیه قرآن است:«وَتَزَوَّدُواْ فَإِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوَى؛ و براى خود توشه برگیرید که در حقیقت بهترین توشه پرهیزگارى است»(بقره،197).
