انتشار شماره ۳۷ فصلنامه علمی - پژوهشی «مطالعات انقلاب اسلامی»

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، سی‌وهفتمین شماره فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی با مقالاتی همچون «اقتصاد مقاومتی؛ نماد مدیریت جهادی در اقتصاد سیاسی ایران» از سیدمرتضی هزاوئی و علی زیرکی حیدری، «تأثیر بیداری اسلامی بر موقعیت آمریکا در خاورمیانه» از سیدمهدی طاهری و سیدجلال دهقانی فیروزآبادی، «سنجش کمی و کیفی مفهوم جمهوری و دموکراسی در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)» از مرتضی شیرودی و جلال حسینی و «اقتدار علمی در اندیشه سیاسی اسلام» از اکبر ساجدی، جواد نعمتی و سید‌محسن عرفانی‌راد منتشر شد.
بنا بر این گزارش، «فوکو و انقلاب اسلامی ایران (1979)؛ مدل‌سازی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی بر اساس دیدگاه‌های میشل فوکو» از ابوالفضل ذوالفقاری و حسن محمدمیرزائی، «مواضع و اقدامات آیت‌الله گلپایگانی درقبال سیاست‌های حکومت پهلوی» از اسماعیل حسن‌زاده و محمدکاظم شفائی‌هریسی، «بررسی دیدگاه‌ها و مواضع جناح چپ در دو دهه اول انقلاب اسلامی  بر اساس روش تاریخ‌گرایی دیلتای» از حسین هرسیج و حسین توسلی، «تأثیر انقلاب اسلامی بر نظام بین‌الملل» از حسین رضاپور، «بررسی مقایسه‎ای رفتارهای دوگانه شورای امنیت در قبال تحولات اخیر لیبی و بحرین (2012 ـ 2011)» از رضا موسی‌زاده و رضا رنجبر و «رویکرد ایران و عراق به نظام بین‌الملل و تأثیر آن بر شروع و پایان جنگ تحمیلی» از علی باقری دولت‌آبادی و بهنام رشیدی‌زاده دیگر مقالات این شماره فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی است.
یادآور می‌شود فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی فصلنامه‌ای علمی ـ پژوهشی است که به صاحب‌امتیازی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، دانشگاه معارف اسلامی، مدیرمسئولی ابراهیم کلانتری و سردبیری منوچهر محمدی منتشر می‌شود.
در ادامه چکیده مقالات شماره 37 فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی را می‌خوانید.

اقتصاد مقاومتی؛ نماد مدیریت جهادی در اقتصاد سیاسی ایران
با وقوع انقلاب اسلامی تلاش‌های زیادی در جهت تحول در وضعیت توسعه نیافتگی ایران صورت پذیرفت. به نظر می‌رسد به رغم این تلاش‌ها تغییرات ساختاری در اقتصاد سیاسی ایران با موفقیت همراه نبوده است و خصلت‌های اقتصادی رانتیر همچنان بر دولت ایران صدق می‌کند. به همین دلیل در شرایط کنونی، فشار وارد کردن بر اقتصاد ایران برای وادار ساختن جمهوری اسلامی به تسلیم در برابر نظام سلطه جهانی بیش از گذشته در دستور کار دشمنان قرار گرفته است. طرح ایده و نظریه اقتصاد مقاومتی به مثابه الگویی از مدیریت جهادی از سوی رهبر انقلاب اسلامی در پاسخ به این حربه اقتصادی مطرح شده است. پرسش اصلی نوشتار حاضر این است که راه‌کار اصلی تحول در اقتصاد سیاسی ایران چیست؟ فرضیه اصلی مقاله این است که اقتصاد مقاومتی به عنوان نماد مدیریت جهادی و الزامات آن در شرایط کنونی (تحریم‌های جدید اقتصادی) می‌تواند عامل مؤثری برای ایجاد تحول اساسی در اقتصاد سیاسی ایران باشد.

تأثیر بیداری اسلامی بر موقعیت آمریکا در خاورمیانه
علاوه بر اهمیت جغرافیایی خاورمیانه، این منطقه در سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ به خصوص آمریکا جایگاه مهمی داشته و این کشورها همواره با اتخاذ سیاست‌های متفاوت، درصدد تأمین منافع خود و مصادره حوادث تاریخی به نفع خود می‌باشند. یکی از مهم‌ترین تحولات اخیر در منطقه خاورمیانه، خیزش ملت‌های مسلمان است که تأثیرات بسیاری بر منطقه، جهان و سیاست قدرت‌های فرامنطقه‌ای داشته است. در این راستا سؤال اصلی مقاله آن است که با توجه به جایگاه خاورمیانه در سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ به خصوص آمریکا، بیداری اسلامی چه تأثیری بر نظم سیاسی خاورمیانه و جایگاه آمریکا در این منطقه داشته است؟

سنجش کمی و کیفی مفهوم جمهوری و دموکراسی در اندیشه سیاسی امام
جمهوری و دموکراسی، دو واژه‌ای است که از قرن پنجم قبل از میلاد تاکنون به معنای حکومت مردمی به کار رفته و از قرن 16 میلادی بر آن تأکید ویژه و گسترده‌تری در غرب صورت گرفته است. امام خمینی(ره) نیز برای تبیین نظام حکومتی مورد نظر خود، قبل و بعد از انقلاب، آن دو را به کار برده است. اینکه، جمهوری و دموکراسی در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) از چه معنایی در کمیت و کیفیت برخوردار است، پرسشی است که این مقاله در پی پاسخ به آن است. به نظر می‌رسد امام خمینی(ره) واژه جمهوری را بیشتر از دموکراسی و به مفهوم نقش تعیین‌کننده مردم در حکومت با الگوی حکومتی مورد نظر خود یعنی ولایت فقیه نزدیک‌تر دیده‌اند. نشان دادن ظرفیت اسلام با مقتضیات زمان و مکان و هویدا کردن سازگاری جمهوری اسلامی (مردم سالاری دینی) با واژه جمهوری و کمتر با دموکراسی از یافته‌های مقاله حاضر است.

فوکو و انقلاب اسلامی ایران (1979)؛ مدل‌سازی عوامل مؤثر ...
فوکو از جمله معدود صاحب‌نظران غربی است که از نزدیک شاهد وقوع انقلاب اسلامی ایران بوده و مصاحبه‌ها و مقالاتی نیز از وی در این رابطه منتشر گردیده است، علی‌رغم تلاش‌های وی در بررسی چگونگی شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی، نظریات وی در غالب مقالات و مصاحبه‌های تقریباً پراکنده منتشر شده و فاقد یک مدل نظری منسجم می‌باشد. در مصاحبه‌ها و مقالات وی، هفت متغیر قابل شناسایی است: دین اسلام، رهبری، ضعف ارتش، اراده جمعی، اراده به تغییر، شکست نوسازی و کاهش تدریجیِ حمایت‌های بین‌المللی از رژیم پهلوی. در این نوشته پس از بررسی هر کدام از این متغیرها، با اتکا به پژوهش اسنادی و با استناد به سایر مکتوبات و اسناد نوشتاری موجود، به نقد و بررسی بخش‌هایی از نظرات فوکو پیرامون انقلاب اسلامی پرداخته می‌شود. همچنین در پایان ریشه‌های نظری دیدگاه‌های وی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

مواضع و اقدامات آیت‌الله گلپایگانی در قبال سیاست‌های حکومت پهلوی
موضوع پژوهش حاضر بررسی بیانیه‌ها و مواضع آیت‌الله گلپایگانی در قبال سیاست‌های حکومت پهلوی و ارتباط با کارگزاران آن است. باتوجه به اندیشه سیاسی آیت‌الله و اعتقادشان به ولایت عامه فقیه، یافتن دلایل رفتار متفاوت ایشان در مقابله با حکومت پهلوی در مقاطع مختلف، مسئله اصلی این پژوهش است. آنچه از رفتار سیاسی آیت‌الله گلپایگانی در این مقطع قابل تحلیل است اینکه در طول دوره مورد بحث نمی‌توان رویه‌ای یکسان و نموداری خطی از رفتار سیاسی آیت‌الله مشاهده کرد.
وی گاه ساکت است و از همراهی با دیگر مراجع کناره‌گرفته و گاه همگام با دیگران و با قدرت در میانه میدان مبارزه حاضر است. نتیجه به ‌دست آمده در این تحقیق، نشان می‌دهد که آیت‌الله گلپایگانی که هر نظامی جز بر مبنای ولایت فقیه را نظامی طاغوتی می‌دانست، مشروعیتی برای حکومت پهلوی قائل نبود و سکوت مقطعی‌اش نیز نه از رضایت از اقدامات حکومت که بر اثر جبر زمانه و آماده ‌نبودن شرایط برای برپایی حکومت مطلوبش بود.

بررسی دیدگاه‌ها و مواضع جناح چپ در دو دهه اول انقلاب اسلامی ...
این پژوهش درپی آن است که با استفاده از روش تاریخ‌گرایی دیلتای به تحلیل مقتضیات زمانی و مکانی تفکرات جناح چپ در دو دهه اول انقلاب بپردازد. در این روش، به عنوان یکی از نحله‌های جامعه‌شناسی معرفت، اندیشه‌ها متأثر از شرایط زمانی و مکانی جامعه می‌باشند. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که دیدگاه‌ها و مواضع جناح چپ در دهه 60 کاملاً متفاوت از دیدگاه‌ها و مواضع این جناح در دهه 70 بود. حامیان جناح چپ، تحت تأثیر شرایط محیط داخلی و بین‌المللی، از موضع طرفداری از اقتصاد دولتی، نفی مظاهر فرهنگ غربی و تمایلات ضد امپریالیستی در دهه اول به حمایت از اقتصاد باز، جامعه مدنی، و اصل تنش‌زدایی در سیاست خارجی در دهه دوم تغییر جهت دادند.

اقتدار علمی در اندیشه سیاسی اسلام
در اندیشه سیاسی اسلام اصل «حفظ عزت مسلمانان» و «نفی سلطه بیگانگان» از اهمیت خاصی برخوردار است. اقتدار علمی از لوازم مهم دو اصل یاد شده می‌باشد. تبیین فرایند جهاد علمی و بررسی جایگاه و زیرساخت‌های اقتدار علمی در اندیشه سیاسی اسلام موضوع اصلی نوشتار حاضر است. نویسندگان مقاله با محور قرار دادن اندیشه سیاسی اسلام و به ‌ویژه بیانات مقام معظم رهبری، کوشیده‌اند؛ اولاً، فرایند جهاد علمی را به منظور رسیدن به اقتدار علمی تبیین کرده، ثانیاً، جایگاه اقتدار علمی در اندیشه سیاسی اسلام را روشن ساخته و ثالثاً، زیرساخت‌های اقتدار علمی، از قبیلِ «حقانیت دین اسلام»، «اسلام و علم»، «تبادل فکری» و «سلطنت علم» را توضیح دهند.

تأثیر انقلاب اسلامی بر نظام بین‌الملل
پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که انقلاب اسلامی ایران چه تأثیراتی بر نظام بین‌الملل داشته است؟
فرضیه پژوهش این است که انقلاب اسلامی ایران (در سطح ساختاری) ساختار سیاسی نحوه توزیع قدرت و بازیگران روابط بین‌الملل را تحت تأثیر قرار داده و نظام دو قطبی را به چالش طلبیده و باعث تقویت و ظهور بازیگران جدید دولتی (جهان سوم) و غیر دولتی (جنبش‌ها و ملت‌ها) در صحنه ساختار بین‌المللی شده و در (سطح کارکردی) مباحث اصلی عدالت، صلح و امنیت را تحت تأثیر قرار داده است.
پژوهش حاضر برای تبیین فرضیه فوق ابتدا به مفاهیم، سپس به تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر ساختار نظام بین‌الملل و در ادامه به بررسی عکس‌العمل سایر کشورها در قبال اقدامات انقلاب اسلامی ایران پرداخته است و در خاتمه به این نتیجه دست یافته است که انقلاب اسلامی ایران، به دلیل داشتن ماهیت اسلامی دارای جنبه جهان‌شمولی بوده و با نگاه و بینش جهانی خود، نقش‌ها و رسالت‌هایی را در قبال جهان برای خود طراحی کرده و اصولی را به عنوان سیاست خارجی خود برگزیده و در راستای تحقق آنها گام برداشته و برمی‌دارد که باعث شده است انقلاب اسلامی، منشأ تأثیرات، تغییرات و تحولات متعددی بر نظام بین‌الملل باشد.

بررسی مقایسه‎ای رفتارهای دوگانه شورای امنیت ...
امروزه با گسترش یافتن مفهوم صلح و امنیت بین‎المللی و محدود شدن حاکمیت دولت‌ها، مسائلی همچون حقوق بشر به مسئله صلح و امنیت بین‎المللی پیوند خورده و از حیطه مسائل داخلی دولت‎ها خارج گشته، به طوری که جامعه بین‎المللی می‎تواند در قبال آن واکنش نشان دهد و تصمیماتی اتخاذ نماید. آنچه که مهم به نظر می‎رسد نحوه برخورد شورای امنیت با این‌گونه مسائل است. در همین راستا پژوهش حاضر از جنبه حقوقی به بررسی تطبیقی عملکرد شورای امنیت در قبال تحولات دو کشور لیبی و بحرین در بازه زمانی 2012 ـ 2011 پرداخته است. این پژوهش به این نتیجه رهنمون گشته که شورای امنیت در قبال تحولات این دو کشور به طور گزینشی و دوگانه رفتار کرده است.

رویکرد ایران و عراق به نظام بین‌الملل و تأثیر آن بر شروع و پایان جنگ تحمیلی
فرضیه اصلی پژوهش حاضر این است که نوع نگاه دو کشور به ساختار نظام بین‌الملل و متأثر از آن، سیاست‌های آنها در قبال این ساختار نقش تعیین‌کننده‌ای در شروع جنگ و پایان آن ایفا کرده است. استدلال اصلی نویسندگان این است که رویکرد انتقادی ایران نسبت به ساختار نظام بین‌الملل و تلاش برای برهم زدن آن و در مقابل، همراهی عراق با ساختار نظام بین‌الملل و تلاش برای بهره گرفتن از آن برای به حداکثر رساندن قدرت خود، نقش مؤثری در شروع جنگ ایفا کرده است. لذا تا زمانی که منطق فوق‌الذکر بر دستگاه فکری و سیاست خارجی دو کشور حاکم بود جنگ تداوم پیدا کرد و با شروع مشکلات سیاسی، اقتصادی، نظامی و متأثر از آن برهم خوردن موازنه قدرت به ضرر ایران و تعدیل در نگاه تهران به ساختار نظام بین‌الملل جنگ پایان یافت.