عرفه؛ فرصتی برای به عرضه گذاشتن «نیاز» در پیشگاه خداوند
گروه اجتماعی: دعای عرفه، دورهای کامل از درسآموزی دعا به درگاه خداوند است که انسان میآموزد چگونه با بیان «حمد و ثنایالهی»، «توحید» و «شکر نعمت و ناتوانی از شکر واقعی آن» نیازهای خود را در پیشگاه حق عرضه کند.
سیدیوسف موسویمحفوظی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، با اشاره به برخی از فرازهای دعای پرفیض عرفه، اظهار کرد: بهکارگیری ماهرانه و هنرمندانه صنایع ادبی و نکات بلاغی و رعایت محسنّات کلام که به زیبایی سخن افزوده و گوش مخاطب را به شنیدن آن ترغیب میکند، به نحوی هنرمندانه و ماهرانه در دعای عرفه بهکار رفته است. امام حسین(ع) با رعایت نکات بلاغی دعای عرفه را بهگونهای بیان کرده است که هر شنونده و یا خواننده را به وجد میآورد و او را ترغیب و تشویق به خواندن و یا استماع همه دعا میکند.
وی گفت: دعای عرفه با بیان حمد و ثنای الهی در آغاز شروع میشود که سنت و روش همه معصومان(ع) در بیان ادعیه آغاز با حمد و ثنای الهی است. آن بزرگوران دعاها و مناجاتشان را با بیان حمد، سپاس و شکرگزاری به درگاه ایزدی آغاز میکنند و قبل از هر چیز مراتب سپاس خود را به درگاه ربوبی عرضه میدارند.
مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهید چمران اهواز ادامه داد: فراز دیگری که امام حسین(ع) در دعای عرفه بیان کرده، صفات خداوندی و اسمای حسنای الهی است که بیان آنها برای بازشناسی مسائل توحیدی و یادآوری نکات مهم خداشناسی و به تعبیر بهتر ظهوری از حقیقت شناسایی واقعی خداوند سبحان و تبیین جلال و جمال و کمال اوست.
موسویمحفوظی اظهار کرد: در فرازهای بعدی امام شهیدان گستره سخن را به میدان نعمتهای الهی میکشاند و سخن از نعمتهای فراوان خداوند سبحان میراند که خداوند این نعمتها را ارزانیش کرد تا مراحل پیچیده خلقت و معبر گذرگاههای تکوین و شکلگیری وجودش پشت سرگذاشت. و سپاس نعمت خداوند را در حق خویش پاس میدارد که روزگار عمرش را در دورانی که حکومتهای کفرپیشه عهد خداوند را شکستند و رسولان او را تکذیب کردند، قرار نداد. ذکر صفات و نامهای حسناء الهی با اشاره به نعمتها و عطاهای فراوان با تعابیر مختلف در خطابهای مجدد امام حسین(ع) در دعای عرفه آمده است.
وی با اشاره به فراز دیگری در دعای عرفه که با مشخصه عدم توانایی در شکرگزاری و ادای حمد و ثنای خداوندی متمایز میشود، گفت: امام حسین(ع) با بیان این فراز، زمینه را برای بیان خواستهها، طلب کردن حاجات و مطرح کردن نیازها و ایجاد ذهنیت مساعد برای گفتن آنها فراهم میکند تا احساس نیاز، فقر و بیچیزی را در پیشگاه الهی عنوان کند و همه خواستهها به جدیت و اصرار و التماس مطرح شوند.
این عضو هئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز توضیح داد: اولین درخواست امام حسین(ع) در دعای عرفه، طلب «خشیت» است. خشیتی واقعی از خداوند بهگونهای که گویی همیشه خدا را به عیان میبیند و همواره وجود خداوند سبحان را احساس میکند. طلب سعادتمندی بهواسطه تقوای الهی و دور بودن از مخالفت با او و قرار دادن خیر و برکت در سرنوشت و قضای او به نحوی که تمایل به پیش و یا پس انداختن مقررات الهی نداشته باشد، خواستههایی است که امام حسین(ع) در دعای پرفیض عرفه از خداوند طلب میکند.
وی ادامه داد: امام حسین(ع) خواستههای دیگری از قبیل غنای باطن، یقین قلبی، اخلاص در عمل، نور در دل و دیده، بینش قوی و بصیرت در دین، بهرهمندی شایسته از اعضا و جوارح، مصونیت از بلایا، بلاها و گرفتاریهای دنیوی و در امان بودن از کارها و اقدامات ستمگرانه در زمین، ایمن بودن از ترسها و وحشتها و محافظت او در سَفَر و حَضَر و بین مواقع و مسائل گوناگون را در دعای عرفه به عرضه نیاز در پیشگاه خداوند میگذارد.
این مدرس علوم قرآنی گفت: امام حسین(ع) در دعای عرفه به عطایای پروردگار به پیامبران و امتهای پیشین، الطاف و بخششها، محبتهای بیحد و مرز او به آنان، ذکر نعمات ویژه و دادههای خداوند به شخص و شخصیت او و ذکر خطاها و لغزشهای خود و اعتراف به آنها دست اشارت برده و سخن را با ذکر «عید قربان» به شرافت و عظمت شب عید قربان پیوند زده است. وی با سخن از بهترین الگوی انسانی پیامبر اکرم(ص) و درود فرستادن بر آن حضرت و خاندان پاکش، در شب مبارک عید قربان بهرهای از هر خیر و رحمت و برکت و عافیت را طلب میکند.
وی به بلند کردن صدا در پایان دعا تصریح کرد و گفت: بلند کردن صدا توأم با ذکر صفات خداوند در خاتمه دعای عرفه، خود نکتهای روانی و نفسانی است که گاهی انسان نیاز به چنین امری در بیان خواستههای خود جهت حصول آرامش درونی و باز کردن عقدههای باطنی دارد و این مسئله در بسیاری از ادعیه و مناجاتهای امامان معصومین(ع) دیده میشود.
