ادای قربانی؛ نمادی از وارستگی و مساوات

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، واژه «عید» به‌معنای رجوع و برگشتن است و «قربان» به‌معنای قربانی یا هر آن‌چه است که با آن بر پروردگار، تقرب جویند؛ از این‌رو، می‌توان عید قربان را به‌معنای بازگشت انسان به مقام تقرب الهی دانست.

زائران خانه خدا که پس از تحمل سختی‌های بسیار و پرهیز از نمادهای دنیوی، اینک به منزلگاه آخر رسیده‌اند، عید قربان را جشن می‌گیرند، در این روز حاجیان در یک وحدت عملی کم‌نظیر سر بر آستان حضرت دوست می‌سایند و پس از آن با چهره‌ای گشاده از توفیق یافتن به انجام تکلیف یکدیگر را به آغوش کشیده، به هم تبریک می‌گویند.

سیدالساجدین امام سجاد(ع) نیز در دعای مخصوص عید آن‌ را روزی مبارک و با میمنت می‌خوانند و می‌فرمایند: «أللَّهُمَّ هَذَا یَوْم مُبَارَک مَیْمُون»، در روز عید قربان، زائران بیت‌الله الحرام چند عمل را به انجام می‌رسانند که هر کدام نمادی از انسجام است که از جمله می‌توان به رمی جمرات و تبری از عامل تفرقه اشاره کرد.

حاجیان در روزعید ابتدا با پرتاب هفت سنگریزه برای هفت‌بار به ستون‌های برهم چیده شده ـ که نماد ابلیس رجیم است ـ تنفر خود را از همه شیطان‌های درون و بیرون ابراز می‌کنند، این عمل را «رَمْیِ جَمَره» گویند.

قربانی، نماد وارستگی و مساوات

حجاج در ادامه اعمال روز عید، با کوله‌باری از عقیده و جهاد، رو به سنت قربانی می‌آورند و آن‌ را به پیشگاه پروردگار هدیه می‌کنند و به دستور الهی جامه عمل می‌پوشانند چنان‌که خداوند متعال در آیه 196 سوره بقره می‎فرماید: «أَتِمُّواْ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ وَلاَ تَحْلِقُواْ رُؤُوسَکُمْ حَتَّى یَبْلُغَ الْهَدْیُ مَحِلَّهُ فَمَن کَانَ مِنکُم مَّرِیضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِّن رَّأْسِهِ فَفِدْیَةٌ مِّن صِیَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُکٍ فَإِذَا أَمِنتُمْ فَمَن تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ فَمَن لَّمْ یَجِدْ فَصِیَامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْکَ عَشَرَةٌ کَامِلَةٌ ذَلِکَ لِمَن لَّمْ یَکُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاتَّقُواْ اللّهَ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ؛ و براى خدا حج و عمره را به پایان رسانید و اگر [به علت موانعى] بازداشته شدید آنچه از قربانى میسر است [قربانى کنید] و تا قربانى به قربانگاه نرسیده سر خود را متراشید و هر کس از شما بیمار باشد یا در سر ناراحتیى داشته باشد [و ناچار شود در احرام سر بتراشد] به کفاره [آن باید] روزه‏اى بدارد یا صدقه‏اى دهد یا قربانیى بکند و چون ایمنى یافتید پس هر کس از [اعمال] عمره به حج پرداخت [باید] آنچه از قربانى میسر است [قربانى کند] و آن کس که [قربانى] نیافت [باید] در هنگام حج‏سه روز روزه [بدارد] و چون برگشتید هفت [روز دیگر روزه بدارید] این ده [روز] تمام است این [حج تمتع] براى کسى است که اهل مسجد الحرام [=مکه] نباشد و از خدا بترسید و بدانید که خدا سخت‏کیفر است».

این عمل را از آن جهت که عبادت و وسیله تقرب به خداست، قربان گویند. چنان‌که امام سجاد(ع) ضمن پرسشی به شبلی گفت: آیا به هنگام سربریدن قربانی، نیت کردی که با تمسک به حقیقت تقوی و ورع حلقوم طمع را قطع کنی ... .

از دیگر شاخصه‌های مهم در قربانی «مساوات» است؛ به‌طوری‌که تقسیم گوشت قربانی به سه قسمت و استفاده شخص حاجی از آن شاهد گویایی بر این مساوات است و در این صورت یکی از مصادیق تفرقه از بین می‌رود و همه به این قول پیامبر اعظم(ص) رجوع می‌کنند که در خطبه حجةالوداع فرمود: «مردم! پروردگار همه شما یکی است و پدر همه شما یکی است؛ همه از آدم هستید و آدم از خاک است؛ عرب را بر عجم فضیلتی نیست، مگر به تقوا» این عمل در حج، عدالت اجتماعی اسلام را منعکس می‌کند و خود عاملی است بر انسجام و اتحاد بین همه مسلمین جهان.

سومین عملی که حاجیان باید در روز دهم ذی‌الحجه به انجام رسانند، عمل «حَلق» یا تراشیدن موهای سر برای مردان و کوتاه کردن قدری از مو و ناخن برای زنان است. زائران خانه خدا، در روز عید قربان، شکوهمندترین و آرمانی‌ترین گام‌ها را برای رام کردن نفس خویش برمی‌دارند و کمال تسلیم و رضا را در تصویری زیبا از عبودیت و بندگی به نمایش می‌گذارند و از تمام مظاهر فخر و زیبایی دل کنده و با تراشیدن سر، هم‌رنگ و شکل به همراه دیگران آماده حضور دوباره در مسجدالحرام و خانه دوست شده، روحشان را از پلیدی رذایل اخلاقی تطهیر می‌کنند.

مناسک حج که در اوج عظمت آن عید قربان قرار دارد، علاوه بر رسیدن به توحید، عاملی است مؤثر برای نیل به انسجام و همبستگی هرچه بیشتر مسلمانان؛ لذا بزرگان دینی ما به این مسئله بارها تأکید کرده‌اند که بهترین عمل در این روز برائت از مشرکین و شیاطین حقیقی عالم است و این مهم میسر نمی‌شود مگر با انسجام و همدلی تمامی مسلمانان با هر فکر و عقیده و مسلکی که باشند.

حجت‌الاسلام هبت‌الله هاشمی‌نژاد، مدرس دانشگاه‌های لرستان در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با فضیلت عید قربان گفت: در روز عید قربان باید منیت، خودخواهی و هوای نفس را کشت و معنویت را زنده کرد و عبودیت و بندگی خود را نشان داد.

وی افزود: ابراهیم(ع) در برابر استکبار ایستاد، ابراهیم یک نفر بود اما به یک امت تبدیل شد حضرت ابراهیم(ع) نماد و الگوی بزرگی است که مسلمانان باید زندگی خود را با این حضرت تنظیم کنند.

هاشمی‌نژاد با بیان این‌که قربانی دادن نمادی از کار ابراهیم خلیل‌الله است، تصریح کرد: افرادی‌ که از تمکن مالی برخوردار هستند باید این فریضه الهی را انجام دهند و کمیته امداد آماده دریافت و جمع‌آوری نذورات و قربانی‌هاست تا این وجوه را به‌دست نیازمندان و خانواده‌های بی‌سرپرست برساند.

مدرس دانشگاه‌های لرستان گفت: در روز عید قربان یک خانواده توحیدی در معرض آزمون و آزمایش الهی قرار گرفتند و از این آزمایش الهی سربلند بیرون آمدند؛ لذا باید حاجیان به تأسی از آنان در این روز عیب‌های ظاهری و باطنی را از خود دور کنند.

وی با بیان این‌که این عید اعمال خاصی دارد که اقامه نماز، برپایی مراسم دعا و قربانی کردن از جمله آن است، افزود: مردم در این روز با قربانی کردن گوسفند، شتر و گاو به مستمندان و نیازمندان کمک کنند و سعی کنند تا از برکات این روز بزرگ بهره‌مند شوند.

به جدا شدن از وابستگی‌های دنیوی عادت کنیم

هاشمی‌نژاد با بیان این‌که قبل از این‌که از این دنیا جدا شویم، باید به جدا شدن از وابستگی‌های دنیوی عادت کنیم تا به آخرت برسیم، یادآور شد: مردم باید نسبت به برگزاری عید قربان اهمیت بیشتری قائل شوند.

حجت‌الاسلام رضا گودرزی، رئیس اداره اوقاف و امور خیریه بروجرد نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا با اشاره به فرارسیدن عید قربان اظهار کرد: عید قربان موجب خالی شدن دل از کینه، نفرت و باعث سعادت انسان می‌شود.

وی با بیان این‌که عید قربان جشن انسان‌‎های بزرگ و خدایی است، یادآور شد: باید درس فداکاری و جهاد را از عید قربان گرفت؛ چراکه در این عید حضرت ابراهیم(ع) بر نفس خود غلبه کرد و فرمان الهی را انجام داد، عید قربان روز بزرگ وحدت مسلمین و جشن انسان‌های بزرگ و درس فداکاری و جهاد در راه خداست.

گودرزی با اشاره به فرارسیدن روز عرفه و به‌جا آوردن اعمال این روز، گفت: خداوند شب‌هایی را به‌عنوان شب قدر در قرآن به ما معرفی کرده که فضیلت آن از هزار شب بالاتر است و روز عرفه نیز یکی از روزهایی است که هم ردیف لیالی‌ قدر است.

رئیس اوقاف بروجرد حضور در نماز عید قربان را جزو مستحبات خواند و اظهار کرد: با حضور در نماز عید قربان بزرگترین عید وحدت مسلمین را در دنیا جشن می‌گیریم.