فجیعسرایی از آسیبهای شعر عاشورایی است/ بیان زوایای واقعه عاشورا در شعرها
گروه هنر: فجیعسرایی یکی از آسیبهای شعر عاشورایی است و کمتر شاعری به زوایای پنهان واقعه عاشورا و رشادت و ارزش اعمال امام حسین(ع) و یارانش پرداخته و بیشتر شاعران سعی کردهاند اتفاقات را فجیعتر و دلخراشتر بسرایند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، کارگاه آسیبشناسی ادبیات عاشورا از سوی انجمن قلم ایران و با مشارکت بسیج هنرمندان و بسیج دانشجویی دانشگاه لرستان و با حضور سعید بیابانکی، شاعر و محمدحسین جعفریان، شاعر و مستندساز شنبه، دهم آبان در سالن جلسات انجمن قلم ایران شعبه استان لرستان برگزار شد.
در این کارگاه محمدحسین جعفریان، از شاعران برجسته کشور نیز با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) گفت: شاعری نزد امام(ع) میرود و در منقبت ائمه(ع) شعری دارند، شعر امام را تحت تأثیر قرار میدهد. امام هرچه از مال دنیا دارد به شاعر میبخشد و در ادامه دعا میکند که خداوند تمام گناهان شاعر را ببخشد، شاعر همچنان شعرش را ادامه میدهد و باز هم بر جان مبارک حضرتش تأثیر میگذارد، امام میفرمایند: خداوند گناهان آیندهات را هم ببخشد.
وی با استفاده از این حدیث بر اهمیت و جایگاه شاعر آیینی تأکید کرد و در عین حال توجه به زنگ خطرها را هم ضروری دانست و اظهار کرد: ادبیات عاشورا گونهای پر اقبال از ادبیات آیینی است که بخش اعظمی از محتوای ادبی آن به دست شاعران تأمین میشود.
این شاعر گفت: بازخوانی چند دهه شعر عاشورایی معاصر، فجیعسرایی را یکی از آسیبهای اینگونه شعر نشان میدهد و کمتر شاعری به زوایای پنهان واقعه عاشورا و رشادت و ارزش اعمال امام حسین(ع) و یارانش پرداخته و بیشتر شاعران سعی کردهاند اتفاقات را فجیعتر و دلخراشتر بسرایند.
در ادامه، محمدتقی عزیزیان، از شاعران و نویسندگان کشورمان بازخوانی آسیبهای ادبیات عاشورایی، شناسایی تأثیرات آن در جامعه، ریشهیابی عوامل آسیب در ادبیات عاشورایی و ارائه راهکارهای عملی برای جلوگیری از انحراف و تحریف در ادبیات عاشورایی را از اهداف برگزاری این برنامه برشمرد.
وی گفت: مقصود از عنوان عبارت آسیبشناسی ادبیات عاشورا در این برنامه، شناسایی عوامل مهم و مؤثری است که باعث دور شدن ادبیات عاشورایی از اهداف اصلی و مسیر واقعی خود میشوند.
عزیزیان ادامه داد: آسیبشناسی ادبیات عاشورایی تنها به شناخت علل و عوامل نمیپردازد؛ بلکه راهکارهایی را نیز برای جلوگیری از آن ذکر میکند که بهگونهای جلوگیری از کجرفتاریهای اجتماعی است.
وی ادبیات عاشورایی را شاخهای از ادبیات آیینی دانست که به حوادث مربوط به عاشورای حسینی میپردازد و از وقایع نهضت حسینی چه در قالب مدح و مرثیه و چه در قالب حماسه و اسطوره یاد میکند.
عزیزیان ادامه داد: البته این ادبیات را میتوان محدود به حوادث کربلا و بعد از آن منحصر ندانست بلکه به تمام رخدادهای مشابه تسری داد؛ چه این که به اعتبار حدیث «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» هر واقعه مشابهی که هم مسیر نهضت حسینی قرار گرفته باشد، میتواند در چتر مفهومی عاشورا قرار گیرد و ادبیات مربوط به آن ادبیات عاشورای خوانده شود.
این نویسنده با نگاهی گذرا بر جریانشناسی ادبیات عاشورا و تشریح پارهای از آسیبهای رایج در این ادبیات و انواع آن نظیر شعر، نوحه، مرثیه، منقبت و... به ضرورت توجه به مسئله تربیت و پرورش مداح اشاره کرد که هم بهعنوان ظرفیتی بزرگ میتواند ارزشهای عاشورا را کامل و در صورت عدم آگاهی، ناقص به دست مخاطب برساند.
عزیزیان علاوه بر این مداحی را هنری چهار بُعدی برشمرد که از تاریخ، موسیقی، ادبیات و سخنوری بهره میگیرد و گفت: مداح میبایستی علاوه بر عشق و ارادتی که خداوند در دل همه شیعیان حضرت اباعبدالله(ع) قرار داده، از مباحث فنی و هنری کار بهره بگیرد.
در ادامه برخی از شاعران حاضر در نشست از جمله فاطمه بیرانوند، مینا نورالهی، مجید مرادی، فاطمه موسوی، زینب رحمانپور، خاطره جلدانی، الهام منصورپور، شهرزاد همتیاشعاری را در مدح و منقبت حضرت اباعبداللهالحسین(ع) و یاران باوفایش قرائت کردند.
سعید بیابانکی، شاعر نیز در این نشست نوحه را به نوعی از خانواده تصنیف دانست و گفت: در سالهای اخیر بیشتر نوحهها با زبان محاوره سروده میشود و تصنیف محاوره از خانواده طرب است و نوحهای که به زبان نوشتار سروده شود و بخش ادبی آن بر بخش موسیقیایی غلبه کند، ظرفیت ادبی دارد.
وی بر ضرورت توجه به تربیت مداحان بهعنوان مربی جامعهای که با عشق و علاقه ساعتهای پای کلام، روایت و اجرای این افراد مینشینند، تأکید و اظهار کرد: همین تأثیر سبب میشود مطالب مداح در ناخودآگاه مخاطب رخنه کند و برای او درونی شود؛ بنابراین مداحی فرصتی است که در صورت کسب معرفت همهجانبه از عقیده گرفته تا فن میتواند جامعه را اصلاح کند و در غیر این صورت آسیبهایی را بهدنبال خواهد داشت که بر لایههای جامعه تأثیرات متفاوتی خواهد گذاشت.
در ادامه شاعران حاضر، برپایی کارگاههای مشابه را برای مداحان و شاعران آیینی ضروری دانستند و بر توجه به کلام ارائه شده در هیئتها و عزاداریها تأکید کردند.
شاعران همچنین نقل روایتهای نازل از منابع ضعیف و غیر قابل استناد را یکی دیگر از آسیبهای ادبیات عاشورا دانستند که به دلایلی نظیر فقر فرهنگی، عدم مراجعه به کتاب و مطالعه، عدم برنامهریزی، خلأ نقد و پژوهش پدید میآید و میتوان با مراجعه به کتب و اسناد و بازخوانی تاریخ عاشورا و بازشناسی فلسفه قیام عاشورا، توجه به مقتضیات زمانی و مکانی عصر حاضر و عصر عاشورا، تعمیم دادن عاشورا از مساجد و تکایا به مکاتب و مدارس و مراکز دانشگاهی، بازنگریِ شیوههای آموزشی مداحی، نوحه، مرثیه و روضهخوانی، التزام عملی مخاطبان به استفاده از منابع و مأخذ معتبر (توسعه اطلاعات) و تقویت روحیه مقابله با بدعتها و خرافات، از افزودن آفات به پیکره ادبیات عاشورایی پیشگیری کرد.
