یاد خدا از نگاه قرآن/ یاد خدا، یگانه عامل سعادت و کمال انسان است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، اهمیت ذکر و یاد خدا بر کسی پوشیده نیست. یاد خدا به آن است که انسان با قلب و اندیشه خود، نعمت‌هایی را که پروردگارش به او عطا کرده به یاد آورد و سپس با لفظ و شکر زبانی، شکر و سپاس آن‌ها را به یاد آورد و با این کار، روح خود را شاداب و باطراوت نگه دارد.
این چنین حالتی ابتدا باید با تفکر در پدیده‌ها و عطایای الهی و توجه و حضور قلب و همراه با آن، ذکر لفظی، انجام شود. مفهوم ذکر که در اسلام، تأکید فراوانی بر آن شده به این معناست؛ یعنی ذکر قلبی و  ذکر لفظی.
احادیث فراوانی است که ذکر را در دو معنا استعمال کرده‌اند اما غالباً در توجه قلبی و حضور باطنی استعمال شده است و ذکر کامل و حقیقی همین است. یاد خدا عبارت است از حالتی خدا بینی روحانی و توجه باطنی به خدای جهان که خدا را حاضر و ناظر و خودش را در محضر پروردگار جهان بداند.کسی‌که این‌چنین خدا را یاد کند به دستورهای خدا عمل می‌کند، واجبات را انجام می‌دهد و محرمات را ترک می‌کند.

یاد خدا از نگاه ائمه‌اطهار(ع)

امام علی(ع) در رابطه با یاد خدا فرموده است: خدای سبحان  را از روی سهو و غفلت، ذکر مگو و او را فراموش نکن. خدا را ذکر کامل بگو به‌طوری‌که قلب و زبانت همراه باشند و باطن و ظاهرت تطابق نمایند. خدا را به حقیقت ذکر یاد نمی‌کنی جز در صورتی‌که در حال ذکر، نفس خودت را فراموش نمایی و در انجام کار، خودت را نیابی. همچنین، امام صادق(ع) فرموده است: «هر کس که واقعاً به یاد شما باشد مطیع او خواهد بود و هر کس که از خدا غافل باشد مرتکب معصیت می‌شود. اطاعت از خدا علامت هدایت و ارتکاب معصیت، نشانه گمراهی است. ذکر و غفلت، ریشه طاعت و معصیت می‌باشند. پس قلب خودت را قبله قرار بده و زبان را حرکت نده جز به دستور قلب و موافقت عقل و رضای ایمان. زیرا خدا به باطن و ظاهر تو آگاه است و همانند کسی باشد که در حالت قبض روح است یا برای محاسبه اعمال در حضور خدا ایستاده است. نفس خودت را جز به انجام تکالیف الهی که برایت مهم است؛ یعنی امتثال اوامر، و نواهی و وعد و وعید، مشغول مدار».
این حدبث می‌افزاید: «با آب حزن، قلبت را بشوی و پاکیزه کن. چون خدا تو را یاد کرده تو نیز به یاد او باش، زیرا او تو را یاد کرد در حالی که از تو بی‌نیاز بود. پس یاد خدا تو را ارزنده‌تر و لذیذتر و کامل‌تر و سابق‌تر از ذکر تو خواهد بود و نتیحه‌اش مشاهد فضل و کرم سابق او می‌باشد و در این هنگام طاعت تو گرچه زیاد باشد در برابر عطاهای خدا کوچک خواهد بود. پس اعمالت را فقط برای خدا انجام بده و اگز ذکر خودت را بزرگ بنگری باعث ریا و خودبینی و جهالت و تندخویی با مردم و بزرگ بینی عبادت‌ها و غفلت از فضل و کرم الهی می‌شود. چنین ذکری ثمری جز دوری از خدا ندارند و با گذشت ایام، جز اندوه و وحشت، اثری نخواهند داشت».

یاد خدا وسیله قرب به خداست

قرب و نزدیکی به خدا تنها به‌وسیله یاد خدا و ذکر او حاصل می‌شود و شرط این‌که کسی در زمره مقربین داخل شود این است که همواره از روی بیم و امید قلباً به یاد خدا باشد و نگذارد غفلت در دلش رخنه کند؛ یعنی تنها به‌وسیله ذکر واقعی است که حجاب‌ها و حائل‌های بین خدا و بنده‌اش برطرف می‌گردد انسان بیشتر به یاد خدا باشد به همان اندازه سعادت‌مندتر است.

آیات قرآن در رابطه با یاد خدا

قرآن کریم در آیات 205 و 206 سوره اعراف در این رابطه فرموده است:وَاذْکُر رَّبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعًا وَخِیفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ وَلاَ تَکُن مِّنَ الْغَافِلِینَ ﴿۲۰۵﴾إِنَّ الَّذِینَ عِندَ رَبِّکَ لاَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَیُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ یَسْجُدُونَ؛ و در دل خویش پروردگارت را بامدادان و شامگاهان با تضرع و ترس بى‏‌صداى بلند یاد کن و از غافلان مباش، به یقین کسانى‌که نزد پروردگار تو هستند از پرستش او تکبر نمى‌‏ورزند و او را به پاکى مى‏‌ستایند و براى او سجده مى‏‌کنند».
 
 همچنین خداوند متعال در آیه 41 احزاب فرموده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْرًا کَثِیرًا؛ اى کسانى‌که ایمان آورده‌‏اید خدا را یاد کنید یادى بسیار» و نیز در ایه 28 سوره رعد فرموده است: «الَّذِینَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ همان کسانى‌که ایمان آورده‌‏اند و دل‌هایشان به یاد خدا آرام مى‏‌گیرد آگاه باش که با یاد خدا دل‌ها آرامش مى‏‌یابد».

همچنین در آیه 14 سوره طه آمده است: «إِنَّنِی أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِی وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِکْرِی؛ منم من خدایى که جز من خدایى نیست پس مرا پرستش کن و به یاد من نماز برپا دار» همچنین در آیه 45 سوره عنکبوت آمده است: «اتْلُ مَا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنکَرِ وَلَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ وَاللَّهُ یَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ؛ آن‌چه از کتاب به‌سوى تو وحى شده است بخوان و نماز را برپا دار که نماز از کار زشت و ناپسند باز مى‏‌دارد و قطعاً یاد خدا بالاتر است و خدا مى‌‏داند چه مى‏‌کنید».

همچنین در آیه 201 اعراف آمده است: «إِنَّ الَّذِینَ اتَّقَواْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّیْطَانِ تَذَکَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ؛ در حقیقت کسانى‌که [از خدا] پروا دارند چون وسوسه‏‌اى از جانب شیطان بدیشان رسد [خدا را] به یاد آورند و بناگاه بینا شوند» همچنین خداوند متعال همچنین در آیه 125 بقره در این رابطه می‌فرماید: «وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَیْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِیمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ أَن طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَالْعَاکِفِینَ وَالرُّکَّعِ السُّجُودِ؛ و چون خانه [کعبه] را براى مردم محل اجتماع و [جاى] امنى قرار دادیم [و فرمودیم] در مقام ابراهیم نمازگاهى براى خود اختیار کنید و به ابراهیم و اسماعیل فرمان دادیم که خانه مرا براى طواف‏ کنندگان و معتکفان و رکوع و سجود کنندگان پاکیزه کنید».
حجت‌الاسلام والمسلمین سیداحمد میرعمادی، نماینده ولی‌فقیه در استان و امام جمعه خرم‌آباد در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با یاد خدا گفت: یاد خدا سرچشمه قدرت روحی و معنوی و یگانه عامل سعادت و کمال انسان است، از سوی دیگر همه گرفتاری‌های انسان حتی همه رذایل اخلاقی و معصیت خدا ناشی از غفلت از یاد خداست.

وی افزود: امام علی(ع) فرمود: ریشه اصلاح قلب، مشغول شدن به یاد خدا است؛ یعنی ذکر خدا کلید طلایی سعادت و خوشبختی است همچنین امام صادق(ع) فرمود: چیزی نیست مگر آن‌که  برای آن حد و نهایتی است که به آن می‌انجامد مگر ذکر و یاد خدا که نهایت و حدی ندارد. بلکه انسان در همه حال باید به یاد خدا باشد.

آثار یاد خدا

حجت‌الاسلام میرعمادی در رابطه با آثار یاد خدا به مواردی از جمله آرامش قلبی و توان روحی، دوری از گناه، نورانیت و بصیرت دل اشاره کرد و گفت: امام علی(ع) فرمود: مداومت بر یاد خدا، موجب قدرت و قوت روح‌هاست و در حدیثی دیگر فرمود: همانا خداوند ذکر را جلا دهنده قلوب قرار داده است.
نماینده ولی‎فقیه در لرستان جلب نظر الهی، دور شدن از نفاق، به دست آوردن شرح صدررا از دیگر آثار یاد خدا بیان کرد و افزود: سعه‌صدر از نعمت‌های بزرگ الهی است. انسان‌هایی که دارای سعه صدر هستند، مشکلات و سختی‌های زندگی را به راحتی پشت سر می‌گذارند و در مقابله با نامرادی‌ها و ناملایمات، از خود خویشتن‌داری نشان می‌دهند.

وی اضافه کرد: شرح صدر از راه‌های گوناگون به دست می‌آید اما در متون اسلامی یکی از روش‌های مفید برای کسب شرح صدر، ذکر و یاد خداست چنان‌که امام علی(ع) فرمود: یاد خدا موجب وسعت سینه و شرح صدر است.