نگاهی به مقالات و پاياننامههای قرآنی طی 30 سال انقلاب اسلامی
گروه اجتماعی: جمهوری اسلامی ايران به عنوان امالقرای جهان اسلامی نه تنها نظام و اساس آن بر پايه قرآن و آموزههای اين كتاب نورانی بنا شده بلكه بسياری از كتابها، پاياننامهها و مقالات نيز در حوزههای مختلف برگرفته از اين مصحف شريف و در اين عرصه تهيه شده است.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) گسترش فرهنگ قرآنی در ايران بعد از پيروزی انقلاب اسلامی از بزرگترين افتخارات كشور ما محسوب میشود كه در اين عرصه علاوه بر آموزش مفاهيم قرآنی به صورت عمومی در بسياری از مراكز و نهادها، بسياری از پاياننامههای تخصصی، كتابها و مقالات نيز با عنوانهای قرآنی زينت داده شدند.
تهيه و تدوين مقالات قرآنی توسط افراد صاحبنظر و خبره نشان از علاقه متخصصان و صاحبان قلم اين مرز و بوم در حيطه قرآنی دارد كه خود راهگشا و راهنمای بسياری از خوانندهها شده است، از جمله مقالات فارسی قرآنی در حوزه اجتماعی میتوان به نمونههای پيشرو اشاره كرد؛ «عوامل آرامش روح انسان از نظر قرآن كريم» اثری از غروی نايينی و الهه ميرزايیاصل كه چكيده اين مقاله به اين شرح است؛ آرامش (طمانينه) يعنی اين كه انسان در عزم و اراده خود استقرار و آرامش داشته باشد و هيچ گونه اضطراب و نگرانی به خود راه ندهد. قرآن كريم در ميان امواج نگرانیها و اضطرابها ذكر خدا را به عنوان برترين داروی آرامش بخش و شفا دهنده قلبها معرفی میكند و پروردگار، آن را از خواص ايمان و از مواهب بزرگ خود شمرده است و می فرمايد: الذين آمنوا و تظمئن قلوبهم بذكر الله الا بذكر الله تطمئن القلوب (رعد 28)
ناآرامیها و اضطرابها با ياد خدا مهار میشود. ايمان راسخ و محكمی كه از مطالعه ريزه كاریها و اسرار شگفتانگيز اين جهان پهناور سرچشمه میگيرد، قلب را لبريز از عشق، نشاط ، آرامش و اطمينان میكند. انسان در پرتو بندگی خداوند از قيد بندگی غير او آزاد میشود و هنگامی كه با آن وجود لايتناهی آشنا میشود، همه چيز جز او در نظرش كوچك شده و بدين سبب هرگز از دست دادن چيزی، روح او را دستخوش توفانهای اضطراب و نگرانی نمیكند. اين مقاله به بيان برخی از عواملی كه باعث آرامش روح انسان میشود، چون ايمان، دعا و ذكر پرداخته است.
«قضاوت زنان در قرآن و سنت» نام مقالهای است كه سهراب مروتی و عبدالجبار زرگوشنسب آن را تهيه كردهاند و محتوای چكيده آن به اين مضمون است؛ موضوع جواز و يا عدم جواز قضاوت زنان، يكی از موضوعات اختلاف برانگيز در بين مفسران و فقها بوده است؛ تا جايی كه عدهای از اين دانشمندان با استناد به بعضی از آيات قرآن كريم و برخی از روايات معصومين (ع) به صراحت رای به عدم جواز قضاوت برای زنان دادهاند.
اين مقاله با بررسی همه جانبه موضوع، آيات و احاديث مورد استناد مخالفين، عدم جواز قضاوت زنان را مورد نقد و بررسی قرار داده است. نتيجه بررسی بر اين مطلب دلالت دارد كه نه از آيات قرآن كريم چنين رايی بدست میآيد و نه احاديث و روايات مورد استناد حق قضاوت را از زنان سلب كرده است. بنابراين از قرآن و سنت بدست نمیآيد كه اين مسئوليت خطير صرفا به مردان سپرده شده و زنان نمیتوانند آن را برعهده گيرند.
«قواميت مرد از نگاه قرآن كريم و كنوانسيون رفع تبعيض عليه زنان» اثر فائزه عظيم زاده اردبيلی است كه در چكيده آن آمده است؛ سرپرستی و مديريت، مسالهای اساسی و مهم در جوامع بشری بوده، پيشرفت جامعه در گرو داشتن مديران كارآمد است. قواميت مردان و گستره ولايت ايشان در كانون خانواده كه قرآن كريم بر آن انگشت نهاده است. حاكی از اين است كه مردان مديريت و مسئوليت امور اجرايی كانون خانواده را بر عهده دارند. حفاظت از كيان خانواده و چرخش امور آن مستلزم داشتن حق قيمومت است كه با توجه به حكمت الهی، اعطای اين حق دارای ملاكها و علتهايی است كه در اين نوشتار بررسی میشوند.
با نگاهی معناشناختی به مولفههای معنايی «قوام» در میيابيم كه قلمرو قواميت كانون خانواده است و ركن تحقق آن معيت و همدلی زن با همسر است. حال در كنوانسيون رفع تبعيض از اين مساله (قواميت) به عنوان تبعيض ياد میكند؛ غافل از اين كه تفاوتهای حقوقی زن و مرد تبعيض نيست و تشريح قوانين حقوقی در قرآن كريم حاكی از هم سويی طبيعت و شريعت است.
آن چه در قرآن كريم درباره حقوق زن و مرد بيان شده است از حقيقت انسانی اين دو موجود، فارغ از جنسيت آنان، حكايت دارد و هر كدام از آن دو با توجه به جنسيت خود از حقوق متناسبی برخوردارند كه اين امر اصل تعادل را در عالم آفرينش تبيين میكند. با تحليل و تبيين جايگاه قواميت میتوان دريافت كه مردان مديريت مسئوليتهای اجرايی و اقتصادی كانون خانواده را بر عهده دارند و زنان مسئوليت تدبير، تربيت و سياست گذاری اين كانون را؛ چرا كه اين تعادل حاكی از هم سويی طبيعت و شريعت الهی است.
«نيازها در قرآن» عنوان مقالهای از جواد اژهای است كه در اين مطالعه سعی شده است يكی از موضوعات مهم روانشناسی يعنی نيازهای انسانی كه در ميان روانشناسان، نظريه پردازانی چون موری، هورنای و مازلو به آن توجه بيشتری مبذول داشتهاند از منظر قرآن كريم مورد بررسی قرار گيرد.
ترديدی نيست كه به نظر نگارنده اينگونه پژوهشها پس از قرار گرفتن در حوزه نقد و پالايشهای متوالی میتوانند در يك فرايند پژوهشی طولانی اجزای شفاف و روشنی از روانشناسی يا انسانشناسی از ديدگاه اسلام باشند. هر چند سئوالاتی كه در آغاز اين بحث مطرح شده است، سئوالاتی اساسی است.
مستندات دينی مورد اشاره در اين مقاله صرفاً قرآن كريم بوده است بدون اينكه با عدم طرح احاديث و رواياتی كه بهخوبی میتوانستند روشنگر نقاط تاريك و مبهم اينگونه پژوهشها باشند، عظمت حوزه حديث و روايت ناديده انگاشته شود، نگارنده معتقد است اگر به همت پژوهشگران ابعاد مساله با دقت بررسی شوند در يك مجموعه بزرگتر بتوان روانشناسی اسلامی را به يك هيئت كل منسجم و سازمان يافته تبديل كرد.
«امنيت و ابعاد آن در قرآن كريم با تاكيد بر؛ امنيت عبادی، جانی، آزاد زيستن، خانوادگی، اقتصادی و مكه نماد امن الهی» مقالهای است كه با همت بهمن منصوری گردآوری شده است و در آن آمده است؛ امنيت يكی از نيازهای اوليه و اساسی انسان است. موضوع امنيت از ديدگاه اسلام، به ويژه در تعاليم قرآن كريم، بسيار مورد توجه قرار گرفته و ابعاد و انواع آن نيز در اين كتاب آسمانی به طور مبسوط و مشروح بيان شده است.
در بسياری از آيات قرآن كريم، اهميت و ضرورت امنيت به صورت كلی و عام بيان شده است. همچنين رابطه امنيت و ايمان (كه اساس تعاليم قرآن كريم است) از نظر معنا و نيز آثار مترتب بر هر يك از آن، از نكاتی است كه ارزش و اهميت موضوع امنيت را بيشتر آشكار میكند. مكه، اين حرم امن الهی، از ديدگاه قرآن كريم نماد و سمبل امنيت معرفی شده و مهمترين ويژگی آن، كه محل ويژه و جايگاه ممتاز عبادت شناخته میشود، امنيت است.
امنيت جانی و حفظ جان انسانها، يكی از ابعاد مهم امنيت است كه در قرآن كريم بدان توجه و عنايت فراوان شده است. همچنين امنيت اقتصادی و لزوم برخورداری انسانها از روزی حلال، گوارا و توام با آرامش از جمله امور مهمی است كه مورد توجه قرآن كريم است. علاوه بر اينها، امنيت در قرآن كريم لازمه و زمينهساز عبادت كامل خداوند توسط انسانها (امنيت عبادی) شناخته شده است.
از ديگر انواع امنيت، امنيت زندگی آزاد و زيستن بدون قيد و بندهايی نظير زندان، اسارت، تبعيد و غيره است كه قرآن كريم بدان اشاره كرده است. همچنين امنيت خانواده و لزوم نگهداری حرمت و حريم خصوصی افراد و خانوادهها در تعاليم قرآن كريم مطرح شده كه در اين تحقيق به آنها پرداخته شده است.
«بررسی الگوی دينداری از منظر قرآن و سنت» عنوان مقالهای از علینقی فقيهی، محمد خداياریفرد، باقر غباریبناب و محسن شكوهیيكتا است كه هدف از اين تحقيق، بررسی مولفههای دينداری با رويكرد درون دينی به آيات قرآن و احاديث معصومين (ع) و تبيين عناصر اصلی دينداری با ديد روان شناختی عنوان شده است.
«بررسی انواع حافظه در دانشآموزان دختر حافظ قرآن و غيرحافظ قرآن» اثر كبری نصرتی و رضا كرمینوری است و پژوهش حاضر با هدف بررسی انواع حافظه (رويدادی و معنايی) در دانشآموزان دختر حافظ قرآن و غيرحافظ قرآن انجام شده است. در اين مطالعه، در چهار چوب طرحی نيمه آزمايشی60 نفر حافظ قرآن، 60 نفر مبتدی و 60 نفر غير حافظ قرآن در سه پايه تحصيلی (دبستان، راهنمايی و دبيرستان) از هر پايه 20 نفر، به طور تصادفی، در پژوهش شركت داده شدند.
در بررسی حافظه معنايی (semantic memory) از آزمون سيالی كلمات (حروف الفبايی و مقولههای معنايی) استفاده شد. بر اساس نتايج اين پژوهش، حافظان قرآن نه تنها در حافظه معنايی بلكه در حافظه رويدادی نيز از دو گروه كنترل عملكرد بهتری داشتند، اما چنين تفاوتی در انواع حافظه رويدادی و معنايی بين مبتديان و غيرحافظان قرآن مشاهده نشد. اين نتايج در انواع نمرهگذاری جملات كامل، اسامی و افعال به طور جداگانه و نمرهگذاری به روش سخت و آسان به دست آمد. همچنين نتايج حاكی از آن است كه با افزايش پايه تحصيلی، عملكرد حافظان قرآن در انواع تكاليف حافظه رويدادی و حافظه معنايی افزايش میيابد، لذا مهارت در حفظ قرآن، حافظه اطلاعات غيرقرآنی را نيز افزايش میدهد و اين مهارت با افزايش سن تاثير بيشتری بر حافظه میگذارد.
«بررسی تاثير آوای قرآن بر كاهش اضطراب و ثبوت علايم حياتی بيماران قبل از القا بيهوشی» عنوان مقالهای از محمدعلی عطاری، پروين ساجدی و سيدمرتضی حيدری است كه در چكيده آن آمده است؛ اكثر بيمارانی كه به اطاق عمل آورده میشوند مضطربند، اين اضطراب میتواند موجب بروز عوارض نامطلوب جسمی و روانی شود و كاهش دادن آن از نظر پزشكی و اخلاقی امری پسنديده است. هم اكنون روشهای مختلفی جهت كاستن اضطراب اعم از دارويی (بنزوديازپين ها و مخدرها ...) و غير دارويی (تكنيك انبساط، اطلاع رسانی به وسيله فيلم، نوار ويدئويی، جزوه، نوار موسيقی) وجود دارد.
مطالعه از نوع آيندهنگر بر روی 60 بيمار 1 ASA بيهوشی، باسواد، مسلمان و كانديد جراحی اندام و شكم از تاريخ دی ماه 76 لغايت ارديبهشت 77 در دو مركز درمانی دانشگاه علوم پزشكی اصفهان انجام شد. بيماران به شكل تصادفی يك در ميان در گروه مطالعه و شاهد قرار میگرفتند. كليه بيماران شب قبل از عمل ويزيت شده و علايم حياتی آنها شامل تعداد ضربان قلب، فشارخون سيستوليك و دياستوليك و تعداد تنفس ثبت شده و نيز راجع به نحوه پژوهش و پر نمودن پرسشنامه توضيحات لازم داده شده است. در روز عمل در گروه مطالعه توسط هدفون تلاوت قرآن به مدت بيست دقيقه در اتاق انتظار قبل از عمل انجام شده و در گروه شاهد تنها از هدفون استفاده میشد. در خاتمه به مدت بيست دقيقه كه مصادف با قرار گرفتن بيمار روی تخت عمل بود، علايم حياتی فوق مجددا ثبت و پرسشنامه مربوط به اضطراب توسط بيمار پر میشد. در پايان مطالعه اطلاعات توسط تست های آماری مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.
گروه مطالعه از نظر ميانگين تغييرات اضطراب از اضطراب كمتری برخوردار بودند (22 در مقابل 39 با P=0.002). همچنين ميانگين تغييرات ضربان قلب آنها كمتر از گروه مطالعه بود. با توجه به موثر بودن آوای قرآن در كاهش اضطراب بيمار و ثبوت قلبی عروقی بيمار و با در نظر داشتن محاسن آن نظير صرف كمتر وقت، مخارج كمتر، بی خطر بودن میتوان استفاده از اين روش را برای كاهش اضطراب قبل از عمل بيماران توصيه كرد.
«بررسی ميزان تاثير آوای قرآن كريم بر اضطراب بيماران قبل از جراحی قلب باز» اثر منصوره تجويدی، ربابه معماريان و عيسی محمدی است، اين تحقيق يك مطالعه نيمه تجربی است كه هدف از آن، تعيين ميزان تاثير آوای قرآنكريم بر اضطراب بيماران قبل از عمل جراحی قلب باز است. اين مطالعه در بخش جراحی قلب بيمارستان امام خمينی(ره) تهران طراحی و انجام شد. نمونههای اين پژوهش 80 نفر از بيماران بودند كه در انتظار عمل جراحی قلب باز رار داشتند. تمام نموهها در دو گروه شاهد و آزمون به صورت تصادفی قرار گرفتند. گروه شاهد شامل 30 نفر بود كه فقط به روش جاری مراقبت و آماده عمل میشدند. گروه آزمون 50 نفر داشت كه در صبح روز قبل از عمل حداقل دو بار و مجموعا 30 دقيقه به آوای قرآنكريم گوش فرا میدادند .مقايسه آماری بين دو گروه اختلاف معناداری (p<0.05) بين ميزان اضطراب گروه آزمون و گروه شاهد نشان داد.سرانجام فرضيه تحقيق كه ميزان كاهش اضطراب قبل از عمل جراحی در گروه آزمون به طور معنادار بيشتر از ميزان كاهش اضطراب در گروه شاهد است مورد تأييد قرار گرفت.
«حجاب در آيات قرآن با نگاهی به روايات» مقالهای از سيدجعفر حقشناس و خلاصهای از اين مقاله به اين شرح است؛ قرآن كريم تمايل به پوشيده بودن را از امور فطری و درونی انسان میداند كه از آغاز خلقت آدم و حوا در نهاد انسان به وديعه گذاشته شده است. خداوند در قرآن به پيامبر اسلام (ص) خطاب میكند كه به مردان زنان باايمان فرمان دهد تا برای پاسداشت پاكیها و فضايل و رسيدن به كمال، نگاههای خويش را از نامحرم فرو كاهند و دامان (عورت) خويش را بپوشانند و به زنان باايمان فرمان دهد كه اندامها و زينتهايشان را در برابر نامحرمان آشكار نسازند و خود را با مقنعهها و چادرهايشان بپوشانند و با حفظ حريم در برابر مردان نامحرم و پرهيز از هرگونه رفتار تحريك آميز، سلامت جامعه را پاس داشته و خود را نيز از آزارها و مزاحمتهای هوسرانان مصون و محفوظ دارند. روايات منقول از معصومان (ع) در تفسير آيات حجاب و همچنين شان نزول اين آيات نيز مويد و مكمل همين معناست.
«حقوق و آزادی سياسی در قرآن و سنت» عنوان مقاله از كاظم قاضیزاده است كه چكيده آن به اين شرح است؛ حقوق و آزادی سياسی در جوامع امروز به لحاظ نظری و علمی با چالشهای زيادی مواجه است و در نظر انديشوران مسلمان نيز مورد اختلاف نظر جدی قرار گرفته است؛ به طور كلی میتوان نظر مساعدی را از منابع اصيل انديشه دينی در اين زمينه استنباط كرد. به نظر میرسد قرآن كريم و سنت نبوی و علوی (ع) آزادی را در دو بخش «آزادی» در «حكومت» و «آزادی از حكومت» بر میتابد. در بخش اول حق انتخاب حاكمان و مشاركت در تصميمگيریها و در بخش دوم حق نظارت، حق نصيحت، حق اعتراض (امر به معروف و نهی از منكر) و حق قيام به واسطه آيات قرآن و سنت قابل اثبات است؛ اگرچه حدود ويژهای نيز برای استفاده از اين حقوق وجود دارد كه مهمترين آنها صدق و رعايت حريم خصوصی ديگران است.
«روش تربيت انسان در سيره انبيا از نگاه قرآن كريم» اثر محمدعلی مهدوی راد و عارفه زرسازان است كه اين مقاله با هدف تبيين و گزارش «چشم اندازی برای خوشبختی در خانواده انسانی با تاكيد بر آيات قرآن كريم» به رشته تحرير درآمده است و در اين مسير مهمترين شيوههای تربيتی انبيا برای تربيت و مودب كردن مردم به آداب الهی از منظر قرآن به بحث گذاشته شده است. شيوههای تربيت، متناسب با مراتب فرد و شرايط محيط و شناخت زمان و مكان– در عين آنكه تابع اصول كلی تربيت است– تغيير میيابد و به تناسب فرد و ملاحظه شرايط انتخاب میشود.
شيوههای الگويی، موعظه، مهرورزی و محبت، عبرت آموزی، تشويق و تنبيه، مداومت بر عمل از اهم روشهای تربيت انسان در سيره انبيای عظام است كه در اين مقاله درباره جايگاه هر كدام بحث میشود.
«عفاف در آيات قرآن با نگاهی به روايات» با تلاش كاظم قاضی زاده و سيدعلی احمدی سلمانی گردآوری شده است در چكيده اين مقاله میخوانيم؛ از فضايل اخلاقی مورد تاكيد در اسلام «عفاف» است كه در اصطلاح به نيروی درونی تعديل كننده شهوات و غرايز انسان اطلاق میشود. توجه بسيار آيات و روايات نشان از اهميت بیحد و حصر اين مساله در اسلام دارد؛ چرا كه بدون آن انسان در مسير اعتدال قرار نگرفته و به سعادت حقيقی خود نايل نخواهد شد. گويش صحيح عفاف به فتح عين است و نبايد آن را مترادف حجاب دانست؛ بلكه عفاف از ابعاد وسيعی برخوردار است كه حجاب يكی از مصاديق آن است و استعمال عفاف در معنای حجاب از قبيل استعمال لفظ كل در جزء آن است.
همچنين عفاف صفت مشترك ميان نوع انسان است لذا اختصاص به زمان و مكان خاصی ندارد و ميان مرد و زن مشترك است. ابعاد عفاف نيز جنبههای مختلف زندگی بشر را در برگرفته و انسان هم در كردار، هم در گفتار و هم افكار دعوت به رعايت عفاف و خويشتن داری شده است. اهميت اين امر موجب شده كه قسمت عظيمی از دستورات اخلاقی اسلام بدان اختصاص داشته باشد.
«انسان قرآن از ديدگاه فردی و اجتماعی» كاری از جواد اژهای كه در خلاصه آن آمده است؛ از ديد قرآن، انسان جانشين خدا بر روی زمين است. او تنها موجودی است كه ويژگیهای خدا، را داراست. در اين مقاله بر اساس گزيدهای از آيات قرآنی سعی شده است به زبان ساده روح، امر و خلق از ديد قرآن بيان شود و به جريان طبيعی جسمانی انسان نيز كه مرتبط با عوامل طبيعی است پرداخته شود.
نگاه قرآن به حيات دنيوی و حيات اخروی انسان بخش كوتاه ديگری از اين مقاله است. در بخش چهره واقعی انسان در قرآن، به ذكر صفات او از اين منظر پرداخته میشود؛ سپس خود طبيعی انسانی (نفس) مورد بحث قرار میگيرد و با اشارهای به نيازهای اساسی انسان در قرآن، نگاه گذرايی به ديدگاه روانشناسان حوزه نياز نيز صورت میگيرد. قرآن و انسان اجتماعی، بخش نهايی اين مقاله است كه به علل تحولات اجتماعی از ديدگاه قرآن میپردازد.
«اقدامات تامينی و تربيتی از نظر قرآن و سنت» كه توسط محسن رهامی تهيه و تدوين شده، در اين مقاله نگارنده ارايه مبنايی در جهت مشروعيت اقدامات تامينی و تربيتی، نشان میدهد شريعت اسلام از مساله تامين جامعه از نظر بزهكاری و اصلاح و تربيت مجرمين غفلت نكرده و بسياری از تدابيری كه امروزه در كشورهای غربی تحت عناوين اقدامات تامينی و تربيتی و مجازاتهای تكميلی و تبعی وضع و اجرا میشود، سابقه علمی در صدر اسلام داشته است، و از نظر اسلام نه تنها مجازات مجرمان منافاتی با اصلاح و تربيت و بازپروی آنان و پيشگيری از تكرار جرم ندارد و بلكه اين امور مورد تاكيد و مطلوب شرع هستند.
پاياننامههای قرآنی بخش ديگری از نوشتهها و تحريرهای قرآنی ايران است كه توسط قشر دانشگاهی تهيه و تدوين شده و خيل عظيم پاياننامهها در مقاطع مختلف؛ كارشناسی، كارشناسی ارشد و دكترا با عنوانهای قرآنی توجه و اهتمام قشر دانشگاهی به اين حوزه را نشان میدهد، عنوانهايی از اين حوزه در اين مجال آمده است؛ «آداب گفتگو در قرآن و سنت» عنوان پایاننامه علی ابراهیمی است كه هدف پژوهش یافتن شواهد، تبیین رویكردهای اخلاقی، اجتماعی و علمی گفتگوهای قرآن و مناظرات پیامبر (ص) و معصومین (ع) و شناخت عوامل، شرایط و روشها و آفات گفتگو است.
«استهزاء و كيفر مستهزئين از منظر قرآن و حديث» با تلاش قربانعلی حسينزاده انجام شده است و هدف اين پژوهش بررسی استهزاء و كيفر مستهزئين از منظر قرآن و حديث است و اينكه اين دو منبع اساسی چگونه به مساله استهزاء و كيفر مستهزئين پرداختهاند. روش پژوهش: روش اسنادی متكی بر دو منبع قرآن و حديث است با تكيه بر اين روش علاوه قرآن از كتبی كه احاديث مربوط به موضوع را ذكر كردهاند حتیالامكان استفاده به عمل آمده است. نتيجه كلی اين كه استهزاء عادت و سنت جاریه مجرمین است كه سرچشمه آن كبر و غرور است و در گناه كبیره بودن این عمل از دیدگاه قرآن و حدیث شكی نیست لذا به مرتكبین آن وعده عذاب داده شده است، همچنين. چون استهزاء مرحله نهایی كفر است بدین جهت مستهزئین علاوه بر عذابهای دنیوی، در آخرت نیز جاودانه در آتشاند و هیچ عذری از ایشان پذیرفته نیست.
«بررسی و تحليل آموزههای تربيتی داستانهای قرآن» عنوان پاياننامه عزيز بابايی است كه در تحقيق حاضر اهداف تربيتی داستانهای قرآن بررسی شده است، اين اهداف تربيتی از كتابهای مبانی و اصول تربيت اخذ شده و به بررسی و تحليل آنها در داستانهای قرآن پرداخته شده است. در بخش آموزههای تربيتی داستانهای تربيت شدگان با الهام از گفتههای مفسران قرآن نوشته شده است.
«خوف و امنیت از دیدگاه قرآن و روایات» را اصغر خوشكلام به رشته تحرير درآورده است و هدف پژوهش بررسی واژههای خوف و امنیت از دیدگاه قرآن و روایات و بازتاب آن دو در زندگی دنیوی و اخروی و نیز فردی و اجتماعی انسانها است.
«ثمره تعلیم و تربیت در قرآن كریم» پایاننامه پژوهشگر محمدعلی دشتی است كه در خلاصه آن میخوانيم؛ توصیف ویژگیهای رفتاری و ذهنی متعلم و متربی ثمره نهایی تعلیم و تربیت مورد نظر قرآن كریم به جهت دستیابی دقیق و كاربردیتر مفاهیم تربیتی الهی است و نتیجه كلی اين كه؛ مفاهیم و مضامین الهی كاربردی و قابل اجرا است، هدف نهایی قرآن تربیت بوده و تعلیم تنها ابزار این عمل است، قرآن علم را بطور كلی در نظر گرفته و از كلیه شواهد علمی و فلسفی به جهت تربیت بشر بهرهگیری كرده، با مقایسه اجمالی نظرات قرآن كریم با آنچه كه بعنوان تعلیم و تربیت اسلامی رایج است تفاوت فاحشی دیده میشود.
«قناعت از ديدگاه قرآن و حديث» عنوان پایاننامه نفيسه تهرانی است و هدف پژوهش آن است تا با برخی ويژگيهای اخلاقی قناعت در ابعاد گوناگون لفظی، مرزهای مشترك آن با واژههای ديگر آشنا شويم. طرح ضرورتهای فردی و اجتماعی قناعت، تبيين آثار و پيامدهای مثبت آن و نيز عواقب عدم تقيه و بكارگيری آن مورد بحث قرار گرفته است و بالاخره راههای عملی التزام به آن و زمينههای توجه و تامل بيشتر مسلمانان را به اين فضيلت بزرگ اخلاقی جلب میكند. اين پژوهش با ارائه شواهدی مستند از قرآن كريم و روايات اسلامی دال بر جامعيت دستورات اخلاقی اسلام توانسته است رهنمودهايی ارزشمند برای جامعه قرن بيست و يكم از نظرگاه اخلاق فردی و اجتماعی در پی داشته باشد.
«جوانان از دیدگاه قرآن و حدیث» پایاننامه محمدمهدی قاسم تبارگنجی است و هدف پژوهش آشنائی با آیاتی كه با بحث جوان و مصادیق جوان در قرآن مرتبط است و بررسی بعضی از مسائل مربوط به جوانان از دیدگاه روایات عنوان شده است و نتیجه كلی بدست آمده اين است كه؛ در قرآن آیات فراوانی وجود دارد كه از نوجوانان و جوانان بحث میكند، مشخص این آیات كلماتی نظیر: فتی، الفتیه، غلام، غلامین، حورعین، ولدان و ...است و نیز در قرآن به تعدادی از مصادیق جوان اشاره شده است كه عبارتند از: حضرت یوسف (ع)، حضرت مریم (س)، حضرت ابراهیم (ع)، حضرت اسماعیل (ع)، حضرت موسی (ع)، غلامان در بهشت، زنان جوان در بهشت و ... .
«طرح مسائل اجتماعی در قرآن كريم» توسط عليرضا جدائی تدوين شده كه اين پژوهش شامل موارد ذيل است: مسايل اجتماعی در قرآن كريم، اهميت جامعه شناسی در عصر كنونی و جايگاه آن به عنوان يك علم از ديدگاه قرآن، مفهوم و جايگاه جامعهشناسی در قرآن، بررسی و ريشهيابی واژههای قوم، ناس، امت، قريه، اناس، طرح تقسيم بندی اجتماعی آيات قرآن شامل؛ بيان احوال و اقوام و امتهای پيشين، دعوت به گردش در زمين، بيان مثلها و قصص، پديدههای اجتماعی، سنتهای اجتماعی در قرآن كريم، قانونمندی جامعه، سنت اختيار و مسئوليت انسان، سنت ظهور و سقوط امتها، سنت ارسال رسل، سنت هدايت و اضلال الهی و پيروزی حق بر باطل، سنت مجازات و مهلت دادن، سنت امتحان و ابتلاء و عبرت آموزی و بررسی پايههای اساسی جامعه اسلامی تحت عناوين توحيد، ايمان، اخلاق، قسط و عدل، برابری و مساوات، تعاون و ارزشهای معنوی.
«طمأنينه و آرامش روانی از ديدگاه قرآن و احاديث» عنوان پاياننامه عبدالرحيم سرافراز است و هدف پژوهش بررسی و تجزيه و تحليل ديدگاههای مهم قرآن٬ احاديث و روانشناسی در ارتباط با طمأنينه و آرامش و عوامل رسيدن و آثار و نتايج آن است.
«مبانی روابط خانواده در قرآن و سنت» عنوان پایاننامه تحقیق محمدكریم نظری است، هدف پژوهش روشن كردن مبانی روابط خانواده از دیدگاه قرآن و كوشش درجهت دستیابی به الگوهای موثر و مستند به سیره پیشوایان دین در راستای تعلیم و ترویج مفاهیم قرآنی است و آنچه از این پژوهش حاصل میشود این است كه از دیدگاه قرآن و روایات اسلامی، نظام خانواده از اهمیت والایی برخوردار است و به همین جهت آیات و روایات اسلامی به تمام جنبههای خانواده به ویژه روابط خانواده توجه و تاكید بیشتری دارند و مبانی روابط خانواده جز در پناه وفاق و همدلی اعضای خانواده استوار و پایدار نمیماند.
«مبانی روانشناختی شخصيت در قرآن» توسط مرتضی مبلغ تهيه و تدوين شده است كه هدف پژوهش بررسی و تجزيه و تحليل آيات قرآن در چهارچوب و از منظر مبانی روانشناختی شخصيت، اساس اين پژوهش را تشكيل میدهد هدف قرآن هدايت انسان است تا به مقام جانشينی خداوند، يعنی كسب اسماء او نائل شود
«خانواده از دیدگاه قرآن و حدیث» پایاننامه رضا حسینی است و هدف پژوهش تبیین و دفاع از سیاست و برنامههای اسلامی در تشكیل خانواده و رد و اثبات برخی از نظرات مكاتب دیگر در این زمینه، همچنین ارائه مهمترین و اساسیترین روشهای كاربردی، عملی و اجرائی در قالب مفاهیم عینی و قابل فهم، بااستفاده از آیات و روایات معصومین (ع) و نظرات روانشناسان اسلامی و غربی، برای اولیا و مربیان در امر خطیر فرزند پروری و تربیت و آموزش فرزندان و اداره زندگی خانوادگی است.
«فرهنگپذيری و فرهنگستيزی از نظر قرآن» پایاننامه معصومه ناهيدی است و هدف تحقيق بررسی اين موضوع است كه در اسلام فرهنگ چه مقصدی را ترغيب میكند و مواجهه اسلام با ساير فرهنگها چگونه بوده و اصولا با چه فرهنگهايی در ستيز است و چه راههايی را در اين خصوص پيشنهاد میكند و نهايتا پاسخگويی به برخی از سوالات و شبهات درباره فرهنگ اسلام است. از يافتههای پاياننامه آن است كه فرهنگ اسلام، فرهنگی است بالنده، جامع، پويا، مدون و قابل اجرا در سراسر پهنه گيتی و جوامع بشری.
«بررسی منابع و اصول تربيت اجتماعی از منظر قرآن و روايات» عنوان پایاننامه ياسر ملكی است كه هدف اين پژوهش بررسی مبانی و اصول تربيت اجتماعی از منظر قرآن و روايات است. در اين پژوهش سعی شده كه با طراحی و تدوين مبانی تربيت اجتماعی اصولی عملی و كاربردی مبتنی بر آن مبانی استخراج شود. با انجام اين تحقيق معلوم شد كه مبانی در جهتگيری به اصول و نوع مواجهه با تربيت اجتماعی به طور مستقيم اثر گذار است بديهی است هر اندازه شناخت از مبانی عميقتر صورت گيرد و هر قدر پژوهشگر از حيث اعتقادی و عرفان عملی پيشرفته تر باشد استنتاج های قوی تری از مبانی بدست خواهد آمد.
«تهاجم فرهنگی و راههای مقابله با آن از ديدگاه قرآن و حديث» را فاطمه ديانیدردشتی ارائه داده است و هدف بررسی و تحقيق يك مساله كاربردی مهم از مسايل اجتماعی اسلام است و نتايج نشان میدهد كه: اين مساله يك پديده جدی نيست و در طول تاريخ همواره در كنار راه انبياء هجوم عناصر شيطانی وجود داشته منتهی ابزارها و شيوهها و مصاديق آن در زمانهای مختلف متفاوت بوده است و قرآن در خصوص اين امر بسيار فعال برخورد كرده است.
برای خنثی سازی اين هجوم بايد خودآگاهی عمومی را بالا برد و زمينههای آسيب پذيری را با توجه به رهنمودهای الهی و ارزشهايی كه نظام و واقعيتهای تاريخی بر آن پای گرفته مسدود كرد و به يك هويت جمعی رسيد. چنين امری با ايجاد زمينه مناسب برای انديشيدن در مبانی هويت اسلامی ايرانی با مبانی فرهنگ بيگانه و پيامدهای هر دو فرهنگ ممكن خواهد شد، سپس به برنامه ريزی جدی در جهت توسعه و تحول نظام آموزش و پرورش و آموزش عالی پرداخت تا موجبات يك حركت ملی برای رفع اين مساله فراهم شود.
«مسئولیتپذیری در قرآن كریم» پایاننامه مریم یعقوبی است كه اين رساله با هدف جمع آوری آیات قرآنی درباره مسئولیتهای مختلف انسان در زمینههای گوناگون، مراجعه به تفاسیر مختلف نوشته شده است. ویژگیهای انسان مسئول در جامعه اسلامی نیز بیان شده است. نتیجه كلی اينكه؛ مسئولیت انسان مقولهای دائمی است یعنی انسان، در همه جا و در هر صورت مسئول است. در جامعه اسلامی مسئولیتها باید به تناسب تواناییها تقسیم شود. بسیای از نابسامانیهای موجود در جامعه به واسطه عدم شناخت مسئولیت یا فرار از انجام آن است.
«روابط متقابل والدین و فرزندان از نظر قرآن و حدیث» كاری از مصطفی سلیمانیاصل است كه هدف پژوهش مشخص نمودن وظایف والدین و فرزندان در قبال یكدیگر از نظر قرآن و حدیث و بطور كلی دین اسلام است.
انتشار و تأليف كتابهای متعدد در زمينه قرآنی از ديگر نشانههای اهتمام جمهوری اسلامی ايران در زمينه فعاليتهای قرآنی است كه در اين فرصت نمونه كوچكی از كتابهای قرآنی مرتبط با حوزه اجتماعی بيان شده است.
«حجاب و عفاف» تاليف احمد سجادی، «حركت و تحول از دیدگاه قرآن» نوشته محمدتقی جعفری، «سیمای اخلاق در آینه قرآن و احادیث» تالیف محمد فولادگر، «روانشناسی اخلاق در قرآن» تالیف بهروز حسن بگلو، «آرامش در سایه قرآن» موسی جوادی، «الگوهای تربیتی در قرآن» مولف حمیدرضا قاسمی ندوشن، «جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن» مولف محمدتقی مصباح یزدی و «جهاد و موارد مشروعیت آن در قرآن» اثر استاد مرتضی مطهری عنوانهای كتابهايی با موضوعات اجتماعی در اين عرصه فعاليتهای قرآنی است.
همچنين میتوان از «قرآن و مقام زن» نوشته علی كمالی، «قرآن و علم پزشكی» تدوین حسنرضا رضایی، «قرآن در خانواده» مهدی محمودیان، «آيين زندگی در قرآن» گيتی افروز، ژيلا پاكبين، «زينت در قرآن» تأليف رخشنده توكلی، «سیمای زنان در قرآن» تأليف خلیل خلیلیان، «درس زندگی از قرآن» تالیف محمدجمالالدین اشعری واعظ، «ایرانیان از دیدگاه قرآن» گردآورده م. اورنگ، «احكام حجاب در قرآن» تالیف امیناحسن اصلاحی، «تفكر در قرآن» محمدحسین طباطبایی، «خانواده در قرآن» تأليف احمد بهشتی و «مدیریت در قرآن» مولف محمدرضا شعبانی نيز نام برد.
همچنين دو ماهنامه تبيان كه دو ماهنامه علمی، فرهنگی، اجتماعی است، فصلنامه قرآنی كوثر كه فصلنامه فرهنگی با رويكرد مسائل اجتماعی است و گاهنامه آيه گزيدهای از نشريات قرآنی در حوزه فرهنگی و اجتماعی است.
تهيه و تدوين مقالات قرآنی توسط افراد صاحبنظر و خبره نشان از علاقه متخصصان و صاحبان قلم اين مرز و بوم در حيطه قرآنی دارد كه خود راهگشا و راهنمای بسياری از خوانندهها شده است، از جمله مقالات فارسی قرآنی در حوزه اجتماعی میتوان به نمونههای پيشرو اشاره كرد؛ «عوامل آرامش روح انسان از نظر قرآن كريم» اثری از غروی نايينی و الهه ميرزايیاصل كه چكيده اين مقاله به اين شرح است؛ آرامش (طمانينه) يعنی اين كه انسان در عزم و اراده خود استقرار و آرامش داشته باشد و هيچ گونه اضطراب و نگرانی به خود راه ندهد. قرآن كريم در ميان امواج نگرانیها و اضطرابها ذكر خدا را به عنوان برترين داروی آرامش بخش و شفا دهنده قلبها معرفی میكند و پروردگار، آن را از خواص ايمان و از مواهب بزرگ خود شمرده است و می فرمايد: الذين آمنوا و تظمئن قلوبهم بذكر الله الا بذكر الله تطمئن القلوب (رعد 28)
ناآرامیها و اضطرابها با ياد خدا مهار میشود. ايمان راسخ و محكمی كه از مطالعه ريزه كاریها و اسرار شگفتانگيز اين جهان پهناور سرچشمه میگيرد، قلب را لبريز از عشق، نشاط ، آرامش و اطمينان میكند. انسان در پرتو بندگی خداوند از قيد بندگی غير او آزاد میشود و هنگامی كه با آن وجود لايتناهی آشنا میشود، همه چيز جز او در نظرش كوچك شده و بدين سبب هرگز از دست دادن چيزی، روح او را دستخوش توفانهای اضطراب و نگرانی نمیكند. اين مقاله به بيان برخی از عواملی كه باعث آرامش روح انسان میشود، چون ايمان، دعا و ذكر پرداخته است.
«قضاوت زنان در قرآن و سنت» نام مقالهای است كه سهراب مروتی و عبدالجبار زرگوشنسب آن را تهيه كردهاند و محتوای چكيده آن به اين مضمون است؛ موضوع جواز و يا عدم جواز قضاوت زنان، يكی از موضوعات اختلاف برانگيز در بين مفسران و فقها بوده است؛ تا جايی كه عدهای از اين دانشمندان با استناد به بعضی از آيات قرآن كريم و برخی از روايات معصومين (ع) به صراحت رای به عدم جواز قضاوت برای زنان دادهاند.
اين مقاله با بررسی همه جانبه موضوع، آيات و احاديث مورد استناد مخالفين، عدم جواز قضاوت زنان را مورد نقد و بررسی قرار داده است. نتيجه بررسی بر اين مطلب دلالت دارد كه نه از آيات قرآن كريم چنين رايی بدست میآيد و نه احاديث و روايات مورد استناد حق قضاوت را از زنان سلب كرده است. بنابراين از قرآن و سنت بدست نمیآيد كه اين مسئوليت خطير صرفا به مردان سپرده شده و زنان نمیتوانند آن را برعهده گيرند.
«قواميت مرد از نگاه قرآن كريم و كنوانسيون رفع تبعيض عليه زنان» اثر فائزه عظيم زاده اردبيلی است كه در چكيده آن آمده است؛ سرپرستی و مديريت، مسالهای اساسی و مهم در جوامع بشری بوده، پيشرفت جامعه در گرو داشتن مديران كارآمد است. قواميت مردان و گستره ولايت ايشان در كانون خانواده كه قرآن كريم بر آن انگشت نهاده است. حاكی از اين است كه مردان مديريت و مسئوليت امور اجرايی كانون خانواده را بر عهده دارند. حفاظت از كيان خانواده و چرخش امور آن مستلزم داشتن حق قيمومت است كه با توجه به حكمت الهی، اعطای اين حق دارای ملاكها و علتهايی است كه در اين نوشتار بررسی میشوند.
با نگاهی معناشناختی به مولفههای معنايی «قوام» در میيابيم كه قلمرو قواميت كانون خانواده است و ركن تحقق آن معيت و همدلی زن با همسر است. حال در كنوانسيون رفع تبعيض از اين مساله (قواميت) به عنوان تبعيض ياد میكند؛ غافل از اين كه تفاوتهای حقوقی زن و مرد تبعيض نيست و تشريح قوانين حقوقی در قرآن كريم حاكی از هم سويی طبيعت و شريعت است.
آن چه در قرآن كريم درباره حقوق زن و مرد بيان شده است از حقيقت انسانی اين دو موجود، فارغ از جنسيت آنان، حكايت دارد و هر كدام از آن دو با توجه به جنسيت خود از حقوق متناسبی برخوردارند كه اين امر اصل تعادل را در عالم آفرينش تبيين میكند. با تحليل و تبيين جايگاه قواميت میتوان دريافت كه مردان مديريت مسئوليتهای اجرايی و اقتصادی كانون خانواده را بر عهده دارند و زنان مسئوليت تدبير، تربيت و سياست گذاری اين كانون را؛ چرا كه اين تعادل حاكی از هم سويی طبيعت و شريعت الهی است.
«نيازها در قرآن» عنوان مقالهای از جواد اژهای است كه در اين مطالعه سعی شده است يكی از موضوعات مهم روانشناسی يعنی نيازهای انسانی كه در ميان روانشناسان، نظريه پردازانی چون موری، هورنای و مازلو به آن توجه بيشتری مبذول داشتهاند از منظر قرآن كريم مورد بررسی قرار گيرد.
ترديدی نيست كه به نظر نگارنده اينگونه پژوهشها پس از قرار گرفتن در حوزه نقد و پالايشهای متوالی میتوانند در يك فرايند پژوهشی طولانی اجزای شفاف و روشنی از روانشناسی يا انسانشناسی از ديدگاه اسلام باشند. هر چند سئوالاتی كه در آغاز اين بحث مطرح شده است، سئوالاتی اساسی است.
مستندات دينی مورد اشاره در اين مقاله صرفاً قرآن كريم بوده است بدون اينكه با عدم طرح احاديث و رواياتی كه بهخوبی میتوانستند روشنگر نقاط تاريك و مبهم اينگونه پژوهشها باشند، عظمت حوزه حديث و روايت ناديده انگاشته شود، نگارنده معتقد است اگر به همت پژوهشگران ابعاد مساله با دقت بررسی شوند در يك مجموعه بزرگتر بتوان روانشناسی اسلامی را به يك هيئت كل منسجم و سازمان يافته تبديل كرد.
«امنيت و ابعاد آن در قرآن كريم با تاكيد بر؛ امنيت عبادی، جانی، آزاد زيستن، خانوادگی، اقتصادی و مكه نماد امن الهی» مقالهای است كه با همت بهمن منصوری گردآوری شده است و در آن آمده است؛ امنيت يكی از نيازهای اوليه و اساسی انسان است. موضوع امنيت از ديدگاه اسلام، به ويژه در تعاليم قرآن كريم، بسيار مورد توجه قرار گرفته و ابعاد و انواع آن نيز در اين كتاب آسمانی به طور مبسوط و مشروح بيان شده است.
در بسياری از آيات قرآن كريم، اهميت و ضرورت امنيت به صورت كلی و عام بيان شده است. همچنين رابطه امنيت و ايمان (كه اساس تعاليم قرآن كريم است) از نظر معنا و نيز آثار مترتب بر هر يك از آن، از نكاتی است كه ارزش و اهميت موضوع امنيت را بيشتر آشكار میكند. مكه، اين حرم امن الهی، از ديدگاه قرآن كريم نماد و سمبل امنيت معرفی شده و مهمترين ويژگی آن، كه محل ويژه و جايگاه ممتاز عبادت شناخته میشود، امنيت است.
امنيت جانی و حفظ جان انسانها، يكی از ابعاد مهم امنيت است كه در قرآن كريم بدان توجه و عنايت فراوان شده است. همچنين امنيت اقتصادی و لزوم برخورداری انسانها از روزی حلال، گوارا و توام با آرامش از جمله امور مهمی است كه مورد توجه قرآن كريم است. علاوه بر اينها، امنيت در قرآن كريم لازمه و زمينهساز عبادت كامل خداوند توسط انسانها (امنيت عبادی) شناخته شده است.
از ديگر انواع امنيت، امنيت زندگی آزاد و زيستن بدون قيد و بندهايی نظير زندان، اسارت، تبعيد و غيره است كه قرآن كريم بدان اشاره كرده است. همچنين امنيت خانواده و لزوم نگهداری حرمت و حريم خصوصی افراد و خانوادهها در تعاليم قرآن كريم مطرح شده كه در اين تحقيق به آنها پرداخته شده است.
«بررسی الگوی دينداری از منظر قرآن و سنت» عنوان مقالهای از علینقی فقيهی، محمد خداياریفرد، باقر غباریبناب و محسن شكوهیيكتا است كه هدف از اين تحقيق، بررسی مولفههای دينداری با رويكرد درون دينی به آيات قرآن و احاديث معصومين (ع) و تبيين عناصر اصلی دينداری با ديد روان شناختی عنوان شده است.
«بررسی انواع حافظه در دانشآموزان دختر حافظ قرآن و غيرحافظ قرآن» اثر كبری نصرتی و رضا كرمینوری است و پژوهش حاضر با هدف بررسی انواع حافظه (رويدادی و معنايی) در دانشآموزان دختر حافظ قرآن و غيرحافظ قرآن انجام شده است. در اين مطالعه، در چهار چوب طرحی نيمه آزمايشی60 نفر حافظ قرآن، 60 نفر مبتدی و 60 نفر غير حافظ قرآن در سه پايه تحصيلی (دبستان، راهنمايی و دبيرستان) از هر پايه 20 نفر، به طور تصادفی، در پژوهش شركت داده شدند.
در بررسی حافظه معنايی (semantic memory) از آزمون سيالی كلمات (حروف الفبايی و مقولههای معنايی) استفاده شد. بر اساس نتايج اين پژوهش، حافظان قرآن نه تنها در حافظه معنايی بلكه در حافظه رويدادی نيز از دو گروه كنترل عملكرد بهتری داشتند، اما چنين تفاوتی در انواع حافظه رويدادی و معنايی بين مبتديان و غيرحافظان قرآن مشاهده نشد. اين نتايج در انواع نمرهگذاری جملات كامل، اسامی و افعال به طور جداگانه و نمرهگذاری به روش سخت و آسان به دست آمد. همچنين نتايج حاكی از آن است كه با افزايش پايه تحصيلی، عملكرد حافظان قرآن در انواع تكاليف حافظه رويدادی و حافظه معنايی افزايش میيابد، لذا مهارت در حفظ قرآن، حافظه اطلاعات غيرقرآنی را نيز افزايش میدهد و اين مهارت با افزايش سن تاثير بيشتری بر حافظه میگذارد.
«بررسی تاثير آوای قرآن بر كاهش اضطراب و ثبوت علايم حياتی بيماران قبل از القا بيهوشی» عنوان مقالهای از محمدعلی عطاری، پروين ساجدی و سيدمرتضی حيدری است كه در چكيده آن آمده است؛ اكثر بيمارانی كه به اطاق عمل آورده میشوند مضطربند، اين اضطراب میتواند موجب بروز عوارض نامطلوب جسمی و روانی شود و كاهش دادن آن از نظر پزشكی و اخلاقی امری پسنديده است. هم اكنون روشهای مختلفی جهت كاستن اضطراب اعم از دارويی (بنزوديازپين ها و مخدرها ...) و غير دارويی (تكنيك انبساط، اطلاع رسانی به وسيله فيلم، نوار ويدئويی، جزوه، نوار موسيقی) وجود دارد.
مطالعه از نوع آيندهنگر بر روی 60 بيمار 1 ASA بيهوشی، باسواد، مسلمان و كانديد جراحی اندام و شكم از تاريخ دی ماه 76 لغايت ارديبهشت 77 در دو مركز درمانی دانشگاه علوم پزشكی اصفهان انجام شد. بيماران به شكل تصادفی يك در ميان در گروه مطالعه و شاهد قرار میگرفتند. كليه بيماران شب قبل از عمل ويزيت شده و علايم حياتی آنها شامل تعداد ضربان قلب، فشارخون سيستوليك و دياستوليك و تعداد تنفس ثبت شده و نيز راجع به نحوه پژوهش و پر نمودن پرسشنامه توضيحات لازم داده شده است. در روز عمل در گروه مطالعه توسط هدفون تلاوت قرآن به مدت بيست دقيقه در اتاق انتظار قبل از عمل انجام شده و در گروه شاهد تنها از هدفون استفاده میشد. در خاتمه به مدت بيست دقيقه كه مصادف با قرار گرفتن بيمار روی تخت عمل بود، علايم حياتی فوق مجددا ثبت و پرسشنامه مربوط به اضطراب توسط بيمار پر میشد. در پايان مطالعه اطلاعات توسط تست های آماری مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.
گروه مطالعه از نظر ميانگين تغييرات اضطراب از اضطراب كمتری برخوردار بودند (22 در مقابل 39 با P=0.002). همچنين ميانگين تغييرات ضربان قلب آنها كمتر از گروه مطالعه بود. با توجه به موثر بودن آوای قرآن در كاهش اضطراب بيمار و ثبوت قلبی عروقی بيمار و با در نظر داشتن محاسن آن نظير صرف كمتر وقت، مخارج كمتر، بی خطر بودن میتوان استفاده از اين روش را برای كاهش اضطراب قبل از عمل بيماران توصيه كرد.
«بررسی ميزان تاثير آوای قرآن كريم بر اضطراب بيماران قبل از جراحی قلب باز» اثر منصوره تجويدی، ربابه معماريان و عيسی محمدی است، اين تحقيق يك مطالعه نيمه تجربی است كه هدف از آن، تعيين ميزان تاثير آوای قرآنكريم بر اضطراب بيماران قبل از عمل جراحی قلب باز است. اين مطالعه در بخش جراحی قلب بيمارستان امام خمينی(ره) تهران طراحی و انجام شد. نمونههای اين پژوهش 80 نفر از بيماران بودند كه در انتظار عمل جراحی قلب باز رار داشتند. تمام نموهها در دو گروه شاهد و آزمون به صورت تصادفی قرار گرفتند. گروه شاهد شامل 30 نفر بود كه فقط به روش جاری مراقبت و آماده عمل میشدند. گروه آزمون 50 نفر داشت كه در صبح روز قبل از عمل حداقل دو بار و مجموعا 30 دقيقه به آوای قرآنكريم گوش فرا میدادند .مقايسه آماری بين دو گروه اختلاف معناداری (p<0.05) بين ميزان اضطراب گروه آزمون و گروه شاهد نشان داد.سرانجام فرضيه تحقيق كه ميزان كاهش اضطراب قبل از عمل جراحی در گروه آزمون به طور معنادار بيشتر از ميزان كاهش اضطراب در گروه شاهد است مورد تأييد قرار گرفت.
«حجاب در آيات قرآن با نگاهی به روايات» مقالهای از سيدجعفر حقشناس و خلاصهای از اين مقاله به اين شرح است؛ قرآن كريم تمايل به پوشيده بودن را از امور فطری و درونی انسان میداند كه از آغاز خلقت آدم و حوا در نهاد انسان به وديعه گذاشته شده است. خداوند در قرآن به پيامبر اسلام (ص) خطاب میكند كه به مردان زنان باايمان فرمان دهد تا برای پاسداشت پاكیها و فضايل و رسيدن به كمال، نگاههای خويش را از نامحرم فرو كاهند و دامان (عورت) خويش را بپوشانند و به زنان باايمان فرمان دهد كه اندامها و زينتهايشان را در برابر نامحرمان آشكار نسازند و خود را با مقنعهها و چادرهايشان بپوشانند و با حفظ حريم در برابر مردان نامحرم و پرهيز از هرگونه رفتار تحريك آميز، سلامت جامعه را پاس داشته و خود را نيز از آزارها و مزاحمتهای هوسرانان مصون و محفوظ دارند. روايات منقول از معصومان (ع) در تفسير آيات حجاب و همچنين شان نزول اين آيات نيز مويد و مكمل همين معناست.
«حقوق و آزادی سياسی در قرآن و سنت» عنوان مقاله از كاظم قاضیزاده است كه چكيده آن به اين شرح است؛ حقوق و آزادی سياسی در جوامع امروز به لحاظ نظری و علمی با چالشهای زيادی مواجه است و در نظر انديشوران مسلمان نيز مورد اختلاف نظر جدی قرار گرفته است؛ به طور كلی میتوان نظر مساعدی را از منابع اصيل انديشه دينی در اين زمينه استنباط كرد. به نظر میرسد قرآن كريم و سنت نبوی و علوی (ع) آزادی را در دو بخش «آزادی» در «حكومت» و «آزادی از حكومت» بر میتابد. در بخش اول حق انتخاب حاكمان و مشاركت در تصميمگيریها و در بخش دوم حق نظارت، حق نصيحت، حق اعتراض (امر به معروف و نهی از منكر) و حق قيام به واسطه آيات قرآن و سنت قابل اثبات است؛ اگرچه حدود ويژهای نيز برای استفاده از اين حقوق وجود دارد كه مهمترين آنها صدق و رعايت حريم خصوصی ديگران است.
«روش تربيت انسان در سيره انبيا از نگاه قرآن كريم» اثر محمدعلی مهدوی راد و عارفه زرسازان است كه اين مقاله با هدف تبيين و گزارش «چشم اندازی برای خوشبختی در خانواده انسانی با تاكيد بر آيات قرآن كريم» به رشته تحرير درآمده است و در اين مسير مهمترين شيوههای تربيتی انبيا برای تربيت و مودب كردن مردم به آداب الهی از منظر قرآن به بحث گذاشته شده است. شيوههای تربيت، متناسب با مراتب فرد و شرايط محيط و شناخت زمان و مكان– در عين آنكه تابع اصول كلی تربيت است– تغيير میيابد و به تناسب فرد و ملاحظه شرايط انتخاب میشود.
شيوههای الگويی، موعظه، مهرورزی و محبت، عبرت آموزی، تشويق و تنبيه، مداومت بر عمل از اهم روشهای تربيت انسان در سيره انبيای عظام است كه در اين مقاله درباره جايگاه هر كدام بحث میشود.
«عفاف در آيات قرآن با نگاهی به روايات» با تلاش كاظم قاضی زاده و سيدعلی احمدی سلمانی گردآوری شده است در چكيده اين مقاله میخوانيم؛ از فضايل اخلاقی مورد تاكيد در اسلام «عفاف» است كه در اصطلاح به نيروی درونی تعديل كننده شهوات و غرايز انسان اطلاق میشود. توجه بسيار آيات و روايات نشان از اهميت بیحد و حصر اين مساله در اسلام دارد؛ چرا كه بدون آن انسان در مسير اعتدال قرار نگرفته و به سعادت حقيقی خود نايل نخواهد شد. گويش صحيح عفاف به فتح عين است و نبايد آن را مترادف حجاب دانست؛ بلكه عفاف از ابعاد وسيعی برخوردار است كه حجاب يكی از مصاديق آن است و استعمال عفاف در معنای حجاب از قبيل استعمال لفظ كل در جزء آن است.
همچنين عفاف صفت مشترك ميان نوع انسان است لذا اختصاص به زمان و مكان خاصی ندارد و ميان مرد و زن مشترك است. ابعاد عفاف نيز جنبههای مختلف زندگی بشر را در برگرفته و انسان هم در كردار، هم در گفتار و هم افكار دعوت به رعايت عفاف و خويشتن داری شده است. اهميت اين امر موجب شده كه قسمت عظيمی از دستورات اخلاقی اسلام بدان اختصاص داشته باشد.
«انسان قرآن از ديدگاه فردی و اجتماعی» كاری از جواد اژهای كه در خلاصه آن آمده است؛ از ديد قرآن، انسان جانشين خدا بر روی زمين است. او تنها موجودی است كه ويژگیهای خدا، را داراست. در اين مقاله بر اساس گزيدهای از آيات قرآنی سعی شده است به زبان ساده روح، امر و خلق از ديد قرآن بيان شود و به جريان طبيعی جسمانی انسان نيز كه مرتبط با عوامل طبيعی است پرداخته شود.
نگاه قرآن به حيات دنيوی و حيات اخروی انسان بخش كوتاه ديگری از اين مقاله است. در بخش چهره واقعی انسان در قرآن، به ذكر صفات او از اين منظر پرداخته میشود؛ سپس خود طبيعی انسانی (نفس) مورد بحث قرار میگيرد و با اشارهای به نيازهای اساسی انسان در قرآن، نگاه گذرايی به ديدگاه روانشناسان حوزه نياز نيز صورت میگيرد. قرآن و انسان اجتماعی، بخش نهايی اين مقاله است كه به علل تحولات اجتماعی از ديدگاه قرآن میپردازد.
«اقدامات تامينی و تربيتی از نظر قرآن و سنت» كه توسط محسن رهامی تهيه و تدوين شده، در اين مقاله نگارنده ارايه مبنايی در جهت مشروعيت اقدامات تامينی و تربيتی، نشان میدهد شريعت اسلام از مساله تامين جامعه از نظر بزهكاری و اصلاح و تربيت مجرمين غفلت نكرده و بسياری از تدابيری كه امروزه در كشورهای غربی تحت عناوين اقدامات تامينی و تربيتی و مجازاتهای تكميلی و تبعی وضع و اجرا میشود، سابقه علمی در صدر اسلام داشته است، و از نظر اسلام نه تنها مجازات مجرمان منافاتی با اصلاح و تربيت و بازپروی آنان و پيشگيری از تكرار جرم ندارد و بلكه اين امور مورد تاكيد و مطلوب شرع هستند.
پاياننامههای قرآنی بخش ديگری از نوشتهها و تحريرهای قرآنی ايران است كه توسط قشر دانشگاهی تهيه و تدوين شده و خيل عظيم پاياننامهها در مقاطع مختلف؛ كارشناسی، كارشناسی ارشد و دكترا با عنوانهای قرآنی توجه و اهتمام قشر دانشگاهی به اين حوزه را نشان میدهد، عنوانهايی از اين حوزه در اين مجال آمده است؛ «آداب گفتگو در قرآن و سنت» عنوان پایاننامه علی ابراهیمی است كه هدف پژوهش یافتن شواهد، تبیین رویكردهای اخلاقی، اجتماعی و علمی گفتگوهای قرآن و مناظرات پیامبر (ص) و معصومین (ع) و شناخت عوامل، شرایط و روشها و آفات گفتگو است.
«استهزاء و كيفر مستهزئين از منظر قرآن و حديث» با تلاش قربانعلی حسينزاده انجام شده است و هدف اين پژوهش بررسی استهزاء و كيفر مستهزئين از منظر قرآن و حديث است و اينكه اين دو منبع اساسی چگونه به مساله استهزاء و كيفر مستهزئين پرداختهاند. روش پژوهش: روش اسنادی متكی بر دو منبع قرآن و حديث است با تكيه بر اين روش علاوه قرآن از كتبی كه احاديث مربوط به موضوع را ذكر كردهاند حتیالامكان استفاده به عمل آمده است. نتيجه كلی اين كه استهزاء عادت و سنت جاریه مجرمین است كه سرچشمه آن كبر و غرور است و در گناه كبیره بودن این عمل از دیدگاه قرآن و حدیث شكی نیست لذا به مرتكبین آن وعده عذاب داده شده است، همچنين. چون استهزاء مرحله نهایی كفر است بدین جهت مستهزئین علاوه بر عذابهای دنیوی، در آخرت نیز جاودانه در آتشاند و هیچ عذری از ایشان پذیرفته نیست.
«بررسی و تحليل آموزههای تربيتی داستانهای قرآن» عنوان پاياننامه عزيز بابايی است كه در تحقيق حاضر اهداف تربيتی داستانهای قرآن بررسی شده است، اين اهداف تربيتی از كتابهای مبانی و اصول تربيت اخذ شده و به بررسی و تحليل آنها در داستانهای قرآن پرداخته شده است. در بخش آموزههای تربيتی داستانهای تربيت شدگان با الهام از گفتههای مفسران قرآن نوشته شده است.
«خوف و امنیت از دیدگاه قرآن و روایات» را اصغر خوشكلام به رشته تحرير درآورده است و هدف پژوهش بررسی واژههای خوف و امنیت از دیدگاه قرآن و روایات و بازتاب آن دو در زندگی دنیوی و اخروی و نیز فردی و اجتماعی انسانها است.
«ثمره تعلیم و تربیت در قرآن كریم» پایاننامه پژوهشگر محمدعلی دشتی است كه در خلاصه آن میخوانيم؛ توصیف ویژگیهای رفتاری و ذهنی متعلم و متربی ثمره نهایی تعلیم و تربیت مورد نظر قرآن كریم به جهت دستیابی دقیق و كاربردیتر مفاهیم تربیتی الهی است و نتیجه كلی اين كه؛ مفاهیم و مضامین الهی كاربردی و قابل اجرا است، هدف نهایی قرآن تربیت بوده و تعلیم تنها ابزار این عمل است، قرآن علم را بطور كلی در نظر گرفته و از كلیه شواهد علمی و فلسفی به جهت تربیت بشر بهرهگیری كرده، با مقایسه اجمالی نظرات قرآن كریم با آنچه كه بعنوان تعلیم و تربیت اسلامی رایج است تفاوت فاحشی دیده میشود.
«قناعت از ديدگاه قرآن و حديث» عنوان پایاننامه نفيسه تهرانی است و هدف پژوهش آن است تا با برخی ويژگيهای اخلاقی قناعت در ابعاد گوناگون لفظی، مرزهای مشترك آن با واژههای ديگر آشنا شويم. طرح ضرورتهای فردی و اجتماعی قناعت، تبيين آثار و پيامدهای مثبت آن و نيز عواقب عدم تقيه و بكارگيری آن مورد بحث قرار گرفته است و بالاخره راههای عملی التزام به آن و زمينههای توجه و تامل بيشتر مسلمانان را به اين فضيلت بزرگ اخلاقی جلب میكند. اين پژوهش با ارائه شواهدی مستند از قرآن كريم و روايات اسلامی دال بر جامعيت دستورات اخلاقی اسلام توانسته است رهنمودهايی ارزشمند برای جامعه قرن بيست و يكم از نظرگاه اخلاق فردی و اجتماعی در پی داشته باشد.
«جوانان از دیدگاه قرآن و حدیث» پایاننامه محمدمهدی قاسم تبارگنجی است و هدف پژوهش آشنائی با آیاتی كه با بحث جوان و مصادیق جوان در قرآن مرتبط است و بررسی بعضی از مسائل مربوط به جوانان از دیدگاه روایات عنوان شده است و نتیجه كلی بدست آمده اين است كه؛ در قرآن آیات فراوانی وجود دارد كه از نوجوانان و جوانان بحث میكند، مشخص این آیات كلماتی نظیر: فتی، الفتیه، غلام، غلامین، حورعین، ولدان و ...است و نیز در قرآن به تعدادی از مصادیق جوان اشاره شده است كه عبارتند از: حضرت یوسف (ع)، حضرت مریم (س)، حضرت ابراهیم (ع)، حضرت اسماعیل (ع)، حضرت موسی (ع)، غلامان در بهشت، زنان جوان در بهشت و ... .
«طرح مسائل اجتماعی در قرآن كريم» توسط عليرضا جدائی تدوين شده كه اين پژوهش شامل موارد ذيل است: مسايل اجتماعی در قرآن كريم، اهميت جامعه شناسی در عصر كنونی و جايگاه آن به عنوان يك علم از ديدگاه قرآن، مفهوم و جايگاه جامعهشناسی در قرآن، بررسی و ريشهيابی واژههای قوم، ناس، امت، قريه، اناس، طرح تقسيم بندی اجتماعی آيات قرآن شامل؛ بيان احوال و اقوام و امتهای پيشين، دعوت به گردش در زمين، بيان مثلها و قصص، پديدههای اجتماعی، سنتهای اجتماعی در قرآن كريم، قانونمندی جامعه، سنت اختيار و مسئوليت انسان، سنت ظهور و سقوط امتها، سنت ارسال رسل، سنت هدايت و اضلال الهی و پيروزی حق بر باطل، سنت مجازات و مهلت دادن، سنت امتحان و ابتلاء و عبرت آموزی و بررسی پايههای اساسی جامعه اسلامی تحت عناوين توحيد، ايمان، اخلاق، قسط و عدل، برابری و مساوات، تعاون و ارزشهای معنوی.
«طمأنينه و آرامش روانی از ديدگاه قرآن و احاديث» عنوان پاياننامه عبدالرحيم سرافراز است و هدف پژوهش بررسی و تجزيه و تحليل ديدگاههای مهم قرآن٬ احاديث و روانشناسی در ارتباط با طمأنينه و آرامش و عوامل رسيدن و آثار و نتايج آن است.
«مبانی روابط خانواده در قرآن و سنت» عنوان پایاننامه تحقیق محمدكریم نظری است، هدف پژوهش روشن كردن مبانی روابط خانواده از دیدگاه قرآن و كوشش درجهت دستیابی به الگوهای موثر و مستند به سیره پیشوایان دین در راستای تعلیم و ترویج مفاهیم قرآنی است و آنچه از این پژوهش حاصل میشود این است كه از دیدگاه قرآن و روایات اسلامی، نظام خانواده از اهمیت والایی برخوردار است و به همین جهت آیات و روایات اسلامی به تمام جنبههای خانواده به ویژه روابط خانواده توجه و تاكید بیشتری دارند و مبانی روابط خانواده جز در پناه وفاق و همدلی اعضای خانواده استوار و پایدار نمیماند.
«مبانی روانشناختی شخصيت در قرآن» توسط مرتضی مبلغ تهيه و تدوين شده است كه هدف پژوهش بررسی و تجزيه و تحليل آيات قرآن در چهارچوب و از منظر مبانی روانشناختی شخصيت، اساس اين پژوهش را تشكيل میدهد هدف قرآن هدايت انسان است تا به مقام جانشينی خداوند، يعنی كسب اسماء او نائل شود
«خانواده از دیدگاه قرآن و حدیث» پایاننامه رضا حسینی است و هدف پژوهش تبیین و دفاع از سیاست و برنامههای اسلامی در تشكیل خانواده و رد و اثبات برخی از نظرات مكاتب دیگر در این زمینه، همچنین ارائه مهمترین و اساسیترین روشهای كاربردی، عملی و اجرائی در قالب مفاهیم عینی و قابل فهم، بااستفاده از آیات و روایات معصومین (ع) و نظرات روانشناسان اسلامی و غربی، برای اولیا و مربیان در امر خطیر فرزند پروری و تربیت و آموزش فرزندان و اداره زندگی خانوادگی است.
«فرهنگپذيری و فرهنگستيزی از نظر قرآن» پایاننامه معصومه ناهيدی است و هدف تحقيق بررسی اين موضوع است كه در اسلام فرهنگ چه مقصدی را ترغيب میكند و مواجهه اسلام با ساير فرهنگها چگونه بوده و اصولا با چه فرهنگهايی در ستيز است و چه راههايی را در اين خصوص پيشنهاد میكند و نهايتا پاسخگويی به برخی از سوالات و شبهات درباره فرهنگ اسلام است. از يافتههای پاياننامه آن است كه فرهنگ اسلام، فرهنگی است بالنده، جامع، پويا، مدون و قابل اجرا در سراسر پهنه گيتی و جوامع بشری.
«بررسی منابع و اصول تربيت اجتماعی از منظر قرآن و روايات» عنوان پایاننامه ياسر ملكی است كه هدف اين پژوهش بررسی مبانی و اصول تربيت اجتماعی از منظر قرآن و روايات است. در اين پژوهش سعی شده كه با طراحی و تدوين مبانی تربيت اجتماعی اصولی عملی و كاربردی مبتنی بر آن مبانی استخراج شود. با انجام اين تحقيق معلوم شد كه مبانی در جهتگيری به اصول و نوع مواجهه با تربيت اجتماعی به طور مستقيم اثر گذار است بديهی است هر اندازه شناخت از مبانی عميقتر صورت گيرد و هر قدر پژوهشگر از حيث اعتقادی و عرفان عملی پيشرفته تر باشد استنتاج های قوی تری از مبانی بدست خواهد آمد.
«تهاجم فرهنگی و راههای مقابله با آن از ديدگاه قرآن و حديث» را فاطمه ديانیدردشتی ارائه داده است و هدف بررسی و تحقيق يك مساله كاربردی مهم از مسايل اجتماعی اسلام است و نتايج نشان میدهد كه: اين مساله يك پديده جدی نيست و در طول تاريخ همواره در كنار راه انبياء هجوم عناصر شيطانی وجود داشته منتهی ابزارها و شيوهها و مصاديق آن در زمانهای مختلف متفاوت بوده است و قرآن در خصوص اين امر بسيار فعال برخورد كرده است.
برای خنثی سازی اين هجوم بايد خودآگاهی عمومی را بالا برد و زمينههای آسيب پذيری را با توجه به رهنمودهای الهی و ارزشهايی كه نظام و واقعيتهای تاريخی بر آن پای گرفته مسدود كرد و به يك هويت جمعی رسيد. چنين امری با ايجاد زمينه مناسب برای انديشيدن در مبانی هويت اسلامی ايرانی با مبانی فرهنگ بيگانه و پيامدهای هر دو فرهنگ ممكن خواهد شد، سپس به برنامه ريزی جدی در جهت توسعه و تحول نظام آموزش و پرورش و آموزش عالی پرداخت تا موجبات يك حركت ملی برای رفع اين مساله فراهم شود.
«مسئولیتپذیری در قرآن كریم» پایاننامه مریم یعقوبی است كه اين رساله با هدف جمع آوری آیات قرآنی درباره مسئولیتهای مختلف انسان در زمینههای گوناگون، مراجعه به تفاسیر مختلف نوشته شده است. ویژگیهای انسان مسئول در جامعه اسلامی نیز بیان شده است. نتیجه كلی اينكه؛ مسئولیت انسان مقولهای دائمی است یعنی انسان، در همه جا و در هر صورت مسئول است. در جامعه اسلامی مسئولیتها باید به تناسب تواناییها تقسیم شود. بسیای از نابسامانیهای موجود در جامعه به واسطه عدم شناخت مسئولیت یا فرار از انجام آن است.
«روابط متقابل والدین و فرزندان از نظر قرآن و حدیث» كاری از مصطفی سلیمانیاصل است كه هدف پژوهش مشخص نمودن وظایف والدین و فرزندان در قبال یكدیگر از نظر قرآن و حدیث و بطور كلی دین اسلام است.
انتشار و تأليف كتابهای متعدد در زمينه قرآنی از ديگر نشانههای اهتمام جمهوری اسلامی ايران در زمينه فعاليتهای قرآنی است كه در اين فرصت نمونه كوچكی از كتابهای قرآنی مرتبط با حوزه اجتماعی بيان شده است.
«حجاب و عفاف» تاليف احمد سجادی، «حركت و تحول از دیدگاه قرآن» نوشته محمدتقی جعفری، «سیمای اخلاق در آینه قرآن و احادیث» تالیف محمد فولادگر، «روانشناسی اخلاق در قرآن» تالیف بهروز حسن بگلو، «آرامش در سایه قرآن» موسی جوادی، «الگوهای تربیتی در قرآن» مولف حمیدرضا قاسمی ندوشن، «جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن» مولف محمدتقی مصباح یزدی و «جهاد و موارد مشروعیت آن در قرآن» اثر استاد مرتضی مطهری عنوانهای كتابهايی با موضوعات اجتماعی در اين عرصه فعاليتهای قرآنی است.
همچنين میتوان از «قرآن و مقام زن» نوشته علی كمالی، «قرآن و علم پزشكی» تدوین حسنرضا رضایی، «قرآن در خانواده» مهدی محمودیان، «آيين زندگی در قرآن» گيتی افروز، ژيلا پاكبين، «زينت در قرآن» تأليف رخشنده توكلی، «سیمای زنان در قرآن» تأليف خلیل خلیلیان، «درس زندگی از قرآن» تالیف محمدجمالالدین اشعری واعظ، «ایرانیان از دیدگاه قرآن» گردآورده م. اورنگ، «احكام حجاب در قرآن» تالیف امیناحسن اصلاحی، «تفكر در قرآن» محمدحسین طباطبایی، «خانواده در قرآن» تأليف احمد بهشتی و «مدیریت در قرآن» مولف محمدرضا شعبانی نيز نام برد.
همچنين دو ماهنامه تبيان كه دو ماهنامه علمی، فرهنگی، اجتماعی است، فصلنامه قرآنی كوثر كه فصلنامه فرهنگی با رويكرد مسائل اجتماعی است و گاهنامه آيه گزيدهای از نشريات قرآنی در حوزه فرهنگی و اجتماعی است.
