تفسير آيت‌الله‌العظمی جوادی آملی درباره واژه «مسابقه» در قرآن

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه قم، به نقل از روابط عمومی مؤسسه اسراء، آيت‌الله‌العظمی عبدالله جوادی آملی، 22 تيرماه در مراسم افتتاحيه حوزه علميه دماوند گفت: قرآن كريم ما را به عنوان يك موجود آسمانی كه به زمين نازل شده است می‌داند و عنوان كرده است كه شما را به زمين آورديم كه بالا بياييد، راه پرواز و بال در آوردن را به شما آموختيم، خودتان را به زمين نچسبانيد زيرا كه در غير اين صورت زمينی می‌شويد.
وی ادامه داد: اين مطالب را ذات اقدس الهی به همه مردم فرموده است، «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ؛ [كه] براستى انسان را در نيكوترين اعتدال آفريديم»، (آيه 4 سوره تين)، سخن از احسن تقويم طاووس و تيهو و امثال ذلك نيست، انسان اگر بلال حبشی هم باشد احسن تقويم است.
استاد برجسته حوزه علميه قم گفت: انسان مرز مشتركی با حيوانات دارد كه نطفه، مضغه و علقه است، سپس به صورت استخوان در می‌آيد، سپس اين استخوان‌ها را با گوشت می‌پوشانند، «ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا؛ آنگاه نطفه را به صورت علقه درآورديم پس آن علقه را [به صورت] مضغه گردانيديم و آنگاه مضغه را استخوانهایى ساختيم بعد استخوانها را با گوشتى پوشانيديم»، (آيه 14 سوره مومنون)، اين‌ها مرز مشترك بين يك انسان و گوسفند است.
وی ادامه داد: در اين جا سخن از احسن‌الخالقين نيست، سخن از احسن مخلوقين و احسن تقويم نيست، اما همين كه فرمود «ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ؛ آنگاه [جنين را در] آفرينشى ديگر پديد آورديم آفرين باد بر خدا كه بهترين آفرينندگان است»، (آيه 14 سوره مومنون)، اگر انسان آسمانی فكر نكند با دام مشترك است و قرآن كريم بی پرده می‌فرمايد «أُوْلَئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ؛ آنان همانند چهارپايان بلكه گمراه‏ترند»، (آيه 179 سوره اعراف) و اين‌ها در قيامت هم به صورت دام محشور می‌شوند.
مفسر بزرگ قرآن كريم افزود: اين‌كه خدا فرموده است «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ؛ [كه] براستى انسان را در نيكوترين اعتدال آفريديم»، (آيه 4 سوره تين) به آن منظور است كه موجود آسمانی آمده است كه ما را اداره كند، اين موجود آسمانی كه آمده است تا ما را اداره كند قصد دارد مديريت ما را در زمين اداره كند يا می‌خواهد ما را بالا برده و آسمانی كند.
وی اظهار كرد: او آمده است كه علم را به شما ياد دهد، معارف را ياد دهد و زير پای شما صندلی و فرش پهن نمی‌كنند بلكه ملائكه می‌آيند پرهايشان را پهن می‌كنند.
آيت‌الله‌العظمی جوادی آملی افزود: اين صندلی و فرش را زير پای هر كسی پهن می‌كنند اما در حوزه‌های علميه و مراكز تحقيقی فرشته‌ها آمده و بالشان را پهن می‌كنند كه طالبان دين و علم روی اين بال‌ها بنشينند.
وی گفت: فرشته‌ای كه در سوره مباركه «فاطر» عنوان شده است، برخی دوتا دوتا، برخی سه تا سه تا، برخی چهار تا چهار تا و برخی هزار تا هزار تا فراوان اين پرها را پهن می‌كنند، منتها كدام فرشته بالش را زير پای كه پهن می‌كند؟
وی تصريح كرد: بالاخره بال را پهن می‌كنند كه طالبان علم و دين روی آن بنشينند اين بال، بال پرواز برای طمع طعمه مانند اين كه پرنده‌ای از جنوب به شمال يا شرق به غرب به طمع تالاب پرواز می‌كند نيست، اين حركت «در جهت» است اما آن فرشته‌ای كه بال پهن می‌كند برای اين است كه «از جهت» حركت كنيم نه «در جهت»، نه برای اين كه از شرق به غرب يا از غرب به شرق برويم و از شرق و غرب به درآييم اين پرنده‌ها پر را پهن كرده‌اند.
اين مرجع تقليد در ادامه خاطرنشان كرد: اين ملائكه می‌آيند كه به ما چه ياد بدهند، رايگان پر پهن می‌كنند؟، يا سه اصل را می‌خواهند به همراه بياورند، اول اين‌كه پر در بيار، دوم اين‌كه پرواز ياد بگير و سوم پرواز كن آن جايی كه من پرواز می‌كنم، كسی كه پر در نياورد يا اگر پر در آورد پرواز نكند يا اگر پرواز كرد به دنبال اين‌كه كيف زيد و جيب عمرو باشد اين فرد تحفه طلب كرده و فرشته‌خو نشده است.
وی بيان كرد: گاهی می‌شنويم علامه طباطبايی هست، اين واقعاً علامه بود، اين لقب علامه «زمخشری» را به تعبير در كتاب معروفش گفت: وارد شهری شده بود، هم شهريان مجاور آن‌ها برای علامه زمخشری نامه نوشتند كه وقتی وارد آن شهر شدی سری هم به شهر ما بزن، در جواب آن نامه آن‌ها كه زمخشری را با لقب علامه عنوان كرده بودند پاسخ داد كه اين علامه كه به ما می‌گوييد مانند اين است كه كنار فلان گونی می‌نويسند كه گونی قند يا شكر است، اين علامت است، اين لقب علامه مثل همان است كه به گونی‌ها علامت‌گذاری شود.
وی افزود: اگر كسی اين سه اصل را احراز نكند كه پر در نياورد، اگر پر درآورد از اين سرمايه بهره نگيرد و پرواز نكند و برفرش پرواز ياد نگيرد كه چگونه پرواز كند خيال می‌كند اين پر، علم و سواد را برای اين پيدا كرده كه به شرق يا غرب برود، نه برای شرق ونه برای غرب بلكه از شرق و غرب فاصله گرفتن است، آن گاه فرشته خو می‌شود.
وی گفت: وگرنه فرشته‌ها اين پرها را پهن نمی‌كنند، حدوثا اگر پهن كردند بقائا پهن نمی‌كنند، آن سه اصل را ياد بگيريد، ذات اقدس الهی كجا را برای اين كارها معين كرده است، هر زمان و زمينی اين مسئله ممكن است، جاهايی را اختصاص داده‌ايم «فی بيوت اذن الله ان ترفع»، مگر شما نمی‌خواهيد بالا برويد شما كه نمی‌خواهيد زمينی فكر كنيد اگر می‌خواهيد بالا برويد جاهايی هست مسجد، حسينيه، سرزمين وحی، حوزه‌های علميه، حرم اهل بيت(ع) از اين قبيل است اين‌ها «فی بيوت اذن الله ان ترفع» است.
اين مرجع تقليد اظهار كرد: چرا در اين خانه‌ها افرادی هستند كه بالا می‌روند، چون منزلت خود خانه بالا است اما اهل اين بيت(ع) رفيع المنزله هستند اين كه در سوره مباركه «نور» فرمود «فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ؛ در خانه‏هایى كه خدا رخصت داده كه [قدر و منزلت] آنها رفعت‏ يابد»، شرط ارتقای اهل اين بيت را به دو چيز ذكر كرد يكی رفع مانع و ديگری تحصيل كمال.
استاد برجسته حوزه علميه قم افزود: رفع مانع يعنی اين كه انسان نه بيراهه برود و نه راه كسی را ببندد و نه بد بگويد و نه بد بشنود، اگر كسی اهل بازی نبود و كسی را بازی نگرفت وكسی هم نتوانست او را به بازی بگيرد اين فرد لياقت حضور را دارد و تازه مانع را برطرف كرده است.
وی ادامه داد : خداوند در سوره مباركه «نور» فرمود «لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَیْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ؛ نه تجارت و نه داد و ستدى آنان را از ياد خدا و برپا داشتن نماز و دادن زكات به خود مشغول نمى‏دارد»، نه او لغو گرا است و نه باطل اين قدرت را دارد كه دامن او را به كف آورد.
آيت‌الله‌العظمی جوادی آملی اظهار كرد: اين تجارت بيع را هم شامل می‌شود ولی آن بيع حالت اشتغال خريد و فروش است كه سود نقد را به همراه دارد، نه پيشه و حرفه تجارت مانع او است و نه او وقتی كه دارد كالا را عرضه می‌كند بهره نقد می‌گيرد كه بهره نقد چشم او را بايد بگيرد، هيچ كدام از آن‌ها نمی‌تواند دامن او را بگيرد ، پس از اين باز است هم خودش «عن الغو معرضون» است و هم «لا تلهيهم تجاره ولا بيع عن ذكر الله» است نه بازی می‌گيرد و نه كسی می‌تواند او را بازی بگيرد، اگر اين چنين شد تازه صلاحيت اين را پيدا می‌كند كه در مراكز علمی شركت كند.
وی افزود : حال هنگامی كه فرد در مراكز علمی شركت كرد زمان آن است كه بالا برود، در سوره مباركه مجادله خدا دو گروه را بالا می‌برد، خدا همه را می‌خواهد بالا ببرد اما يك عده به زمين چسبيده‌اند «ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه اخلد الی الارض واتبع هواه» فرمود‌ه است، فيض ما آماده است ما دو گروه هر كدام را به اندازه خودشان بالا می‌بريم.
اين مرجع تقليد شيعيان اظهار كرد: خداوند در سوره مباركه مجادله فرمود «یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ؛ خدا [رتبه] كسانى از شما را كه گرويده و كسانى را كه دانشمندند [بر حسب] درجات بلند گرداند» اين درجات تمييز است تمييز اولی محذوف است و قرينه دومی، يعنی «يرفع الله الذين آمنوا منكم درجهً»، «والذين اوتوا العلم درجاتٍ»، آن‌ها را چند درجه بالا می‌بريم، اين‌ها را يك درجه بالا می‌بريم، بالاخره بالا می‌بريم يعنی اين كه از بالا به زمين آورده‌ايم، نياورديم كه بماند كه اگر از بالا آمد به زمين بايد به جای اصلی‌اش برگردد.
مفسر بزرگ قرآن كريم افزود: درست است كه سرزمين زمينی ما وطن ما است و شرعاً حفظ آن وظيفه ما است و بايد از آن دفاع كنيم، اما بيان نورانی حضرت اميرالمومنان(ع) دارد كه ستم‌پذير نباشيد، سنگ را هر آن جا كه آمد برگردانيد، اين باينات نورانی حضرت در نهج‌البلاغه است دفاع هشت ساله نشان داد راه ديگر اين است كه وطن اصلی خود را چون لقاء‌الله است بايد به وطن اصلی خود برگرديم كه آن جا دارالقرار می‌شود، وقتی به وطن رسيديم، قرار ميگريم وگرنه در راه هستيم.
وی در ادامه تصريح كرد: پس ما را بالا می‌برد تا به آن وطن اصلی برساند، مركز ارتقا هم مراكز دين مشخص شد، مانع ارتقا مشخص شد، شرط ارتقا كه علم و ايمان است مشخص شد، حالا ما آمديم بالا چه نصيب ما می‌شود؟
مرجع تقليد شيعيان جهان ابراز كرد: بهره‌های فراوانی را قرآن كريم برای انسان رفيع المنزله ذكر كرده است، آن علوم فراوانی كه انبيا و اوليا دارند به اين گروه از شاگردان می‌دهند كه آنان ابرار و علما به عنوان ورثه انبياء هستند.
وی افزود: اگر كسی وارث مال بود شرط آن است كه مورث بميرد تا از مورث چيزی به وارث برسد، اما اگر كسی خواست عالم باشد و از انبيا چيزی ببرد شرطش اين است تا خود وارث بميرد تا از مورث چيزی ببرد.
اين مرجع تقليد ادامه داد: تا «موت قبل ان تموت» نشد كه عالم وارث انبياء نيست، اين كه مال نيست كه تا مورث بميرد و به وارث برسد، اين علم است تا وارث نميرد چيزی از انبياء به او نمی‌رسد، اين «موت قبل ان تموت» كه وجود مبارك حضرت امير(ع) فرمودند همين است، اگر اين گونه باشد عالمانی می‌شوند ورثه انبياء، هنگاميكه ورثه انبياء شدند ذات اقدس اله به اين ها خيلی چيزها عطا می‌كند.
وی بيان كرد: همان فرشتگانی كه روزی بال پهن می‌كردند هم اكنون براو نازل می‌شوند، اين‌ها ديگر فرشته‌های وحی نيستند، فرشته‌های احكام شرعی نيستند، فرشته‌های تأييدی و تصعيدی هستند «ان الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا تتنزل عليهم الملايكه الا تخافوا ولا تحزنوا وابشروا بالجنه التی كنتم توعدون» گاهی انسان در فراز و فرود گرفتار تحير است، دفعتاً می‌بيند قلبش آرام شد آن كه خيلی قوی است در می‌يابد كه اين فرشته آمده و قلب او را آرام كرده است، آن كه متوسط است فقط طمانينه دل را می‌يابد، هم در دنيا هم در آخرت نهراسيد، اين فرشته‌ها كه ما در زيارت‌ها، دعاها و حتی در نماز ميت بر اين‌ها سلام می‌كنيم مديون محبت آن‌ها هستيم.
وی ادامه داد: اين فرشتگان از دوران كودكی با ما بودند، برای آن سه اصل بال پهن كردند اكنون هم كه بزرگ شديم، مشكل مارا حل می‌كنند، همه افسار سيزده‌گانه مغالطه در اثر القائات شيطان است (در بخش‌های نظر)، همه وساوس در اثر القای شيطان است (در بخش عمل)، بنا بر اين ما با فرشته در ارتباط هستيم، از دوران كودكی و اوايل تحصيل اين بزرگواران با ما بودند و مشكلات ما را حل كردند، قدم به قدم ما را تأييد می‌كنند و در حالت خطر آماده هستند.
مفسر بزرگ قرآن كريم افزود: اين فرشته‌ها كه برما نازل می‌شوند نبايد بگوييم كه ما چه كار خوبی كرديم كه اين فيض نصيب ما شد، خود را طلب كار ندانيم، اين همان عنايت‌های الهی است كه خدا فرمود ما فرشتگان را نازل می‌كنيم تا اين شخص مستقيم شود، مطالب علمی را بخواهيم ياد بگيريم چه در سوره مباركه بقره و چه در سوره مباركه انفال خيلی از موارد است، انسان بين حسن و قبيح، بين حق و باطل، صدق و كذب و خير و شر تشخيص نمی‌دهد اما دفعتاً می گويد مسئله برای او شفاف شده است !.
وی افزود: «يجعل لكم فرقانا» حالا آمديم بالا اگر آمديم بالا، قرآن را خدا به زمين نينداخت، قرآن را نازل كرد اما نه آن طور كه باران را نازل كرد، قرآن را نازل كرد آن طوری كه طناب را نازل می‌كند، قرآن را آويخت نه انداخت، يك طرف قرآن به دست خداو طرف ديگر به دست بنده خدا است.
وی ادامه داد: اين «انا انزلناه»، «انا انزلنا»، «انا نحن ننزل» قرآن را ما آويختيم، لذا حبل متين می‌شود، اين طناب اگر از جای بلندی آويخته نباشد مشكل خودش را هم نمی‌تواند حل كند.
آيت‌الله‌العظمی جوادی افزود: فرمود «واعتصموا بحبل الله» قرآن حبل متين است، عترت اهل متين هستند، برای اين‌كه اين طناب را آويخته‌اند در همان حديث معروف ثقلين دارد كه اين كتاب الله «طرفيه بيد الله سبحانه تعالی و طرف الآخر بايديكم» اين است كه می گويند بخوان و بالا برو خويش را تعبير كن نه ذكر را، خودت بيا بالا، حالا آمديم بالا وقتی بالا آمديم جزو اصحاب يمين و ابرار می‌شويم.
وی گفت: خداوند در سوره مطففين می‌فرمايد كه بالاتر از شما هم هست شما هم سعی كنيد به آن بالايی برسيد برای اين كه شما هر كاری كنيد آن بالايی‌ها با خبر هستند ملائكه از كار ما با خبر باشند، تعجب نيست برای آن كه فرشته هستند و خدا به اين‌ها مأموريت داده است اما كسی از جنس ما بداند ما شب و روز چه می‌كنيم بسيار مهم است كه اين كجا رفته است؟
مفسر بزرگ قرآن كريم اظهار كرد: اين آقا كه حالا علامه يا شيخ كذا شده است چه طور بالا رفته و كجا رسيده كه از همه اعمال ما با خبر است، همه عقايد، اخلاق، افعال و اعمال ما مضبوط است و يك عده آن را می‌بينند البته خدا می‌بيند، ملائكه و انبياء می‌بينند.
وی افزود: همين طلبه عادی بود كه به اين جا رسيد و جزو ابرار شد، اگر شدنی نبود ما را دعوت نمی‌كرد به قربت الی الله، نماز بخوانيد، وضو بگيريد قربت الی الله، درس بخوانيد قربه الی الله، هنگامی مقرب شديد به آن درجه فرمود «إِنَّ كِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِی عِلِّیِّينَ وَمَا أَدْرَاكَ مَا عِلِّیُّونَ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ یَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ» اين برای نامه اعمال است.
وی ادامه داد: خدا فرمود اين‌ها (ابرار و علما) در بهشت روی صندلی‌ها هستند، چهره‌هايشان بشاش است، متنعم هستند، از كاسه‌ها و قدح‌های سر به مهر می‌نوشند كه سر آن با مشك مهر شده است، اگر می‌خواهيد مسابقه بدهيد با اين‌ها مسابقه بدهيد.
وی خاطرنشان كرد: نبايد ببينيم كه جهان به كدام سمت می‌رود جهان به سمتی می‌رود كه مسابقات آن گفتنی نيست، گاهی برای اين‌كه مردم يك مسابقه را ببينند كه چه تيم در آن بازنده يا برنده است بيش از 100 هزار جوان شب در كارتن می‌خوابند، بدون نماز و رعايت آداب فرهنگی كه ببينند فردا چه تيمی گل می‌زند، نه تنها ايران گرفتار اين مشكل است بلكه بسياری از مردم جهان گرفتار اين هستند.
اين مرجع تقليد ادامه داد: اين مسابقه است اما قرآن فرمود كه شما مسابقه بدهيد منافسه به چيزی می‌گويند كه انسان به دنبال شئی نفيس برود و نفس نفس بزند تا به نفيس برسد كه به اين تنافس می‌گويند، «و فی ذلك فليتنافس المتنافسون» اين قدح را هنگامی كه به ابرار می‌دهند از چيست؟ فرمود «مزاجه من تسنيم» يك مختصری از چمشه تسنيم را ما ممزوج كرده به اين‌ها می‌دهيم اين چشمه تسنيم خالص آن را به ابرار نمی‌دهند يك قطره از چشمه تسنيم را به رحيق مختوم ممزوج می‌كنند.
وی اظهار كرد: اين رحيق مختوم را به ابرار می‌دهند اين‌ها بركات بهشت و ثمرات علم است اگر اين‌ها بوسيله تقرب حاصل می‌شود راه تقرب را به ما آموخته است.
وی در پايان خاطرنشان كرد: هر عملی كه انسان را به خدا نزديك كند قربانی او است. نماز، روزه، تحصيل علم، درس و بحث و ارشاد مردم قربانی است.