نظر حضرت امام خامنهای درباره موسيقى و غنا
گروه هنر: پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتالله العظمی خامنهای، پاسخهای معظم له به استفتائاتی درباره موسيقی و غنا را منتشر كرده است.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، به نقل از پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتالله العظمی خامنهای، متن پاسخهای مقام معظم رهبری به استفتائاتی درباره موسيقى و غنا به شرح ذيل است:
س 1128: ملاك تمييز موسيقى حلال از حرام چيست؟ و آيا موسيقى كلاسيك حلال است؟ بسيار مناسب است كه معيار آن را بيان فرماييد.
ج: هر موسيقى كه به نظر عرف موسيقى لهوى و مطرب كه مناسب با مجالس عيش و نوش است باشد، موسيقى حرام محسوب مىشود و فرقى نمىكند كه موسيقى كلاسيك باشد يا غير كلاسيك. تشخيص موضوع هم موكول به نظر عرفى مكلّف است و اگر موسيقى اينگونه نباشد بخودى خود اشكال ندارد.
س 1129: گوشدادن به نوارهایى كه توسط سازمان تبليغات اسلامى و يا مؤسسه اسلامى ديگر مجاز اعلام شدهاند، چه حكمى دارد؟ و استفاده از آلات موسيقى مثل كمان، وِيولون و نَى چه حكمى دارد؟
ج: جواز گوشدادن به نوارها منوط به تشخيص خود مكلّف است كه اگر تشخيص دهد مشتمل بر غنا و موسيقى لهوى مناسب با مجالس عيش و نوش و خوشگذرانى و همچنين مطالب باطل نيست، گوشدادن به آن اشكال ندارد بنا بر اين تجويز آن توسط سازمان تبليغات اسلامى و يا هر مؤسسه اسلامى ديگر به تنهایى دليل شرعى براى مباح بودن آن نيست و بكارگيرى آلات موسيقى در موسيقى لهوى مطرب و مناسب با مجالس لهو و گناه جايز نمىباشد، ولى استفاده حلال از آنها براى اهداف عقلایى اشكال ندارد و تشخيص مصاديق هم موكول به نظر خود مكلّف است.
س 1130: منظور از موسيقى مطرب ولهوى چيست؟ و راه تشخيص موسيقى مطرب و لهوى از غير آن چيست؟
ج: موسيقى مطرب و لهوى آن است كه به سبب ويژگيهایى كه دارد انسان را از خداوند متعال و فضائل اخلاقى دور نموده و به سمت بىبندوبارى و گناه سوق دهد و مرجع تشخيص موضوع عُرف است.
س 1131: آيا شخصيت نوازنده و محل نواختن و يا غرض و هدف از آن در حكم موسيقى تأثير دارد؟
ج: موسيقى حرام، موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و گناه است و گاهى شخصيت نوازنده يا كلام همراه آهنگ يا مكان و يا ساير شرايط در اينكه موسيقى تحت عنوان موسيقى مطرب و لهوى حرام و يا عنوان حرام ديگر قرار بگيرد مؤثر است مانند اينكه بر اثر آن امور، منجر به ترتّب فساد شود.
س 1132: آيا معيار حرمت موسيقى فقط مطرب و لهوى بودن آن است يا اينكه ميزان تحريك و تهييج آن هم تأثير دارد؟ و اگر باعث حزن و گريه شنونده شود، چه حكمى دارد؟ خواندن و شنيدن غزلهایى كه بهصورت سه ضرب و همراه با موسيقى خوانده مىشوند، چه حكمى دارد؟
ج: ملاك آن ملاحظه كيفيت نواختن موسيقى با در نظر گرفتن همه خصوصيات و ويژگيهاى آن است و اينكه از نوع موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و گناه باشد، هر موسيقى كه به حسب طبيعت خود از نوع موسيقى لهوى باشد، حرام است اعم از اينكه مهیّج باشد يا خير و موجب ايجاد حزن و اندوه و حالات ديگر در شنونده بشود يا خير و هرگاه غزلهایى كه همراه با موسيقى خوانده مى شوند بهصورت غنا و آواز لهوى مناسب مجالس لهو و لعب در آيند، خواندن و شنيدن آنها حرام است.
س 1133: غنا چيست؟ آيا غنا فقط شامل صداى انسان است يا اينكه شامل صداهاى حاصل از آلات موسيقى هم مىشود؟
ج: غنا عبارت است از صداى انسان در صورتى كه با ترجيع و طرب همراه بوده و مناسب مجالس لهو و گناه باشد كه خواندن به اين صورت و گوشدادن به آن حرام است.
س 1134: آيا زدن بر ظرفها و ساير وسايلى كه جزء آلات موسيقى نيستند، در عروسىها توسط زنان جايز است؟ اگر صدا به بيرون از مجلس برسد و مردان آن را بشنوند چه حكمى دارد؟
ج: جواز اين عمل بستگى به كيفيت نواختن دارد. اگر به شيوه متداول در عروسىهاى سنّتى باشد و لهو محسوب نشود و فسادى هم بر آن مترتّب نگردد، اشكال ندارد.
س 1135: دف زدن توسط زنان درعروسىها چه حكمى دارد؟
ج: استفاده از آلات موسيقى براى نواختن موسيقى لهوى و مطرب جايز نيست.
س 1136: آيا گوشدادن به غنا در خانه جايز است؟ اگر در فردى تأثير نداشته باشد چه حكمى دارد؟
ج: گوشدادن به غنا بهطور مطلق حرام است، چه در خانه به تنهایى شنيده شود و يا در حضور ديگران و چه در او تأثير بگذارد يا خير.
س 1137: بعضى از جوانان كه تازه به سن بلوغ رسيدهاند از مراجعى تقليد مىكنند كه فتوا به حرمت موسيقى بهطور مطلق دادهاند هرچند از راديو و تلويزيون دولت اسلامى پخش شود، حكم اين مسأله چيست؟ و آيا اگر ولىّ فقيه گوشدادن به موسيقى حلال را اجازه داده باشد، آيا تجويز او به خاطر احكام حكومتى براى جواز آن كافى است يا اينكه آنان بايد به فتواى مرجع تقليد خود عمل كنند؟
ج: فتوا به جواز يا عدم جواز گوشدادن به موسيقى از احكام حكومتى نيست، بلكه حكم شرعى فقهى است و بر هر مكلّفى واجب است در اعمالش به فتواى مرجع تقليد خود مراجعه كند. ولى موسيقى اگر مناسب با مجالس لهو و گناه نباشد و مفسدهاى هم بر آن مترتّب نگردد، دليلى بر حرمت آن وجود ندارد.
س 1138: مقصود از موسيقى و غنا چيست؟
ج: غنا يعنى ترجيع صدا به نحوى كه مناسب با مجالس لهو باشد كه از گناهان بوده و بر خواننده و شنونده حرام است. ولى موسيقى، نواختن آلات آن است كه اگر به نحو معمول در مجالس لهو و گناه باشد، هم بر نوازنده و هم بر شنونده حرام است. و اگر به آن نحو نباشد، فىنفسه جايز است و اشكال ندارد.
س 1139: من در مكانى كار مىكنم كه صاحب آن هميشه به نوارهاى غنا گوش مىدهد و من هم مجبور به شنيدن آن هستم، آيا اين كار براى من جايز است ياخير؟
ج: اگر نوارها در بردارنده غنا يا موسيقى لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت باشند، گوشدادن آن جايز نيست. ولى اگر مجبور به حضور در آن مكان هستيد، رفتن به آنجا و كاركردن در آن براى شما اشكال ندارد ولى واجب است به غنا گوش ندهيد هرچند به گوش شما بخورد و آن را بشنويد.
س 1140: موسيقى كه از راديو و تلويزيون جمهورى اسلامى پخش مىشود، چه حكمى دارد؟ آيا اين گفته كه حضرت امام(قدّس سره) موسيقى را بهطور مطلق حلال اعلام كردهاند، صحيح است؟
ج: نسبت حلال دانستن موسيقى بهطور مطلق به راحل عظيم الشأن حضرت امام خمينى(قدّس سرّه) كذب و افتراء است. امام(قدّس سرّه) معتقد به حرمت موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت بودند و نظر ما هم همين است، ولى اختلاف در ديدگاهها از تشخيص موضوع نشأت مىگيرد زيرا تشخيص موضوع موكول به نظر خود مكلّف است. گاهى نظر نوازنده با نظر شنونده تفاوت پيدا مىكند كه در اين صورت موسيقى كه به تشخيص مكلّف لهو و مناسب با مجالس گناه است بر او گوشدادن به آن حرام مىباشد و امّا صداهاى مشكوك محكوم به حلیّت هستند و پخش از راديو و تلويزيون به تنهایى دليل شرعى بر مباح و حلال بودن آنها محسوب نمىشود.
س 1141: گاهى از راديو و تلويزيون آهنگهایى پخش مىشود كه به نظر من مناسب با مجالس لهو و فسق هستند، آيا بر من واجب است كه از گوشدادن به آنها خوددارى نموده و ديگران را هم از آن منع كنم؟
ج: اگر آنها را از نوع موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو مىدانيد، جايز نيست به آنها گوش دهيد، ولى نهى ديگران از باب نهى از منكر منوط به اين است كه احراز نماييد كه آنان هم آهنگهاى مزبور را از نوع موسيقى حرام مىدانند.
س 1142: گوشدادن و توزيع غنا و موسيقى لهوى كه محصول كشورهاى غربى است، چه حكمى دارد؟
ج: در عدم جواز گوشدادن به موسيقى لهوى مطرب و مناسب با مجالس لهو و باطل، فرقى بين زبانها و كشورهاى محل توليد وجود ندارد. بنا بر اين خريد و فروش و گوشدادن و توزيع اين نوارها در صورتى كه محتوى غنا يا موسيقى لهوى حرام باشند جايز نيست.
س 1143: خواندن بهصورت غنا توسط هر يك از مرد يا زن چه از طريق نوار كاست باشد و يا از طريق راديو و چه همراه موسيقى باشد و يا نباشد، چه حكمى دارد؟
ج: غنا حرام است و خواندن بهصورت غنا و گوشدادن به آن جايز نيست اعم از اينكه توسط مرد باشد يا زن و بهطور مستقيم باشد يا از طريق نوار و همراه با نواختن آلات لهو باشد يا نه.
س 1144: نواختن موسيقى به منظور اهداف و اغراض عقلایى و حلال در مكان مقدّسى مانند مسجد چه حكمى دارد؟
ج: نواختن موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و گناه بهطور مطلق جايز نيست حتّى اگر در غير مسجد و براى غرض عقلایى حلالى باشد، ولى اجراى سرودهاى انقلابى و مانند آن همراه با نغمههاى موسيقى در مكان مقدس و در مناسبتهایى كه آن را اقتضا مىكند، اشكال ندارد مشروط بر اينكه با احترام آن مكان منافات نداشته باشد و در مكانهایى مثل مسجد براى نمازگزاران مزاحمت ايجاد نكند.
س 1145: آيا آموختن موسيقى بهخصوص سنتور جايزاست؟ ترغيب و تشويق ديگران به آن چه حكمى دارد؟
ج: بكارگيرى آلات موسيقى براى نواختن موسيقى غيرلهوى، اگر براى اجراى سرودهاى انقلابى يا دينى و يا براى اجراى برنامههاى فرهنگى مفيد و برنامههاى ديگر با غرض عقلایى مباح باشد، اشكال ندارد به شرط اينكه مستلزم مفاسد ديگرى نباشد و همچنين آموختن و ياد دادن نوازندگى براى امر فوق فىنفسه اشكال ندارد. ولى ترويج موسيقى با اهداف عاليه نظام مقدس اسلامى سازگار نيست.
س 1146: گوشدادن به صداى زن هنگامى كه شعر و غير آن را با آهنگ و ترجيع مىخواند اعم از اينكه شنونده، جوان باشد ياخير، مذكر باشد يا مؤنث چه حكمى دارد؟ و اگر آن زن از محارم باشد، حكم آن چيست؟
ج: اگر صداى زن بهصورت غنا نباشد و گوشدادن به صداى او هم به قصد لذت و ريبه نباشد و مفسدهاى هم بر آن مترتّب نگردد، اشكال ندارد و فرقى بين موارد فوق نيست.
س 1147: آيا موسيقى سنّتى كه ميراث ملى ايران مىباشد، حرام است يا خير؟
ج: چيزى كه از نظر عرف، موسيقى لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت محسوب شود، بهطور مطلق حرام است و در اين مورد فرقى بين موسيقى ايرانى و غير ايرانى و موسيقى سنتى و غير آن نيست.
س 1148: گاهى از راديوهاى عربى بعضى ازآهنگهاى موسيقى پخش مىشود، آيا گوشدادن به آنها به خاطر علاقه به شنيدن زبان عربى جايز است؟
ج: گوشدادن به موسيقى لهوى متناسب با مجالس لهو و معصيت بهطور مطلق حرام است و علاقه به شنيدن زبان عربى مجوّز شرعى براى آن محسوب نمىشود.
س 1149: آيا تكرار اشعارى كه بصورت آواز و بدون موسيقى خوانده مىشوند جايز است؟
ج: غنا حرام است هرچند همراه بانواختن آلات موسيقى نباشد و منظور از غنا ترجيع صدا به نحوى است كه مناسب با مجالس لهو و فسق باشد، ولى صرف تكرار شعر اشكال ندارد.
س 1150: خريد و فروش آلات موسيقى چه حكمى دارد؟ و حدود استفاده از آنها كدام است؟
ج: خريد و فروش آلات مشترك براى نواختن موسيقى غير لهوى اشكال ندارد.
س 1151: آيا غنا در مثل قرآن و دعا و اذان جايز است؟
ج: غنا صوتى است كه با ترجيع و طرب همراه بوده و مناسب با مجالس لهو و گناه باشد كه بهطور مطلق حرام است حتّى اگر در دعا و قرآن و اذان و مرثيه و غيره باشد.
س 1152: امروزه موسيقى براى معالجه بعضى از بيماريهاى روانى مانند افسردگى، اضطراب، مشكلات جنسى و سرد مزاجى زنان بكار مىرود، حكم آن چيست؟
ج: اگر احراز شود كه نظر پزشك متخصص و امين اين است كه معالجه متوقف بر استفاده از موسيقى است، بكارگيرى آن به مقدارى كه معالجه بيمار اقتضا مىكند اشكال ندارد.
س 1153: گوشدادن به غنا اگر باعث تمايل بيشتر انسان به همسرش شود، چه حكمى دارد؟
ج: مجرّد افزايش تمايل به همسر مجوّز شرعى براى گوشدادن به غنا محسوب نمىشود.
س 1154: اجراى كنسرت توسط زن براى زنان با علم به اينكه گروه نوازندگان نيز زن هستند، چه حكمى دارد؟
ج: اگر اجراى كنسرت بهصورت ترجيع مطرب(غنا) نباشد و موسيقى هم كه نواخته مىشود از نوع لهوى حرام نباشد، اين امر فىنفسه اشكال ندارد.
س 1155: اگر معيار حرمت موسيقى، لهو بودن و مناسبت آن با مجالس لهو و گناه است، پس آوازها و سرودهایى كه باعث ايجاد طرب در بعضى از مردم حتّى كودك غير ممیّز مىشوند، چه حكمى دارند؟ و آيا گوشدادن به نوارهاى مبتذلى كه در آنها زنان بهصورت غنا مىخوانند ولى طربآور نيستند جايز است؟ همچنين مسافرينى كه سوار اتوبوسهاى عمومى كه غالباً از اين نوارها استفاده مىكنند مىشوند، چه تكليفى دارند؟
ج: چنانچه موسيقى يا آوازى كه با ترجيع و طرب همراه است از لحاظ كيفيت يا مضمون يا حالت خاص شخص نوازنده يا خواننده در خلال نواختن يا خواندن از نوع غنا يا موسيقى لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت باشد، گوش كردن به آن حرام است حتّى براى كسى كه او را به طرب نيندازد و تحريك نكند و اگر در اتوبوسها و ماشينهاى ديگر نوار غنا يا موسيقى لهوى پخش شود، مسافرين بايد از گوشدادن به آن خوددارى نموده و نهى از منكر كنند.
س 1156: آيا جايز است مردى غناى زن اجنبيه را به قصد لذت بردن از حلال خود گوش كند؟ آيا غناى زن براى شوهر و برعكس جايز است؟ و آيا اين گفته صحيح است كه شارع مقدس غنا را به علت ملازمت آن با مجالس لهو و لعب و عدم انفكاك از آن دو حرام كرده و تحريم غنا ناشى از تحريم آن مجالس است؟
ج: گوشدادن به غنا كه عبارت است از ترجيع صدا به نحوى كه طربانگيز و مناسب با مجالس لهو و گناه باشد، مطلقاً حرام است، حتّى غناى زن براى شوهرش و بالعكس و قصد لذت بردن از همسر، استماع غنا را مباح نمىكند و حرمت غنا و مانند آن، با تعبّد به شرع ثابت شده و از احكام ثابت فقه شيعه محسوب مىشود و دائر مدار ملاكات فرضى و آثار روانى و اجتماعى نمىباشد، بلكه تا زمانى كه اين عنوان حرام بر آن صدق كند، حكم آن حرمت و وجوب اجتناب بهطور مطلق است.
س 1157: دانشجويان دانشكده علوم تربيتى بايد در مرحله دروس اختصاصى در درس سرودها و آوازهاى انقلابى شركت كنند زيرا در آنجا قطعههاى موسيقى را آموخته و بهطور اجمالى با آنها آشنا مىشوند. وسيله اصلى فراگيرى اين درس ارگ است، آموختن اين درس كه جزء واحدهاى اجبارى است چه حكمى دارد؟ خريد و استفاده از وسيله مذكور براى ما چه حكمى دارد؟ و بهخصوص خواهران نسبت به اجراى تمرين در برابر مردها چه وظيفهاى دارند؟
استفاده از آلات موسيقى فىنفسه براى اجراى سرودهاى انقلابى و برنامههاى دينى و فعاليتهاى فرهنگى و تربيتى مفيد، اشكال ندارد و خريد و فروش آلات نوازندگى و ياددادن و فراگيرى آن براى استفاده در امور مذكور اشكال ندارد و خواهران مىتوانند با رعايت حجاب واجب و ضوابط شرعى در كلاس درس حاضر شوند.
س 1158: بعضى از ترانهها در ظاهر انقلابى هستند و عرف هم آنها را انقلابى مىداند ولى نمىدانيم كه آيا خواننده، قصد خواندن يك ترانه انقلابى را داشته يا يك ترانه طربآور و لهو را، با توجه به اينكه خواننده مسلمان نيست ولى ترانههاى او ملّى و متضمّن جملاتى برضد اشغال و همچنين تحريك مردم به مقاومت است، گوشدادن به اين ترانهها چه حكمى دارد؟
ج: اگر كيفيت آنها از نظر شنونده عرفاً، طربآور و لهوى نباشد، گوشدادن به آنها اشكال ندارد و قصد و نیّت خواننده و مضمون چيزى كه مىخواند در اينباره تأثيرى ندارد.
س 1159: جوانى بعنوان مربّى و داور بينالمللىِ بعضى از ورزشها بكار اشتغال دارد. شغل او اقتضا مىكند كه به بعضى از باشگاههایى وارد شود كه غنا و موسيقى حرام در آنها پخش مىشود، با توجه به اينكه اين كار مقدارى از هزينههاى زندگى او را تأمين مىكند و فرصتهاى شغلى هم در محل زندگى او كم است، آيا اين كار براى او جايز است؟
ج: اين شغل براى او اشكال ندارد هرچند گوشدادن به غنا و موسيقى لهوى براى او حرام است امّا در موارد اضطرارى جايز است داخل مجلس غنا و موسيقى حرام شود، ولى بايد از گوشدادن به آن اجتناب كند و آنچه كه بدون اختيار به گوش او مىخورد، اشكال ندارد.
س 1160: آيا فقط گوشدادن به موسيقى، حرام است يا اينكه شنيدن آن هم حرام است؟
ج: شنيدن غنا يا موسيقى لهوى و طربآور حكم گوشدادن را ندارد مگر در بعضى از موارد كه شنيدن از نظر عرف گوشدادن محسوب مىشود.
س 1161: آيا نواختن موسيقى همراه قرائت قرآن با غير از آلاتى كه استفاده از آنها در مجالس لهو و لعب معمول است، جايز است؟
تلاوت قرآن كريم با صداى زيبا و صوت مناسب با شأنِ قرآن كريم اشكال ندارد، بلكه امر راجحى است مشروط براينكه به حدّ غناى حرام نرسد، ولى نواختن موسيقى با آن، وجه شرعى ندارد.
س 1162: طبل زدن در جشنهاى ميلاد و غير آن چه حكمى دارد؟
ج: استفاده از آلات نوازندگى و موسيقى به نحو لهوى و مطرب و مناسب با مجالس لهو و گناه بهطور مطلق حرام است.
س 1163: آلات موسيقى كه دانشآموزان مدارس عضو گروههاى سرود آموزش و پرورش از آنها استفاده مىكنند چه حكمى دارند؟
آن دسته از آلات موسيقى كه در نظر عرف از آلات مشترك قابل استفاده براى كارهاى حلال محسوب مىشوند، جايز است بهطور غير لهوى براى مقاصد حلال بكار گرفته شوند ولى آلاتى كه عرفاً از آلات مخصوص لهو محسوب مىشوند جايز نيست مورد استفاده قرار گيرند.
س 1164: آيا ساخت سنتور كه از آلات موسيقى محسوب مىشود و كسب درآمد با آن به عنوان شغل جايز است؟ آيا بهرهگيرى از اموال و كمك به ساخت سنتور به منظور توسعه و تكميل صنعت سنتورسازى و تشويق نوازندگان به نواختن آن جايز است؟ و آيا آموزش موسيقى سنتى ايرانى به قصد نشر و احياى موسيقى اصيل جايز است؟
ج: استفاده از آلات نوازندگى موسيقى براى اجراى سرودهاى ملّى يا انقلابى يا هر امر حلال و مفيدى تا زمانى كه به حد طرب و لهو مناسب با مجالس لهو و معصيت نرسيده است اشكال ندارد. همچنين موسيقى و تعليم و يادگرفتن و ساختن آلات آن براى اهداف مذكور فىنفسه اشكال ندارد.
س 1165: چه آلاتى لهو محسوب مىشوند و استفاده از آنها به هيچ وجه جايز نيست؟
ج: آلاتى كه نوعا در لهو و لعب بكار مىروند و منفعت حلالى دربرندارند.
س 1166: آيا گرفتن اجرت براى تكثير نوارهاى صوتى كه محتوى امور حرامى هستند جايز است؟
ج: هر نوار صوتى كه گوشدادن به آن حرام است، تكثير و گرفتن اجرت براى آن هم جايز نيست.
س 1128: ملاك تمييز موسيقى حلال از حرام چيست؟ و آيا موسيقى كلاسيك حلال است؟ بسيار مناسب است كه معيار آن را بيان فرماييد.
ج: هر موسيقى كه به نظر عرف موسيقى لهوى و مطرب كه مناسب با مجالس عيش و نوش است باشد، موسيقى حرام محسوب مىشود و فرقى نمىكند كه موسيقى كلاسيك باشد يا غير كلاسيك. تشخيص موضوع هم موكول به نظر عرفى مكلّف است و اگر موسيقى اينگونه نباشد بخودى خود اشكال ندارد.
س 1129: گوشدادن به نوارهایى كه توسط سازمان تبليغات اسلامى و يا مؤسسه اسلامى ديگر مجاز اعلام شدهاند، چه حكمى دارد؟ و استفاده از آلات موسيقى مثل كمان، وِيولون و نَى چه حكمى دارد؟
ج: جواز گوشدادن به نوارها منوط به تشخيص خود مكلّف است كه اگر تشخيص دهد مشتمل بر غنا و موسيقى لهوى مناسب با مجالس عيش و نوش و خوشگذرانى و همچنين مطالب باطل نيست، گوشدادن به آن اشكال ندارد بنا بر اين تجويز آن توسط سازمان تبليغات اسلامى و يا هر مؤسسه اسلامى ديگر به تنهایى دليل شرعى براى مباح بودن آن نيست و بكارگيرى آلات موسيقى در موسيقى لهوى مطرب و مناسب با مجالس لهو و گناه جايز نمىباشد، ولى استفاده حلال از آنها براى اهداف عقلایى اشكال ندارد و تشخيص مصاديق هم موكول به نظر خود مكلّف است.
س 1130: منظور از موسيقى مطرب ولهوى چيست؟ و راه تشخيص موسيقى مطرب و لهوى از غير آن چيست؟
ج: موسيقى مطرب و لهوى آن است كه به سبب ويژگيهایى كه دارد انسان را از خداوند متعال و فضائل اخلاقى دور نموده و به سمت بىبندوبارى و گناه سوق دهد و مرجع تشخيص موضوع عُرف است.
س 1131: آيا شخصيت نوازنده و محل نواختن و يا غرض و هدف از آن در حكم موسيقى تأثير دارد؟
ج: موسيقى حرام، موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و گناه است و گاهى شخصيت نوازنده يا كلام همراه آهنگ يا مكان و يا ساير شرايط در اينكه موسيقى تحت عنوان موسيقى مطرب و لهوى حرام و يا عنوان حرام ديگر قرار بگيرد مؤثر است مانند اينكه بر اثر آن امور، منجر به ترتّب فساد شود.
س 1132: آيا معيار حرمت موسيقى فقط مطرب و لهوى بودن آن است يا اينكه ميزان تحريك و تهييج آن هم تأثير دارد؟ و اگر باعث حزن و گريه شنونده شود، چه حكمى دارد؟ خواندن و شنيدن غزلهایى كه بهصورت سه ضرب و همراه با موسيقى خوانده مىشوند، چه حكمى دارد؟
ج: ملاك آن ملاحظه كيفيت نواختن موسيقى با در نظر گرفتن همه خصوصيات و ويژگيهاى آن است و اينكه از نوع موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و گناه باشد، هر موسيقى كه به حسب طبيعت خود از نوع موسيقى لهوى باشد، حرام است اعم از اينكه مهیّج باشد يا خير و موجب ايجاد حزن و اندوه و حالات ديگر در شنونده بشود يا خير و هرگاه غزلهایى كه همراه با موسيقى خوانده مى شوند بهصورت غنا و آواز لهوى مناسب مجالس لهو و لعب در آيند، خواندن و شنيدن آنها حرام است.
س 1133: غنا چيست؟ آيا غنا فقط شامل صداى انسان است يا اينكه شامل صداهاى حاصل از آلات موسيقى هم مىشود؟
ج: غنا عبارت است از صداى انسان در صورتى كه با ترجيع و طرب همراه بوده و مناسب مجالس لهو و گناه باشد كه خواندن به اين صورت و گوشدادن به آن حرام است.
س 1134: آيا زدن بر ظرفها و ساير وسايلى كه جزء آلات موسيقى نيستند، در عروسىها توسط زنان جايز است؟ اگر صدا به بيرون از مجلس برسد و مردان آن را بشنوند چه حكمى دارد؟
ج: جواز اين عمل بستگى به كيفيت نواختن دارد. اگر به شيوه متداول در عروسىهاى سنّتى باشد و لهو محسوب نشود و فسادى هم بر آن مترتّب نگردد، اشكال ندارد.
س 1135: دف زدن توسط زنان درعروسىها چه حكمى دارد؟
ج: استفاده از آلات موسيقى براى نواختن موسيقى لهوى و مطرب جايز نيست.
س 1136: آيا گوشدادن به غنا در خانه جايز است؟ اگر در فردى تأثير نداشته باشد چه حكمى دارد؟
ج: گوشدادن به غنا بهطور مطلق حرام است، چه در خانه به تنهایى شنيده شود و يا در حضور ديگران و چه در او تأثير بگذارد يا خير.
س 1137: بعضى از جوانان كه تازه به سن بلوغ رسيدهاند از مراجعى تقليد مىكنند كه فتوا به حرمت موسيقى بهطور مطلق دادهاند هرچند از راديو و تلويزيون دولت اسلامى پخش شود، حكم اين مسأله چيست؟ و آيا اگر ولىّ فقيه گوشدادن به موسيقى حلال را اجازه داده باشد، آيا تجويز او به خاطر احكام حكومتى براى جواز آن كافى است يا اينكه آنان بايد به فتواى مرجع تقليد خود عمل كنند؟
ج: فتوا به جواز يا عدم جواز گوشدادن به موسيقى از احكام حكومتى نيست، بلكه حكم شرعى فقهى است و بر هر مكلّفى واجب است در اعمالش به فتواى مرجع تقليد خود مراجعه كند. ولى موسيقى اگر مناسب با مجالس لهو و گناه نباشد و مفسدهاى هم بر آن مترتّب نگردد، دليلى بر حرمت آن وجود ندارد.
س 1138: مقصود از موسيقى و غنا چيست؟
ج: غنا يعنى ترجيع صدا به نحوى كه مناسب با مجالس لهو باشد كه از گناهان بوده و بر خواننده و شنونده حرام است. ولى موسيقى، نواختن آلات آن است كه اگر به نحو معمول در مجالس لهو و گناه باشد، هم بر نوازنده و هم بر شنونده حرام است. و اگر به آن نحو نباشد، فىنفسه جايز است و اشكال ندارد.
س 1139: من در مكانى كار مىكنم كه صاحب آن هميشه به نوارهاى غنا گوش مىدهد و من هم مجبور به شنيدن آن هستم، آيا اين كار براى من جايز است ياخير؟
ج: اگر نوارها در بردارنده غنا يا موسيقى لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت باشند، گوشدادن آن جايز نيست. ولى اگر مجبور به حضور در آن مكان هستيد، رفتن به آنجا و كاركردن در آن براى شما اشكال ندارد ولى واجب است به غنا گوش ندهيد هرچند به گوش شما بخورد و آن را بشنويد.
س 1140: موسيقى كه از راديو و تلويزيون جمهورى اسلامى پخش مىشود، چه حكمى دارد؟ آيا اين گفته كه حضرت امام(قدّس سره) موسيقى را بهطور مطلق حلال اعلام كردهاند، صحيح است؟
ج: نسبت حلال دانستن موسيقى بهطور مطلق به راحل عظيم الشأن حضرت امام خمينى(قدّس سرّه) كذب و افتراء است. امام(قدّس سرّه) معتقد به حرمت موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت بودند و نظر ما هم همين است، ولى اختلاف در ديدگاهها از تشخيص موضوع نشأت مىگيرد زيرا تشخيص موضوع موكول به نظر خود مكلّف است. گاهى نظر نوازنده با نظر شنونده تفاوت پيدا مىكند كه در اين صورت موسيقى كه به تشخيص مكلّف لهو و مناسب با مجالس گناه است بر او گوشدادن به آن حرام مىباشد و امّا صداهاى مشكوك محكوم به حلیّت هستند و پخش از راديو و تلويزيون به تنهایى دليل شرعى بر مباح و حلال بودن آنها محسوب نمىشود.
س 1141: گاهى از راديو و تلويزيون آهنگهایى پخش مىشود كه به نظر من مناسب با مجالس لهو و فسق هستند، آيا بر من واجب است كه از گوشدادن به آنها خوددارى نموده و ديگران را هم از آن منع كنم؟
ج: اگر آنها را از نوع موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو مىدانيد، جايز نيست به آنها گوش دهيد، ولى نهى ديگران از باب نهى از منكر منوط به اين است كه احراز نماييد كه آنان هم آهنگهاى مزبور را از نوع موسيقى حرام مىدانند.
س 1142: گوشدادن و توزيع غنا و موسيقى لهوى كه محصول كشورهاى غربى است، چه حكمى دارد؟
ج: در عدم جواز گوشدادن به موسيقى لهوى مطرب و مناسب با مجالس لهو و باطل، فرقى بين زبانها و كشورهاى محل توليد وجود ندارد. بنا بر اين خريد و فروش و گوشدادن و توزيع اين نوارها در صورتى كه محتوى غنا يا موسيقى لهوى حرام باشند جايز نيست.
س 1143: خواندن بهصورت غنا توسط هر يك از مرد يا زن چه از طريق نوار كاست باشد و يا از طريق راديو و چه همراه موسيقى باشد و يا نباشد، چه حكمى دارد؟
ج: غنا حرام است و خواندن بهصورت غنا و گوشدادن به آن جايز نيست اعم از اينكه توسط مرد باشد يا زن و بهطور مستقيم باشد يا از طريق نوار و همراه با نواختن آلات لهو باشد يا نه.
س 1144: نواختن موسيقى به منظور اهداف و اغراض عقلایى و حلال در مكان مقدّسى مانند مسجد چه حكمى دارد؟
ج: نواختن موسيقى مطرب و لهوى مناسب با مجالس لهو و گناه بهطور مطلق جايز نيست حتّى اگر در غير مسجد و براى غرض عقلایى حلالى باشد، ولى اجراى سرودهاى انقلابى و مانند آن همراه با نغمههاى موسيقى در مكان مقدس و در مناسبتهایى كه آن را اقتضا مىكند، اشكال ندارد مشروط بر اينكه با احترام آن مكان منافات نداشته باشد و در مكانهایى مثل مسجد براى نمازگزاران مزاحمت ايجاد نكند.
س 1145: آيا آموختن موسيقى بهخصوص سنتور جايزاست؟ ترغيب و تشويق ديگران به آن چه حكمى دارد؟
ج: بكارگيرى آلات موسيقى براى نواختن موسيقى غيرلهوى، اگر براى اجراى سرودهاى انقلابى يا دينى و يا براى اجراى برنامههاى فرهنگى مفيد و برنامههاى ديگر با غرض عقلایى مباح باشد، اشكال ندارد به شرط اينكه مستلزم مفاسد ديگرى نباشد و همچنين آموختن و ياد دادن نوازندگى براى امر فوق فىنفسه اشكال ندارد. ولى ترويج موسيقى با اهداف عاليه نظام مقدس اسلامى سازگار نيست.
س 1146: گوشدادن به صداى زن هنگامى كه شعر و غير آن را با آهنگ و ترجيع مىخواند اعم از اينكه شنونده، جوان باشد ياخير، مذكر باشد يا مؤنث چه حكمى دارد؟ و اگر آن زن از محارم باشد، حكم آن چيست؟
ج: اگر صداى زن بهصورت غنا نباشد و گوشدادن به صداى او هم به قصد لذت و ريبه نباشد و مفسدهاى هم بر آن مترتّب نگردد، اشكال ندارد و فرقى بين موارد فوق نيست.
س 1147: آيا موسيقى سنّتى كه ميراث ملى ايران مىباشد، حرام است يا خير؟
ج: چيزى كه از نظر عرف، موسيقى لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت محسوب شود، بهطور مطلق حرام است و در اين مورد فرقى بين موسيقى ايرانى و غير ايرانى و موسيقى سنتى و غير آن نيست.
س 1148: گاهى از راديوهاى عربى بعضى ازآهنگهاى موسيقى پخش مىشود، آيا گوشدادن به آنها به خاطر علاقه به شنيدن زبان عربى جايز است؟
ج: گوشدادن به موسيقى لهوى متناسب با مجالس لهو و معصيت بهطور مطلق حرام است و علاقه به شنيدن زبان عربى مجوّز شرعى براى آن محسوب نمىشود.
س 1149: آيا تكرار اشعارى كه بصورت آواز و بدون موسيقى خوانده مىشوند جايز است؟
ج: غنا حرام است هرچند همراه بانواختن آلات موسيقى نباشد و منظور از غنا ترجيع صدا به نحوى است كه مناسب با مجالس لهو و فسق باشد، ولى صرف تكرار شعر اشكال ندارد.
س 1150: خريد و فروش آلات موسيقى چه حكمى دارد؟ و حدود استفاده از آنها كدام است؟
ج: خريد و فروش آلات مشترك براى نواختن موسيقى غير لهوى اشكال ندارد.
س 1151: آيا غنا در مثل قرآن و دعا و اذان جايز است؟
ج: غنا صوتى است كه با ترجيع و طرب همراه بوده و مناسب با مجالس لهو و گناه باشد كه بهطور مطلق حرام است حتّى اگر در دعا و قرآن و اذان و مرثيه و غيره باشد.
س 1152: امروزه موسيقى براى معالجه بعضى از بيماريهاى روانى مانند افسردگى، اضطراب، مشكلات جنسى و سرد مزاجى زنان بكار مىرود، حكم آن چيست؟
ج: اگر احراز شود كه نظر پزشك متخصص و امين اين است كه معالجه متوقف بر استفاده از موسيقى است، بكارگيرى آن به مقدارى كه معالجه بيمار اقتضا مىكند اشكال ندارد.
س 1153: گوشدادن به غنا اگر باعث تمايل بيشتر انسان به همسرش شود، چه حكمى دارد؟
ج: مجرّد افزايش تمايل به همسر مجوّز شرعى براى گوشدادن به غنا محسوب نمىشود.
س 1154: اجراى كنسرت توسط زن براى زنان با علم به اينكه گروه نوازندگان نيز زن هستند، چه حكمى دارد؟
ج: اگر اجراى كنسرت بهصورت ترجيع مطرب(غنا) نباشد و موسيقى هم كه نواخته مىشود از نوع لهوى حرام نباشد، اين امر فىنفسه اشكال ندارد.
س 1155: اگر معيار حرمت موسيقى، لهو بودن و مناسبت آن با مجالس لهو و گناه است، پس آوازها و سرودهایى كه باعث ايجاد طرب در بعضى از مردم حتّى كودك غير ممیّز مىشوند، چه حكمى دارند؟ و آيا گوشدادن به نوارهاى مبتذلى كه در آنها زنان بهصورت غنا مىخوانند ولى طربآور نيستند جايز است؟ همچنين مسافرينى كه سوار اتوبوسهاى عمومى كه غالباً از اين نوارها استفاده مىكنند مىشوند، چه تكليفى دارند؟
ج: چنانچه موسيقى يا آوازى كه با ترجيع و طرب همراه است از لحاظ كيفيت يا مضمون يا حالت خاص شخص نوازنده يا خواننده در خلال نواختن يا خواندن از نوع غنا يا موسيقى لهوى مناسب با مجالس لهو و معصيت باشد، گوش كردن به آن حرام است حتّى براى كسى كه او را به طرب نيندازد و تحريك نكند و اگر در اتوبوسها و ماشينهاى ديگر نوار غنا يا موسيقى لهوى پخش شود، مسافرين بايد از گوشدادن به آن خوددارى نموده و نهى از منكر كنند.
س 1156: آيا جايز است مردى غناى زن اجنبيه را به قصد لذت بردن از حلال خود گوش كند؟ آيا غناى زن براى شوهر و برعكس جايز است؟ و آيا اين گفته صحيح است كه شارع مقدس غنا را به علت ملازمت آن با مجالس لهو و لعب و عدم انفكاك از آن دو حرام كرده و تحريم غنا ناشى از تحريم آن مجالس است؟
ج: گوشدادن به غنا كه عبارت است از ترجيع صدا به نحوى كه طربانگيز و مناسب با مجالس لهو و گناه باشد، مطلقاً حرام است، حتّى غناى زن براى شوهرش و بالعكس و قصد لذت بردن از همسر، استماع غنا را مباح نمىكند و حرمت غنا و مانند آن، با تعبّد به شرع ثابت شده و از احكام ثابت فقه شيعه محسوب مىشود و دائر مدار ملاكات فرضى و آثار روانى و اجتماعى نمىباشد، بلكه تا زمانى كه اين عنوان حرام بر آن صدق كند، حكم آن حرمت و وجوب اجتناب بهطور مطلق است.
س 1157: دانشجويان دانشكده علوم تربيتى بايد در مرحله دروس اختصاصى در درس سرودها و آوازهاى انقلابى شركت كنند زيرا در آنجا قطعههاى موسيقى را آموخته و بهطور اجمالى با آنها آشنا مىشوند. وسيله اصلى فراگيرى اين درس ارگ است، آموختن اين درس كه جزء واحدهاى اجبارى است چه حكمى دارد؟ خريد و استفاده از وسيله مذكور براى ما چه حكمى دارد؟ و بهخصوص خواهران نسبت به اجراى تمرين در برابر مردها چه وظيفهاى دارند؟
استفاده از آلات موسيقى فىنفسه براى اجراى سرودهاى انقلابى و برنامههاى دينى و فعاليتهاى فرهنگى و تربيتى مفيد، اشكال ندارد و خريد و فروش آلات نوازندگى و ياددادن و فراگيرى آن براى استفاده در امور مذكور اشكال ندارد و خواهران مىتوانند با رعايت حجاب واجب و ضوابط شرعى در كلاس درس حاضر شوند.
س 1158: بعضى از ترانهها در ظاهر انقلابى هستند و عرف هم آنها را انقلابى مىداند ولى نمىدانيم كه آيا خواننده، قصد خواندن يك ترانه انقلابى را داشته يا يك ترانه طربآور و لهو را، با توجه به اينكه خواننده مسلمان نيست ولى ترانههاى او ملّى و متضمّن جملاتى برضد اشغال و همچنين تحريك مردم به مقاومت است، گوشدادن به اين ترانهها چه حكمى دارد؟
ج: اگر كيفيت آنها از نظر شنونده عرفاً، طربآور و لهوى نباشد، گوشدادن به آنها اشكال ندارد و قصد و نیّت خواننده و مضمون چيزى كه مىخواند در اينباره تأثيرى ندارد.
س 1159: جوانى بعنوان مربّى و داور بينالمللىِ بعضى از ورزشها بكار اشتغال دارد. شغل او اقتضا مىكند كه به بعضى از باشگاههایى وارد شود كه غنا و موسيقى حرام در آنها پخش مىشود، با توجه به اينكه اين كار مقدارى از هزينههاى زندگى او را تأمين مىكند و فرصتهاى شغلى هم در محل زندگى او كم است، آيا اين كار براى او جايز است؟
ج: اين شغل براى او اشكال ندارد هرچند گوشدادن به غنا و موسيقى لهوى براى او حرام است امّا در موارد اضطرارى جايز است داخل مجلس غنا و موسيقى حرام شود، ولى بايد از گوشدادن به آن اجتناب كند و آنچه كه بدون اختيار به گوش او مىخورد، اشكال ندارد.
س 1160: آيا فقط گوشدادن به موسيقى، حرام است يا اينكه شنيدن آن هم حرام است؟
ج: شنيدن غنا يا موسيقى لهوى و طربآور حكم گوشدادن را ندارد مگر در بعضى از موارد كه شنيدن از نظر عرف گوشدادن محسوب مىشود.
س 1161: آيا نواختن موسيقى همراه قرائت قرآن با غير از آلاتى كه استفاده از آنها در مجالس لهو و لعب معمول است، جايز است؟
تلاوت قرآن كريم با صداى زيبا و صوت مناسب با شأنِ قرآن كريم اشكال ندارد، بلكه امر راجحى است مشروط براينكه به حدّ غناى حرام نرسد، ولى نواختن موسيقى با آن، وجه شرعى ندارد.
س 1162: طبل زدن در جشنهاى ميلاد و غير آن چه حكمى دارد؟
ج: استفاده از آلات نوازندگى و موسيقى به نحو لهوى و مطرب و مناسب با مجالس لهو و گناه بهطور مطلق حرام است.
س 1163: آلات موسيقى كه دانشآموزان مدارس عضو گروههاى سرود آموزش و پرورش از آنها استفاده مىكنند چه حكمى دارند؟
آن دسته از آلات موسيقى كه در نظر عرف از آلات مشترك قابل استفاده براى كارهاى حلال محسوب مىشوند، جايز است بهطور غير لهوى براى مقاصد حلال بكار گرفته شوند ولى آلاتى كه عرفاً از آلات مخصوص لهو محسوب مىشوند جايز نيست مورد استفاده قرار گيرند.
س 1164: آيا ساخت سنتور كه از آلات موسيقى محسوب مىشود و كسب درآمد با آن به عنوان شغل جايز است؟ آيا بهرهگيرى از اموال و كمك به ساخت سنتور به منظور توسعه و تكميل صنعت سنتورسازى و تشويق نوازندگان به نواختن آن جايز است؟ و آيا آموزش موسيقى سنتى ايرانى به قصد نشر و احياى موسيقى اصيل جايز است؟
ج: استفاده از آلات نوازندگى موسيقى براى اجراى سرودهاى ملّى يا انقلابى يا هر امر حلال و مفيدى تا زمانى كه به حد طرب و لهو مناسب با مجالس لهو و معصيت نرسيده است اشكال ندارد. همچنين موسيقى و تعليم و يادگرفتن و ساختن آلات آن براى اهداف مذكور فىنفسه اشكال ندارد.
س 1165: چه آلاتى لهو محسوب مىشوند و استفاده از آنها به هيچ وجه جايز نيست؟
ج: آلاتى كه نوعا در لهو و لعب بكار مىروند و منفعت حلالى دربرندارند.
س 1166: آيا گرفتن اجرت براى تكثير نوارهاى صوتى كه محتوى امور حرامى هستند جايز است؟
ج: هر نوار صوتى كه گوشدادن به آن حرام است، تكثير و گرفتن اجرت براى آن هم جايز نيست.
