اسرار نام‌های حضرت فاطمه زهرا(س) از دیدگاه روایات

خداوند فاطمه را از نور عظمت خود آفريد. وقتی فاطمه درخشيد، زمين و آسمان را نورانی كرد و ملائكه از روی تعجب گفتند: خداوندا اين چه نوری است؟
اسم به معنی نشانه و اسم‌گذاری نوعی نشانه‌گذاری است. از نظر علمی نوع اسم در شخصيت حال و آينده فرد بسيار مؤثر است و از نظر روان موجب نوع احساس نيك يا بد، حركت يا ركود، رشد يا انحطاط است و به همين خاطر در اسلام راجع به آن توصيه‌های بسياری شده است.
اسلام خواسته است برای فرزندان نامی را برگزينند كه سازنده و رشددهنده باشد، وابستگی او را به مكتبی و انديشه‌ای نشان دهد، موجب احساس غرور و سرافرازی او در حال و آينده باشد، او را به موضعگيری ويژه و مثبتی وا دارد، حتی در مواردی خط فكری و سياسی آدمی را در حفاظت و احيای يك انديشه نشان دهد.
رسول خدا نيز به تناسب ابعاد متعدد شخصيتی فاطمه(س) او را به اسامی و القاب متعددی می‌ناميد كه همه آن‌ها زيبا هستند و غرورآفرين، رنگ مكتب و انديشه اسلامی دارند و هر كدام به مناسبتی و در جایی به كار می‌رفته‌اند و يا نوعی از حالات و صفات فاطمه(س) را نشان می‌دادند.
امام صادق(ع) می‌فرمايند: حضرت فاطمه زهرا(س) در پيشگاه خداوند 9 اسم مخصوص دارد؛ فاطمه، صديقه، مباركه، طاهره، زكيه، راضيه، مرضيه، محدثه و زهرا.
به تصريح امام صادق(ع)، حضرت فاطمه(س) 9 اسم مخصوص، در پيشگاه خداوند متعال دارد؛ لذا يكى از كنيه‏‌هاى آن حضرت «اُمّ‏الأسماء» است. يعنى بانویى كه اسامى فراوان دارد. و اين مطلب، دلالت بر عظمت روحى صديقه كبرى(س) دارد، زيرا ايشان زن نمونه بودند. زن نمونه يعنى انسانى كامل كه براى بشريت الگو و سرمشق است؛ لذا همه‏ صفات عالى انسان در ايشان جمع بود و حضرت زهرا(س) در برابر هر صفت نيك، داراى لقبى خاص بود.
حضرت فاطمه‏ زهرا (س) يك نام رسمى داشت كه‌‌ همان فاطمه است. اين نام را پيامبر اكرم(ص) هنگام تولد به امر خداوند براى دخترش برگزيد. رسول خدا(ص) فرمود: او و شيعيانش از آتش جهنم قطع شده‌اند و فاطمه به معنای قطع ‌شده و بريده است به همين سبب به اين نام برگزيده شده‌اند. همچنين امام صادق(ع) فرمودند: زيرا او از هر شر و بدی بريده شده است و نيز چون مردم از رسيدن به معرفت كامل او قطع شده‌اند به اين نام نامگذاری شده‌اند.
نام دیگر آن حضرت صديقه است، زيرا او هرگز در زندگی جز راست نگفت و هر آنچه پدر بزرگوارش فرمود، تصديق كرد. رسول خدا(ص) به اميرالمؤمنين(ع) فرمودند: يا علی، من به فاطمه سفارش‌هايی كرده‌ام كه به تو بگويد. او هر چه گفت بپذير، زيرا او راستگوست، بسيار راستگو.
کنیه دیگر آن بانوی بزرگوار مباركه است، که به‌معنای بركت و خير فراوان است و از فاطمه نسل فراوانی به عالم اسلام هديه شده است؛ لذا در بعضی از تفاسير آمده است كه در آيه «انا اعطيناك الكوثر» منظور فاطمه(س) است.
کنیه بعدی که بررسی می‌شود، طاهره است، امام باقر(ع) فرمودند: زيرا او از هر ناپاكی ظاهری و هر گونه ناپاكی دامن، مبری است. طبق روايات متعدد، آيه تطهير «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا» درباره حضرت فاطمه (س) نازل شده است. پس ايشان طاهره است زيرا هر گونه رجس و پليدی و ناپاكی از وجود مقدسش دور است.
زكيه، کنیه دیگر حضرت زهرا(س) هم به معنای رشد و نمو و هم به معنای طهارت است، بنابراين زكيه هم يعنی از فاطمه نسل پرباری پا به عرصه وجود گذاشت و هم اينكه او وجودی است پاك و طاهر.
راضيه کی دیگر از کنیه‌های این بانوی برگزیده اسلام است، زندگی كوتاه حضرت فاطمه(س) با غم و اندوه و نيز با تلاش و سختی همراه بود. او زندگی بسيار مشكلی را پشت سر گذاشت ولی هرگز لب به شكايت باز نكرد، بلكه همواره خدای بزرگ را شكر می‌كرد و راضی بود.
روايت شده روزی رسول خدا(ص) حضرت فاطمه(س) را ديد كه لباس خشنی بر تن داشت و با دست‌های مباركش آسياب می‌كرد در حاليكه طفل كوچك خود را هم شير می‌داد. رسول خدا گريان شد و فرمود:‌ ای دختركم، تلخی اين دنيا را بچش، برای رسيدن به شيرينی آخرت. حضرت فاطمه(س) نه تنها لب به شكايت باز نكرد، بلكه عرض كرد:‌ ای رسول خدا، من خدا را برای نعمت‌هايش سپاسگزارم. و نيز روزی حضرت علی(ع) از رسول خدا خواست اگر ممكن باشد برای فاطمه مستخدمی بگيرد، اما رسول خدا(ص) تسبيح فاطمه(س) را به آن‌ها تعليم فرمود. حضرت زهرا(س) پس از شنيدن اين دستور به پيغمبر اكرم(ص) سه بار فرمود: من از خدا و رسولش راضيم.
کنیه دیگر آن حضرت مرضيه است، تمام كارهای حضرت فاطمه(س) مورد رضايت خدا و رسول او بود. رسول خدا هيچ‌گاه بر فاطمه غضب نكرد، به او خرده نگرفت و برعكس، گاهی می‌فرمود: پدرش به قربانش. اين چنين است كه رسول خدا رضای فاطمه را رضای خدا می‌دانست و می‌فرمود: خدا از غضب فاطمه غضب می‌كند و از رضايت او راضی می‌شود.
محدثه، کنیه بعدی است که بررسی می‌شود، امام صادق(ع) در اين مورد فرمود: زيرا ملائكه از آسمان فرود می‌آمدند و با او سخن می‌گفتند. در فرهنگ اسلامى محدثان راستين همواره از حرمت و منزلت ويژه‌اى برخوردار بوده‌اند، محدثان و راويان در حفظ و حراست از گنجينه‌هاى معارف و ارزش‌هاى دينى و ذخاير گرانمايه مكتب تشيع و رشد و تعالى فرهنگ غنى اسلامى نقش اول را داشتند و حامل ودايع و امانت‌هاى گرانقدر الهى و رازدار اسرار آل رسول خدا(ص) بودند.
کنیه دیگر آن حضرت زهرا است، امام صادق(ع) فرمودند: نور آن بانوی مكرمه در يك روز سه بار برای اميرالمؤمنين(ع) می‌درخشيد، و چون در محراب عبادت می‌ايستاد نور درخشنده او برای اهل آسمان نمايان می‌شد همانگونه كه نور ستارگان برای اهل زمين می‌درخشد.
برخی نام‌های ديگر حضرت فاطمه(س) عبارتند از؛ حصان به معنای محفوظ، حره به معنای آزاده، سيده به معنی بانوی محترم و عذراء يعنی پرده‌نشين و نام آن بانو در آسمان، منصوره يعنی ياری‌شده ذکر شده است.