رويكرد تكبعدی سبك زندگی حاكم در غرب برای ساحت افلاكی انسان برنامهای ندارد
گروه بينالملل: سبك زندگی اسلامی هم به ساحت خاكی بشر توجه دارد و هم ساحت افلاكی او را فراموش نمی كند؛ درحالیكه سبك زندگی حاكم در غرب امروز، ريشه در «اصالت لذت» و «اباحهگری» دارد و در عرصه عمل، برای ساحت افلاكی انسان هيچ برنامهای در نظر نگرفته است.
«مهدی بهمنی»، پژوهشگر علوم انسانی و دبير اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا(uisae) در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، در تعريف سبك زندگی اسلامی، گفت: ابتدائیترين و شايد اصلیترين مقدمه لازم برای پاسخ به اين سؤال، تبيين درست انسان و انسانيت از نگاه اسلام است. بهطور خلاصه انسان در اديان الهی موجودی دو ساحتی است كه عبارتند از: ساحت خاكی و ساحت افلاكی يا همان بعد مادی و معنوی. بر اين مبنا سبك زندگی اسلامی روش و سياقی است كه به اين عوالم دوگانه بشری توجه متوازن و در عين حال كمالگرايانه دارد؛ يعنی هم به ساحت خاكی بشر توجه دارد و هم ساحت افلاكی او را فراموش نمیكند؛ درحالیكه سبك زندگی حاكم در غرب امروز، در «اصالت لذت» و «اباحهگری» - يا به تعبير آكادميك آن «ليبراليسم» - ريشه دارد و در عرصه عمل برای ساحت افلاكی انسان هيچ برنامهای در نظر نگرفته است.
دبير اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا افزود: اگر روند تحولات فرهنگی و اجتماعی غرب را در دو سه قرن اخير مدنظر قرار بدهيم، شاهد رويكرد تك بعدی آن خواهيم بود كه به صورت تصاعدی و در جهت دامن زدن به گسست ميان عوالم دوگانه بشری گام برداشته است؛ تا جايی كه متفكرين نامداری چون «هابر ماس» آلمانی از شرايط موجود با تعابيری مثل «بحران معنويت در غرب» ياد كردهاند.
وی در ادامه خاطرنشان كرد: البته اين به معنی آن نيست كه در غرب معنويتی وجود ندارد؛ بلكه منظور آن است كه طرح و برنامه اصولی و مدوّنی برای آن در نظر گرفته نشده است. به عبارت ديگر گفتمان غالب در غرب كنونی در زمينه خدمت به بعد مادی انسان ـ صرف نظر از درست و غلط بودن آن ـ خيلی كار كرده و نسبتاً برنامه منسجمی دارد، ولی برای بخش ديگر وجود انسان يا همان بعد فرامادی هيچ برنامهای ارائه نكرده است.
مهدی بهمنی تأكيد كرد: ترديدی نيست كه توجه تك بعدی به هركدام از ساحتهای دوگانه بشری، مانع سعادت و كمال وی خواهد شد. كما اينكه توجه صرف به جنبه فرامادی كه در برخی اديان غير الهی وجود دارد و به نوعی به رهبانيت افراطی كشيده شده، نتوانسته است انسان را به كمال مطلوبش برساند. در آيات نورانی قرآن كريم هم خداوند متعال، مسلمين را «امت وسط» معرفی كرده كه به دور از هرگونه افراط و تفريط، همواره راه اعتدال را در پيش گرفته و از اين طريق به الگويی برای ساير امتها تبديل شده است آنجا كه میفرمايد: «وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ...: و بدينگونه شما را امتى ميانه قرار داديم تا بر مردم گواه باشيد...» (بقره: ١٤٣).
اين پژوهشگر علوم انسانی و اسلامی عنوان كرد: دين كه به عنوان دستورالعملی برای سعادت انسان (يا همان موجود دو ساحتی) از طرف خداوند متعال نازل شده، معطوف به سه حوزه اصلی شرعيات يا همان احكام، اخلاق و معنويات است و با هدف ساماندهی به اين سه حوزه و آن هم در تمام سطوح فردی و اجتماعی به ما عرضه شده است. انسان كمال يافته نيز بايد در هر سه حوزه ياد شده و به صورت متعادل رشد و پيشرفت داشته باشد؛ چراكه رشد تك بعدی در هر كدام از اين حوزهها منجر به نوعی عدم توازن خواهد شد كه نتايج اين عدم توازن نهايتاً به تمام حوزهها سرايت خواهد كرد.
وی اخلاقيات را در اين زمينه از اهميت بيشتری ارزيابی و اظهار كرد: در اين ميان اخلاق به نوعی، نقش مقدمهسازی و يا بسترسازی دارد و میتوان آن را مبنا و بستر هرگونه تعاملی قلمداد كرد. سيره رسول مكرم اسلام(ص) و ائمه اطهار(ع) نيز مؤيد همين موضوع است؛ بهطوریكه اين انسانهای كمال يافته قبل از اينكه ديگران را به رعايت احكام شرعی و مباحث معنوی دعوت كنند، با اخلاق پسنديده خود زمينه جذب و هدايت آنها را فراهم میفرمودند و سپس به تناسب ظرفيت، از جوانب ديگر دين خدا نيز بهرهمندشان میساختند.
بهمنی در ادامه به نقد و بررسی سبك زندگی كنونی جوامع مسلمانان پرداخت و با اشاره به اين كه بايد ميان دو مفهوم «سبك زندگی اسلامی» و «سبك زندگی مسلمين» تمايز قائل شد، اظهار كرد: حقيقت اين است كه آنچه كه امروز در جوامع اسلامی شاهد آن هستيم، با سبك زندگی اسلامی و شاخصههای تعيين كننده آن فاصله دارد؛ اين تفاوت در همه زمينههای فردی و اجتماعی وجود دارد تا جايی كه بشر امروز در همه زمينهها از جمله اخلاق، معنويات و حتی در زمينه تشريعات فاصله زيادی با جامعه آرمانی اسلام دارد و اساساً دليل طولانی شدن غيبت امام دوازدهم(عج) هم همين واقعيت تلخ است.
دبير اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا غفلت مسلمين از مواريث دوگانه نبی مكرم اسلام(ص) يعنی قرآن و اهل بيت(ع) را علت اصلی اين فاصله عنوان كرد و گفت: قرآن به عنوان نقشه راه و راهنمای سعادت، و اهل بيت(ع) به عنوان رهبر و راه بلد در جامعه مسلمين مورد غفلت واقع شدهاند و يا از هم جدا ماندهاند. چه بسيار كسانی كه در ظاهر با قرآن انس و الفتی هم داشتهاند اما به واسطه عدم ارتباط با نيمه مكمل آن، از درك معانی و اصول اين كتاب آسمانی بهرهای نبردهاند و نيز چه بسيار كسانی كه در ظاهر دوستدار و ارادتمند به اهل بيت(ع) بودهاند، اما به خاطر غفلت از قرآن قدم در راهی گذاشتهاند كه هيچ سنخيتی با سيره و سلوك ائمه معصومين(ع) ندارد.
دبير اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا(uisae) در پايان تصريح كرد: كم كاری، عدم به كارگيری تجربيات و عبرتهای تاريخی، بسنده كردن به حداقلها و غفلت از پيام بلند اسلام را كه همانا مبارزه با جهل است، اصلیترين مشكلات ما در دورههای مختلف هستند كه بايد نسبت به آنها آگاهی پيدا كرده و در جهت رفع آنها اقدام كنيم.
يادآور میشود، «مهدی بهمنی» پژوهشگر علوم انسانی و دبير اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا(uisae) است. اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا يكی از نهادهای مستقل دانشجويی ايران است كه سابقه فعاليت آن به سال ۱۳۴۴ باز میگردد. اين نهاد در ابتدا برای مقابله با محافل دانشجويی كه بيشتر گرايش ماركسيستی داشتند به پيشنهاد شهيد دكتر بهشتی به راه افتاد. اعضای اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا پس از پيروزی انقلاب اسلامی نيز به فعاليتهای خود ادامه دادند و اين بار به عنوان سفيران فرهنگی و سخنگويان انقلاب اسلامی به ايفای نقش تاريخی خويش میپردازند.
دبير اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا افزود: اگر روند تحولات فرهنگی و اجتماعی غرب را در دو سه قرن اخير مدنظر قرار بدهيم، شاهد رويكرد تك بعدی آن خواهيم بود كه به صورت تصاعدی و در جهت دامن زدن به گسست ميان عوالم دوگانه بشری گام برداشته است؛ تا جايی كه متفكرين نامداری چون «هابر ماس» آلمانی از شرايط موجود با تعابيری مثل «بحران معنويت در غرب» ياد كردهاند.
وی در ادامه خاطرنشان كرد: البته اين به معنی آن نيست كه در غرب معنويتی وجود ندارد؛ بلكه منظور آن است كه طرح و برنامه اصولی و مدوّنی برای آن در نظر گرفته نشده است. به عبارت ديگر گفتمان غالب در غرب كنونی در زمينه خدمت به بعد مادی انسان ـ صرف نظر از درست و غلط بودن آن ـ خيلی كار كرده و نسبتاً برنامه منسجمی دارد، ولی برای بخش ديگر وجود انسان يا همان بعد فرامادی هيچ برنامهای ارائه نكرده است.
مهدی بهمنی تأكيد كرد: ترديدی نيست كه توجه تك بعدی به هركدام از ساحتهای دوگانه بشری، مانع سعادت و كمال وی خواهد شد. كما اينكه توجه صرف به جنبه فرامادی كه در برخی اديان غير الهی وجود دارد و به نوعی به رهبانيت افراطی كشيده شده، نتوانسته است انسان را به كمال مطلوبش برساند. در آيات نورانی قرآن كريم هم خداوند متعال، مسلمين را «امت وسط» معرفی كرده كه به دور از هرگونه افراط و تفريط، همواره راه اعتدال را در پيش گرفته و از اين طريق به الگويی برای ساير امتها تبديل شده است آنجا كه میفرمايد: «وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ...: و بدينگونه شما را امتى ميانه قرار داديم تا بر مردم گواه باشيد...» (بقره: ١٤٣).
اين پژوهشگر علوم انسانی و اسلامی عنوان كرد: دين كه به عنوان دستورالعملی برای سعادت انسان (يا همان موجود دو ساحتی) از طرف خداوند متعال نازل شده، معطوف به سه حوزه اصلی شرعيات يا همان احكام، اخلاق و معنويات است و با هدف ساماندهی به اين سه حوزه و آن هم در تمام سطوح فردی و اجتماعی به ما عرضه شده است. انسان كمال يافته نيز بايد در هر سه حوزه ياد شده و به صورت متعادل رشد و پيشرفت داشته باشد؛ چراكه رشد تك بعدی در هر كدام از اين حوزهها منجر به نوعی عدم توازن خواهد شد كه نتايج اين عدم توازن نهايتاً به تمام حوزهها سرايت خواهد كرد.
وی اخلاقيات را در اين زمينه از اهميت بيشتری ارزيابی و اظهار كرد: در اين ميان اخلاق به نوعی، نقش مقدمهسازی و يا بسترسازی دارد و میتوان آن را مبنا و بستر هرگونه تعاملی قلمداد كرد. سيره رسول مكرم اسلام(ص) و ائمه اطهار(ع) نيز مؤيد همين موضوع است؛ بهطوریكه اين انسانهای كمال يافته قبل از اينكه ديگران را به رعايت احكام شرعی و مباحث معنوی دعوت كنند، با اخلاق پسنديده خود زمينه جذب و هدايت آنها را فراهم میفرمودند و سپس به تناسب ظرفيت، از جوانب ديگر دين خدا نيز بهرهمندشان میساختند.
بهمنی در ادامه به نقد و بررسی سبك زندگی كنونی جوامع مسلمانان پرداخت و با اشاره به اين كه بايد ميان دو مفهوم «سبك زندگی اسلامی» و «سبك زندگی مسلمين» تمايز قائل شد، اظهار كرد: حقيقت اين است كه آنچه كه امروز در جوامع اسلامی شاهد آن هستيم، با سبك زندگی اسلامی و شاخصههای تعيين كننده آن فاصله دارد؛ اين تفاوت در همه زمينههای فردی و اجتماعی وجود دارد تا جايی كه بشر امروز در همه زمينهها از جمله اخلاق، معنويات و حتی در زمينه تشريعات فاصله زيادی با جامعه آرمانی اسلام دارد و اساساً دليل طولانی شدن غيبت امام دوازدهم(عج) هم همين واقعيت تلخ است.
دبير اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا غفلت مسلمين از مواريث دوگانه نبی مكرم اسلام(ص) يعنی قرآن و اهل بيت(ع) را علت اصلی اين فاصله عنوان كرد و گفت: قرآن به عنوان نقشه راه و راهنمای سعادت، و اهل بيت(ع) به عنوان رهبر و راه بلد در جامعه مسلمين مورد غفلت واقع شدهاند و يا از هم جدا ماندهاند. چه بسيار كسانی كه در ظاهر با قرآن انس و الفتی هم داشتهاند اما به واسطه عدم ارتباط با نيمه مكمل آن، از درك معانی و اصول اين كتاب آسمانی بهرهای نبردهاند و نيز چه بسيار كسانی كه در ظاهر دوستدار و ارادتمند به اهل بيت(ع) بودهاند، اما به خاطر غفلت از قرآن قدم در راهی گذاشتهاند كه هيچ سنخيتی با سيره و سلوك ائمه معصومين(ع) ندارد.
دبير اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا(uisae) در پايان تصريح كرد: كم كاری، عدم به كارگيری تجربيات و عبرتهای تاريخی، بسنده كردن به حداقلها و غفلت از پيام بلند اسلام را كه همانا مبارزه با جهل است، اصلیترين مشكلات ما در دورههای مختلف هستند كه بايد نسبت به آنها آگاهی پيدا كرده و در جهت رفع آنها اقدام كنيم.
يادآور میشود، «مهدی بهمنی» پژوهشگر علوم انسانی و دبير اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا(uisae) است. اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا يكی از نهادهای مستقل دانشجويی ايران است كه سابقه فعاليت آن به سال ۱۳۴۴ باز میگردد. اين نهاد در ابتدا برای مقابله با محافل دانشجويی كه بيشتر گرايش ماركسيستی داشتند به پيشنهاد شهيد دكتر بهشتی به راه افتاد. اعضای اتحاديه انجمنهای اسلامی دانشجويان در اروپا پس از پيروزی انقلاب اسلامی نيز به فعاليتهای خود ادامه دادند و اين بار به عنوان سفيران فرهنگی و سخنگويان انقلاب اسلامی به ايفای نقش تاريخی خويش میپردازند.
