شكرگزاری مردم و دولت موجب حاكميت اخلاق اقتصادی می‌شود

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، چهاردهمين جلسه كرسی نظريه‌پردازی نظام اقتصادی از ديدگاه قرآن با موضوع «نقش اخلاق در نظام اقتصادی از ديدگاه اسلام» با حضور حجت‌الاسلام والمسلمين سيدحسين ميرمعزی، عضو شورای عالی الگوی اسلامی ـ ايرانی پيشرفت و عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی در سازمان فعاليت‌های قرآنی دانشگاهيان كشور برگزار شد.
ميرمعزی با اشاره به اهميت شكر در فرهنگ اسلامی، اظهار كرد: اهميت شكر به ميزانی است كه خداوند متعال نماز را كه در آيه شريفه «وَأَنْ أَقِيمُواْ الصَّلاةَ...»(72/انعام) به اقامه آن امر فرموده، چنان معرفی می‌كند كه دلالتی بر وجوب می‌كند. در شكر هم فرموده كه «فَاذْكُرُونِی أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُواْ لِی وَلاَ تَكْفُرُونِ؛ پس مرا ياد كنيد [تا] شما را ياد كنم و شكرانه‏‌ام را به جاى آريد و با من ناسپاسى نكنيد»(بقره/۱۵۲)؛ يعنی شكر خدا و شكر منعم واجب است.
وی ادامه داد: امام صادق(ع) می‌فرمايد كه گرامی‌ترين مردمان نزد خدا كسی است كه وقتی نعمتی به او داده می‌شود، شكر كند و هرگاه گرفتار شد، صبر كند؛ اين محبوب‌ترين انسان پيش خداست. امام علی(ع) در رابطه با اهميت شكر می‌فرمايد «اگر خداوند بندگان خود را در برابر نافرمانيش وعده عذاب هم نمی‌داد، يعنی اگر خدا می‌فرمود كه اگر گناه كرديد، من شما را عذاب نمی‌كنم، باز به شكرانه نعمت‌هايی كه خدا به انسان داده، اطاعتش واجب بود كه به اين اصل، قاعده وجوب شكر منعم می‌گويند.
وی با بيان اين‌كه يك قاعده عقلی است كه هر كس چيزی به انسان می‌دهد، عقل می‌گويد شكر كردی يا نه؟، افزود: اطاعت كردن از منعم شكر منعم واجب است؛ اطاعت يعنی در حقيقت به كار بردن آن نعمت در راه اطاعت خدا كه در كلام امام علی(ع) آمده است كه «حتی اگر وعده عذاب هم نمی‌دادند، شكر خدا واجب بود، چون نعمت به ما داده است.
عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی با تأكيد بر اين‌كه نعمت حيات بزرگترين نعمت است، افزود: اگر خداوند اين نعمت را از ما دريغ می‌كرد، ما نبوديم و هستی نداشتيم. خداوند نعمت هستی الی‌الابد به ما داد؛ اين‌كه نعمت بزرگی است و شكر چنين منعمی واجب است. روايات متعددی در رابطه با آثار شكر خوب وجود دارد كه اگرچه بعضی‌ از آنها اقتصادی نيست، اما چون به هر حال داريم اين صفت را بررسی می‌كنيم، اينجا مورد اشاره قرار گرفت.
وی ادامه داد: آثار شكر در آيات و روايات يكی اين است كه انسان شكرگزار مورد آمرزش خداوند متعال است؛ يعنی گناهان او آمرزيده می‌شود و انسانی كه خدا را شكر كند و با قلبش باور داشته باشد كه نعمت از ناحيه خدا است، به زبانش می‌گويد الحمدلله و اگر در عمل هم خطا كرد و اين نعمت را در راه گناه به كار برد و گناهی انجام داد، اينجا خداوند او را می‌آمرزد.
وی همچنين خاطرنشان كرد: در قرآن كريم می‌خوانيد كه «مَّا یَفْعَلُ اللّهُ بِعَذَابِكُمْ إِن شَكَرْتُمْ وَآمَنتُمْ وَكَانَ اللّهُ شَاكِرًا عَلِيمًا؛ اگر سپاس بداريد و ايمان آوريد خدا مى‏خواهد با عذاب شما چه كند و خدا همواره سپاس‏پذير [=حق‏شناس] داناست»(نساء/۱۴۷). اگر شاكر باشيد، خدا هيچ وقت شما را عذاب نخواهد كرد؛ يعنی شكر موجب برداشته شدن عذاب از انسان و موجب ايمن ماندن انتقام خداوند می‌شود و خيلی عجيب است كه فرمودند كه انسان شكرگزار در فتنه‌ها گرفتار نمی‌شود.
عضو شورای عالی الگوی اسلامی ـ ايرانی پيشرفت با بيان اين‌كه فتنه زمانی رخ می‌دهد كه حق و باطل با هم مخلوط می‌شوند، گفت: طوری كه انسان نمی‌تواند تشخيص بدهد كدام حق است و كدام باطل؛ اين فتنه می‌شود. در زمان امير المومنين(ع) فتنه خوارج پيش آمد كه در پيشانی آنها جای مهر نماز بود و زانوهای آناه از بس سجده كرده بودند، مثل شتر پينه بسته بود. خوارج شب و روز نماز می‌خواندند، اما بر امير المومنين(ع) شمشير كشيدند كه فتنه‌ای بزرگ پديد آمد.
وی ادامه داد: اين روايت می‌فرمايد كه شكرگزاری موجب مصون ماندن از فتنه است؛ يعنی آن‌جايی كه حق و باطل با هم مخلوط می‌شوند، خدا شما را راهنمايی می‌كند و شما اسير اين فتنه نمی‌شويد و راه را درست می‌رويد. اين خيلی جالب است. آن چيزی كه تا حدودی به اقتصاد مربوط می‌شود اين آيه شريفه است كه «...لَئِن شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِن كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِی لَشَدِيدٌ؛ اگر واقعا سپاسگزارى كنيد [نعمت] شما را افزون خواهم كرد و اگر ناسپاسى نماييد قطعا عذاب من سخت‏خواهد بود»(ابراهيم/۷).
ميرمعزی با اشاره به توضيح پيشين در خصوص اين آيه شريفه افزود: شكر نعمت، نعمت را زياد می‌كند. خيلی دقت كنيد كه خداوند به كسی مالی داده كه نعمت است و او اين مال را مصرف كرده‌ايد و مقداری از آن زياد آمده و وقتی می‌خواهد اين نعمت را بدهد به يك كسی كه نياز دارد، دستش می‌لرزد و می‌گويد اگر اين را بدهم كه خودم ديگر ندارم.
وی ادامه داد: بعضا اين نگرانی را داريم كه اگر چيزی به كسی بدهيم، نياز او برطرف می‌شود، ولی اين دغدغه را داريم كه می‌خواهيم پس انداز كنيم و جمع بكنيم. انسان عموما اين‌طور فكر می‌كند، در حالی كه شكرگزاری اين مال آن است كه در راه اطاعت خدا مصرف شود. خداوند فرمود انفاق كنيد و طبق آيه شريفه « لَئِن شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ»(ابراهيم/7) مال او بيشتر می‌شود. وقتی محاسبات ما قرآنی و اسلامی و با بينش اسلامی نباشد، شيطان مداوما وسوسه می‌كند و به ما می‌گويد كه اگر بدهی فقير می‌شود؛ اين وسوسه شيطان است، زيرا قرآن می‌گويد اگر شكر منعم را كه انفاق جزئی از آن است به جا بياوری، مال تو افزوده خواهد شد. اين بحث مهمی است.
عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی با بيان اين‌كه هر بحثی را كه مطرح می‌كنم بايد آثار آن را در دو زمينه بگويم، اظهار كرد: يكی در بخش خصوصی و نزد مردم و ديگری در بخش دولتی و عمومی. در بخش خصوصی فرض كنيد جامعه شكرگزاری داشته باشيم؛ يعنی آن اخلاق حاكم بر اين مردم شكر گزاری نعمت به همين معانی كه گفتم باشد. اگر چنين چيزی حاكم باشد، جامعه بهشت می‌شود.
وی ادامه داد: پس معلوم می‌شود ما هر مصيبتی كه داريم به اين دليل است كه شكرگزار نعمت‌های الهی نيستيم كه يك طرف آن مردم هستند و طرف ديگرش دولت. دولت شكرگزار يعنی آن دولتی كه قدرت و اموالی را كه در اختيارش قرار گرفته، اولا بداند اين نعمت از ناحيه خداست و ديگر اين‌كه بداند خدا هر موقع بخواهد، نعمت را از او می‌گيرد. شكر قلبی همين باور است كه اين نعمت را خدا داده است. رأی مردم ظاهر كار است و اگر خدا نمی‌خواست، مردم رای نمی‌دادند. اين يك الحمدلله دارد.
وی همچنين خاطرنشان كرد: مهم‌تر از همه اين مال و قدرت را در راه عصيان خدا به كار نبرد و در راه اطاعت خدا بكار ببرد. اگر مردم شكرگزار باشند و دولت هم شكرگزار باشد، آن جامعه واقعاً بهشت می‌شود. بهشت جايی است كه اخلاق اسلامی حاكم شود و وقتی همه شكرگزار باشند، فقرا خودشان را تأمين می‌كنند و ديگر در جامعه فقيری پيدا نمی‌شود. دولت هم ظلم نمی‌كند و به بهترين وجه قدرت و مالش را در راه تعالی مردم به كار می‌برد؛ اين يك صفت خوب است.