هستى، منحصر به محسوسات نيست
امامجمعه نيكشهر گفت: اساسیترين اصل در جهانبينى الهى آن است كه هستى، منحصر به محسوسات نيست.
به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، حجتالاسلام احمد لطفيان سرگزی، امامجمعه نيكشهر در جلسه تفسير قرآن كريم كه با حضور جمعی از جوانان و خانوادههايشان در نيكشهر برگزار شد، گفت: سوره مباركه بقره، 286 آيه دارد، در مدينه نازل شده و بزرگترين سوره قرآن است. علت نامگذاری آن به بقره، داستان بسيار زيبای گاو بنیاسرائيل است كه در آيات 67 تا 73 بيان شده است.
وی افزود: محتوای سوره به علت طولانی بودن، دربردارنده مطالب گوناگون اعتقادی، فقهی، عبادی از قبيل توحيد، هستیشناسی، معاد و حيات پس از مرگ، تشريع قوانين عبادی، اخلاقی و فردی و اجتماعی بسياری است. همچنين مسائل مربوط به وحی و اعجاز كتاب آسمانی و خدمات اجتماعی از قبيل بخشش، انفاق، احسان، جنگ و جهاد با دشمنان و قانون قصاص را در خود جای داده است. در اين سوره آيةالكرسی و آيه دين كه بزرگترين آيه قرآن است، ماجرای تغيير قبله، بهانهتراشیهای قوم بنیاسرائيل، آفرينش حضرت آدم، نافرمانی شيطان و فرازهايی از تاريخ تعدادی از پيامبران مانند حضرت آدم، ابراهيم و موسی(ع) و داستان هاروت و ماروت و طالوت و جالوت بيان شده است.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی نيكشهر ادامه داد: از آنجايی كه دو سوره بقره و آل عمران احكام فقهی و اسماء و صفات نورانی الهی بسياری را در خود جای دادهاند، به آنها «زهراوان» يعنی دو سوره بسيار درخشان گفتهاند.
امامجمعه نيكشهر اظهار كرد: درباره حروف مقطعه، اقوال مختلفی بيان شده است، از جمله 1) قرآن، معجزه الهی از همين حروف الفبا تأليف يافته كه در اختيار همه است، اگر میتوانيد شما نيز از اين حروف، كلام معجزهآميز بياوريد، 2) اين حروف، نام همان سورهای است كه در ابتدايش آمده است، 3) اين حروف، اشاره به اسم اعظم الهی دارد، 4) اين حروف، نوعی سوگند و قسم خداوند است، 5) اين حروف، از اسرار بين خداوند و پيامبر(ص) است و مطابق بعضی روايات رموزی است كه كسی جز خداوند نمیداند. اما شايد بهترين نظر همان وجه اول باشد، زيرا در ميان 114 سوره قرآن، كه 29 سوره آن با حروف مقطعه شروع میشود، در 24 مورد بعد از اين حروف، سخن از قرآن و معجزه بودن آن است. چنان كه در اين سوره به دنبال «الم»، «ذلِكَ اَلْكِتابُ» آمده و به عظمت قرآن اشاره شده است.
حجتالاسلام لطفيان بيان كرد: در آغاز سوره شوری نيز حروف مقطعه «حم `عسق» آمده است كه بعد از آن میفرمايد «كَذلِكَ یُوحِی إِلَیْكَ وَ إِلَی اَلَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ اَللّهُ اَلْعَزِيزُ اَلْحَكِيمُ» خداوندِ عزيز و حكيم، اين چنين بر تو و پيامبران پيش از تو وحی میكند. يعنی وحی خداوند نيز با استفاده از همين حروف است، حروفی كه در دسترس همه افراد بشری است. البته خداوند با اين حروف، كتابی نازل كرده كه معجزه است. آيا انسان نيز میتواند چنين كتابی فراهم كند؟! آری، خداوند از حروف الفبا، كتاب معجزه نازل میكند، همچنان كه از دل خاك صدها نوع ميوه و گل و گياه میآفريند و انسان میسازد. ولی نهايت هنر مردم اين است كه از خاك و گل، خشت و آجر بسازند.
وی با اشاره به «ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَیْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ»، اين است كتابى كه در حقانيت آن هيچ ترديدى نيست و مايه هدايت تقواپيشگان است، افزود: «لاَ رَیْبَ فِيهِ» يعنى در اينكه قرآن از سوى خداست، شكى نيست. زيرا مطالب آن به گونهاى است كه جایى براى شك و ترديد باقى نمیگذارد و اگر شكى در كار باشد، بهدليل سوءظن و روحيه لجاجت افراد است. چنان كه قرآن میفرمايد «فَهُمْ فِی رَیْبِهِمْ یَتَرَدَّدُونَ» آنان در شكى كه خود ايجاد میكنند، سردرگم هستند.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی نيكشهر خاطرنشان كرد: هدف قرآن، هدايت مردم است و اگر به مسائلى از قبيل خلقت آسمانها، زمين، گياهان، حيوانات و... اشاره كرده؛ بهدليل آن است كه توجه مردم به آنها، موجب توجه به علم، قدرت و حكمت خداوند شود.
امامجمعه نيكشهر افزود: قرآن وسيله هدايت همه مردم است، «هُدًى لِّلنَّاسِ» همانند خورشيد بر همه میتابد، ولى تنها كسانى از آن بهره میبرند كه فطرت پاك داشته و در برابر حق خاضع باشند، «هُدىً لِلْمُتَّقِينَ» همچنان كه نور خورشيد، تنها از شيشه تميز عبور میكند، نه از خشت و گل. لذا فاسقان، ظالمان، كافران، دلمردگان، مسرفان و تكذيبكنندگان از هدايت قرآن بهرهمند نمیشوند.
حجتالاسلام لطفيان ادامه داد: مراد از جمله «لاَ رَیْبَ فِيهِ» آن نيست كه كسى در آن شك نكرده و يا شك نمیكند، بلكه منظور آن است كه حقانيت قرآن به قدرى محكم است كه جاى شك ندارد و اگر كسى شك كند بهدليل كوردلى خود اوست. در قرآن كريم به موضوعات طبيعى، كيهانى، تاريخى، فلسفى، سياسى و صنعتى اشاراتى شده؛ ولى هدف اصلى هدايت است.
وی عنوان كرد: قرآن كريم، هستى را به دو عالم غيب و عالم شهود تقسيم میكند. متقين به كل هستى ايمان دارند، ولى ديگران تنها آنچه را قبول میكنند كه برايشان محسوس باشد. حتى توقع دارند كه خدا را با چشم ببينند و چون نمیبينند، به او ايمان نمیآورند. چنان كه برخى به حضرت موسى(ع) گفتند «لَن نُّؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً» ما هرگز به تو ايمان نمیآوريم، مگر آنكه خداوند را آشكارا مشاهده كنيم. اين افراد درباره قيامت نيز میگويند «مَا هِیَ إِلَّا حَیَاتُنَا الدُّنْیَا نَمُوتُ وَ نَحْیَا وَمَا یُهْلِكُنَا إِلَّا الدَّهْرُ» جز اين دنيا كه ما در آن زندگى میكنيم، جهان ديگرى نيست، میميريم و زنده میشويم و اين روزگار است كه ما را از بين میبرد. چنين افرادى هنوز از مدار حيوانات نگذشتهاند و راه شناخت را منحصر به محسوسات میدانند و میخواهند همه چيز را از طريق حواس درك كنند.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی نيكشهر با بيان اينكه غيب به خداوند متعال، فرشتگان، معاد و حضرت مهدى(عج) اطلاق شده است، گفت: متقين نسبت به جهان غيب ايمان دارند، كه برتر از علم و فراتر از آن است. در درون ايمان، عشق، علاقه، تعظيم، تقديس و ارتباط نهفته است، ولى در علم، اين مسائل نيست. ايمان، از عمل جدا نيست، در كنار ايمان به غيب، وظايف و تكاليف عملى مؤمن بازگو شده است «يؤمنون... يقيمون... ينفقون». اساسیترين اصل در جهانبينى الهى آن است كه هستى، منحصر به محسوسات نيست «يؤمنون بالغيب».
امامجمعه نيكشهر اذعان كرد: پس از اصل ايمان، اقامه نماز و انفاق از مهمترين اعمال است. در جامعه الهى كه حركت و سير الىاللّه دارد، اضطرابها و ناهنجاریهاى روحى و روانى و كمبودهاى معنوى، با نماز تقويت و درمان میيابد و خلأهاى اقتصادى و نابسامانیهاى ناشى از آن، با انفاق مرتفع میشود. در انفاق نيز بايد ميانهرو باشيم «مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ» و از هر آنچه خداوند عطا كرده (علم، آبرو، ثروت، هنر و...) به ديگران انفاق كنيم. اگر باور كنيم آنچه داريم از خداست، با انفاق كردن مغرور نمیشويم.
حجتالاسلام لطفيان اظهار كرد: خداوند میفرمايند «وَالَّذِينَ یُؤْمِنُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَیْكَ وَمَآ أُنْزِلَ مِن قَبْلِكَ وَبِالْأَخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ» و آنان به آنچه بر تو نازل شده و آنچه پيش از تو بر پيامبران نازل شده، ايمان دارند و همه آنان به آخرت نيز يقين دارند. ابزار شناخت انسان، محدود به حس و عقل نيست، بلكه وحى نيز يكى از راههاى شناخت است كه متقين به آن ايمان دارند. انسان در انتخاب راه، بدون راهنما دچار تحير و سرگردانى میشود. بايد انبيا دست او را بگيرند و با منطق، معجزه و سيره عملى خويش، او را بهسوى سعادت واقعى راهنمایى كنند.
وی با بيان اينكه خشوع در برابر خداوند متعال و داشتن روحيه ايثار، انفاق، تعاون، حفظ حقوق ديگران و اميد به آيندهاى روشن و پاداشهاى بزرگ الهى، از آثار تقوى است، عنوان كرد: ايمان به تمام انبيا و كتب آسمانى لازم است، زيرا همه آنان يك هدف را دنبال میكنند «يؤمنون... بما اُنزل من قبلك»، تقواى واقعى، بدون يقين به آخرت ظهور پيدا نمیكند «بالاخرةهميوقنون»، احترام قرآن، قبل از كتب ديگر است «...بما انزل اليك وما انزل من قبلك...»، پيامبر اسلام(ص)، آخرين پيامبر الهى است، كلمه «من قبلك» بدون ذكر «من بعدك» نشانه خاتميت پيامبر اسلام(ص) و قرآن است.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی نيكشهر با اشاره به آيه «أُوْلَئِكَ عَلَى هُدىً مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» تنها آنان از جانب پروردگارشان بر هدايتند و آنان همان رستگاران هستند، افزود: پاداش اهل تقوا كه به غيب ايمان دارند و اهل نماز و انفاق و يقين به آخرت هستند، رستگارى و فلاح است. رستگارى، بلندترين قله سعادت است، زيرا خداوند هستى را براى بشر آفريده و بشر را براى عبادت و عبادت را براى رسيدن به تقوا و تقوا را براى رسيدن به فلاح و رستگارى.
وی افزود: محتوای سوره به علت طولانی بودن، دربردارنده مطالب گوناگون اعتقادی، فقهی، عبادی از قبيل توحيد، هستیشناسی، معاد و حيات پس از مرگ، تشريع قوانين عبادی، اخلاقی و فردی و اجتماعی بسياری است. همچنين مسائل مربوط به وحی و اعجاز كتاب آسمانی و خدمات اجتماعی از قبيل بخشش، انفاق، احسان، جنگ و جهاد با دشمنان و قانون قصاص را در خود جای داده است. در اين سوره آيةالكرسی و آيه دين كه بزرگترين آيه قرآن است، ماجرای تغيير قبله، بهانهتراشیهای قوم بنیاسرائيل، آفرينش حضرت آدم، نافرمانی شيطان و فرازهايی از تاريخ تعدادی از پيامبران مانند حضرت آدم، ابراهيم و موسی(ع) و داستان هاروت و ماروت و طالوت و جالوت بيان شده است.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی نيكشهر ادامه داد: از آنجايی كه دو سوره بقره و آل عمران احكام فقهی و اسماء و صفات نورانی الهی بسياری را در خود جای دادهاند، به آنها «زهراوان» يعنی دو سوره بسيار درخشان گفتهاند.
امامجمعه نيكشهر اظهار كرد: درباره حروف مقطعه، اقوال مختلفی بيان شده است، از جمله 1) قرآن، معجزه الهی از همين حروف الفبا تأليف يافته كه در اختيار همه است، اگر میتوانيد شما نيز از اين حروف، كلام معجزهآميز بياوريد، 2) اين حروف، نام همان سورهای است كه در ابتدايش آمده است، 3) اين حروف، اشاره به اسم اعظم الهی دارد، 4) اين حروف، نوعی سوگند و قسم خداوند است، 5) اين حروف، از اسرار بين خداوند و پيامبر(ص) است و مطابق بعضی روايات رموزی است كه كسی جز خداوند نمیداند. اما شايد بهترين نظر همان وجه اول باشد، زيرا در ميان 114 سوره قرآن، كه 29 سوره آن با حروف مقطعه شروع میشود، در 24 مورد بعد از اين حروف، سخن از قرآن و معجزه بودن آن است. چنان كه در اين سوره به دنبال «الم»، «ذلِكَ اَلْكِتابُ» آمده و به عظمت قرآن اشاره شده است.
حجتالاسلام لطفيان بيان كرد: در آغاز سوره شوری نيز حروف مقطعه «حم `عسق» آمده است كه بعد از آن میفرمايد «كَذلِكَ یُوحِی إِلَیْكَ وَ إِلَی اَلَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ اَللّهُ اَلْعَزِيزُ اَلْحَكِيمُ» خداوندِ عزيز و حكيم، اين چنين بر تو و پيامبران پيش از تو وحی میكند. يعنی وحی خداوند نيز با استفاده از همين حروف است، حروفی كه در دسترس همه افراد بشری است. البته خداوند با اين حروف، كتابی نازل كرده كه معجزه است. آيا انسان نيز میتواند چنين كتابی فراهم كند؟! آری، خداوند از حروف الفبا، كتاب معجزه نازل میكند، همچنان كه از دل خاك صدها نوع ميوه و گل و گياه میآفريند و انسان میسازد. ولی نهايت هنر مردم اين است كه از خاك و گل، خشت و آجر بسازند.
وی با اشاره به «ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَیْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ»، اين است كتابى كه در حقانيت آن هيچ ترديدى نيست و مايه هدايت تقواپيشگان است، افزود: «لاَ رَیْبَ فِيهِ» يعنى در اينكه قرآن از سوى خداست، شكى نيست. زيرا مطالب آن به گونهاى است كه جایى براى شك و ترديد باقى نمیگذارد و اگر شكى در كار باشد، بهدليل سوءظن و روحيه لجاجت افراد است. چنان كه قرآن میفرمايد «فَهُمْ فِی رَیْبِهِمْ یَتَرَدَّدُونَ» آنان در شكى كه خود ايجاد میكنند، سردرگم هستند.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی نيكشهر خاطرنشان كرد: هدف قرآن، هدايت مردم است و اگر به مسائلى از قبيل خلقت آسمانها، زمين، گياهان، حيوانات و... اشاره كرده؛ بهدليل آن است كه توجه مردم به آنها، موجب توجه به علم، قدرت و حكمت خداوند شود.
امامجمعه نيكشهر افزود: قرآن وسيله هدايت همه مردم است، «هُدًى لِّلنَّاسِ» همانند خورشيد بر همه میتابد، ولى تنها كسانى از آن بهره میبرند كه فطرت پاك داشته و در برابر حق خاضع باشند، «هُدىً لِلْمُتَّقِينَ» همچنان كه نور خورشيد، تنها از شيشه تميز عبور میكند، نه از خشت و گل. لذا فاسقان، ظالمان، كافران، دلمردگان، مسرفان و تكذيبكنندگان از هدايت قرآن بهرهمند نمیشوند.
حجتالاسلام لطفيان ادامه داد: مراد از جمله «لاَ رَیْبَ فِيهِ» آن نيست كه كسى در آن شك نكرده و يا شك نمیكند، بلكه منظور آن است كه حقانيت قرآن به قدرى محكم است كه جاى شك ندارد و اگر كسى شك كند بهدليل كوردلى خود اوست. در قرآن كريم به موضوعات طبيعى، كيهانى، تاريخى، فلسفى، سياسى و صنعتى اشاراتى شده؛ ولى هدف اصلى هدايت است.
وی عنوان كرد: قرآن كريم، هستى را به دو عالم غيب و عالم شهود تقسيم میكند. متقين به كل هستى ايمان دارند، ولى ديگران تنها آنچه را قبول میكنند كه برايشان محسوس باشد. حتى توقع دارند كه خدا را با چشم ببينند و چون نمیبينند، به او ايمان نمیآورند. چنان كه برخى به حضرت موسى(ع) گفتند «لَن نُّؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً» ما هرگز به تو ايمان نمیآوريم، مگر آنكه خداوند را آشكارا مشاهده كنيم. اين افراد درباره قيامت نيز میگويند «مَا هِیَ إِلَّا حَیَاتُنَا الدُّنْیَا نَمُوتُ وَ نَحْیَا وَمَا یُهْلِكُنَا إِلَّا الدَّهْرُ» جز اين دنيا كه ما در آن زندگى میكنيم، جهان ديگرى نيست، میميريم و زنده میشويم و اين روزگار است كه ما را از بين میبرد. چنين افرادى هنوز از مدار حيوانات نگذشتهاند و راه شناخت را منحصر به محسوسات میدانند و میخواهند همه چيز را از طريق حواس درك كنند.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی نيكشهر با بيان اينكه غيب به خداوند متعال، فرشتگان، معاد و حضرت مهدى(عج) اطلاق شده است، گفت: متقين نسبت به جهان غيب ايمان دارند، كه برتر از علم و فراتر از آن است. در درون ايمان، عشق، علاقه، تعظيم، تقديس و ارتباط نهفته است، ولى در علم، اين مسائل نيست. ايمان، از عمل جدا نيست، در كنار ايمان به غيب، وظايف و تكاليف عملى مؤمن بازگو شده است «يؤمنون... يقيمون... ينفقون». اساسیترين اصل در جهانبينى الهى آن است كه هستى، منحصر به محسوسات نيست «يؤمنون بالغيب».
امامجمعه نيكشهر اذعان كرد: پس از اصل ايمان، اقامه نماز و انفاق از مهمترين اعمال است. در جامعه الهى كه حركت و سير الىاللّه دارد، اضطرابها و ناهنجاریهاى روحى و روانى و كمبودهاى معنوى، با نماز تقويت و درمان میيابد و خلأهاى اقتصادى و نابسامانیهاى ناشى از آن، با انفاق مرتفع میشود. در انفاق نيز بايد ميانهرو باشيم «مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ» و از هر آنچه خداوند عطا كرده (علم، آبرو، ثروت، هنر و...) به ديگران انفاق كنيم. اگر باور كنيم آنچه داريم از خداست، با انفاق كردن مغرور نمیشويم.
حجتالاسلام لطفيان اظهار كرد: خداوند میفرمايند «وَالَّذِينَ یُؤْمِنُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَیْكَ وَمَآ أُنْزِلَ مِن قَبْلِكَ وَبِالْأَخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ» و آنان به آنچه بر تو نازل شده و آنچه پيش از تو بر پيامبران نازل شده، ايمان دارند و همه آنان به آخرت نيز يقين دارند. ابزار شناخت انسان، محدود به حس و عقل نيست، بلكه وحى نيز يكى از راههاى شناخت است كه متقين به آن ايمان دارند. انسان در انتخاب راه، بدون راهنما دچار تحير و سرگردانى میشود. بايد انبيا دست او را بگيرند و با منطق، معجزه و سيره عملى خويش، او را بهسوى سعادت واقعى راهنمایى كنند.
وی با بيان اينكه خشوع در برابر خداوند متعال و داشتن روحيه ايثار، انفاق، تعاون، حفظ حقوق ديگران و اميد به آيندهاى روشن و پاداشهاى بزرگ الهى، از آثار تقوى است، عنوان كرد: ايمان به تمام انبيا و كتب آسمانى لازم است، زيرا همه آنان يك هدف را دنبال میكنند «يؤمنون... بما اُنزل من قبلك»، تقواى واقعى، بدون يقين به آخرت ظهور پيدا نمیكند «بالاخرةهميوقنون»، احترام قرآن، قبل از كتب ديگر است «...بما انزل اليك وما انزل من قبلك...»، پيامبر اسلام(ص)، آخرين پيامبر الهى است، كلمه «من قبلك» بدون ذكر «من بعدك» نشانه خاتميت پيامبر اسلام(ص) و قرآن است.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی نيكشهر با اشاره به آيه «أُوْلَئِكَ عَلَى هُدىً مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» تنها آنان از جانب پروردگارشان بر هدايتند و آنان همان رستگاران هستند، افزود: پاداش اهل تقوا كه به غيب ايمان دارند و اهل نماز و انفاق و يقين به آخرت هستند، رستگارى و فلاح است. رستگارى، بلندترين قله سعادت است، زيرا خداوند هستى را براى بشر آفريده و بشر را براى عبادت و عبادت را براى رسيدن به تقوا و تقوا را براى رسيدن به فلاح و رستگارى.
