كاركرد صور خيال در خطبه فدكيه حضرت زهرا(س) بررسی شد
گروه انديشه: در مقالهای كاركرد صور خيال در خطبه فدكيه حضرت زهرا(س) توسط استاديار گروه زبان و ادبيات عرب دانشگاه اراك مورد بررسی و تحليل قرار گرفت.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه مركزی، كاركرد صور خيال در خطبه فدكيه حضرت زهرا(س) توسط ابراهيم اناریبزچلويی و سكينه رنجبران از كارشناسان ارشد زبان و ادبيات عربی دانشگاه اراك مورد بررسی و تحليل قرار گرفت.
نويسندگان در اين مقاله معتقدند: خطبه فدكيه حضرت زهرا(س) يك اثر شكوهمند ادبی است كه گواه مقام بلند علمی و ادبی ايشان است. اين خطبه سرشار از صور خيال و تصاوير محسوس و معقولی است كه عظمت قرآن صامت(كتابالله) و قرآن ناطق(مقام امامت) را يادآور میشود و انحراف امت را پس از رحلت پيامبر(ص) به تصوير میكشد.
نويسندگان میافزايند: اين تصاوير زنده و روشن در كنار استدلالهای منطقی و محكمِ حضرت، فلسفه سياسی امامت و نقش آن را در هدايت جامعه تبيين میكند، تاكنون پژوهشهای بسياری درباره محتوای ارزشمند اين خطبه صورت گرفته است، اما از نظر ادبی اهتمام در خور توجهی به اين خطبه ارزشمند نشده است.
در ادامه اين مقاله آمده است: حضرت زهرا(س) پرورده رسول خدا و مظهر استعدادهای الهی است. ايشان يكی از نزديكترين افراد به كلام خدا و شخص رسولالله(ص) بود؛ از اينرو يكی از جلوههای بارز خطبه فدكيه، بلاغت بینظير آن است، اين خطبه، ژرفترين معارف توحيدی، فقهی و حقوقی اسلام را درخود جای داده است، افزون بر اين سند زندهای است كه اوضاع سياسی و اجتماعی جامعه اسلامی را پس از رحلت پيامبر(ص) به تصوير میكشد.
مؤلفان اظهار میكنند: از آنجا كه متون بسياري از حضرت زهرا(س) به يادگار نمانده است، در آغاز به نظر میرسد زمينه پژوهش در كلام ايشان محدود است؛ اما پژوهشهای انجام شده بيانگر آن است كه اين خطبه شگرف برای هر پژوهشگری ارمغانی تازه به همراه خواهد داشت و شايسته است كه از زوايای گوناگون اين خطبه مورد كنكاش قرار گيرد.
مؤلفان اين مقاله در ادامه بيان میكنند: فدك سرزمين آباد و حاصلخيزی در نزديكی خيبر است. پس از شكستهای پیدرپی يهوديان، ساكنان فدك ترجيح دادند كه بدون جنگ و خونريزی تسليم پيامبر(ص) شوند و نيمی از درآمد ساليانه فدك را در اختيار پيامبر(ص) قرار دهند و از اين پس در زير لوای اسلام زندگی كنند. بر طبق آيات مباركه 6 و 7 سوره حشر، سرزمينی كه بدون جنگ و خونريزی فتح شود، متعلق به شخص پيامبر(ص) است و پس از نزول آيه 26 سوره مباركه اسراء، حضرت محمد(ص) سرزمين فدك را به دخترش حضرت زهرا(س) بخشيدند.
در ادامه مقاله بيان شده است: بررسی تاريخ فدك و درگيریهای آن نشان ميدهد كه ماجرای فدك يك درگيری مالی صرف نيست؛ بلكه انقلابی عليه حكومت است؛ بنابراين مطرح كردن حق ارث فدك، از سوی حضرت زهرا(س) اقدامی در راستای تقويت امامت است، از اين رو حضرت زهرا(س) از اينكه هنوز عزادار رحلت پيغمبر(ص) هستند، وظيفه سياسی، الهی خويش را رها نمیكنند و برای بيدار كردن مسلمانان و دفاع از حريم ولايت به مسجد پيغمبر(ص) آمده و خطبهای ايراد میكنند كه از حقايق واژگون شده، پرده برمیدارد و بهعنوان سندی زنده در دست آيندگان قرار میگيرد.
مؤلفان در نتيجه اين مقاله میافزايند: بیشك ايراد چنين خطبهای نيازمند مقدمات و توانايیهای بسيار عظيم است؛ از جمله تسلط بر مقتضای حال مخاطبان و شيوههای گوناگون بيان مقصود، استفاده حضرت زهرا(س) از صور خيال پيوسته مطابق با مقتضای حال مخاطبان بوده است؛ از اينرو كلام ايشان در كنار زيبايی با موازين علم معانی نيز كاملاً مطابقت دارد، در مجموع بلاغت بینظير اين خطبه ناشی از تسلط كامل حضرت زهرا(س) بر موازين علم معانی، بيان و بديع است و نيز آشنايی كامل آن حضرت با امكانات زبان عربی و آگاهی و شناخت شرايط روحی و درونی مخاطبان كه همه اينها نشان اتصال به منبع لايزال علم الهی است.
نويسندگان در اين مقاله معتقدند: خطبه فدكيه حضرت زهرا(س) يك اثر شكوهمند ادبی است كه گواه مقام بلند علمی و ادبی ايشان است. اين خطبه سرشار از صور خيال و تصاوير محسوس و معقولی است كه عظمت قرآن صامت(كتابالله) و قرآن ناطق(مقام امامت) را يادآور میشود و انحراف امت را پس از رحلت پيامبر(ص) به تصوير میكشد.
نويسندگان میافزايند: اين تصاوير زنده و روشن در كنار استدلالهای منطقی و محكمِ حضرت، فلسفه سياسی امامت و نقش آن را در هدايت جامعه تبيين میكند، تاكنون پژوهشهای بسياری درباره محتوای ارزشمند اين خطبه صورت گرفته است، اما از نظر ادبی اهتمام در خور توجهی به اين خطبه ارزشمند نشده است.
در ادامه اين مقاله آمده است: حضرت زهرا(س) پرورده رسول خدا و مظهر استعدادهای الهی است. ايشان يكی از نزديكترين افراد به كلام خدا و شخص رسولالله(ص) بود؛ از اينرو يكی از جلوههای بارز خطبه فدكيه، بلاغت بینظير آن است، اين خطبه، ژرفترين معارف توحيدی، فقهی و حقوقی اسلام را درخود جای داده است، افزون بر اين سند زندهای است كه اوضاع سياسی و اجتماعی جامعه اسلامی را پس از رحلت پيامبر(ص) به تصوير میكشد.
مؤلفان اظهار میكنند: از آنجا كه متون بسياري از حضرت زهرا(س) به يادگار نمانده است، در آغاز به نظر میرسد زمينه پژوهش در كلام ايشان محدود است؛ اما پژوهشهای انجام شده بيانگر آن است كه اين خطبه شگرف برای هر پژوهشگری ارمغانی تازه به همراه خواهد داشت و شايسته است كه از زوايای گوناگون اين خطبه مورد كنكاش قرار گيرد.
مؤلفان اين مقاله در ادامه بيان میكنند: فدك سرزمين آباد و حاصلخيزی در نزديكی خيبر است. پس از شكستهای پیدرپی يهوديان، ساكنان فدك ترجيح دادند كه بدون جنگ و خونريزی تسليم پيامبر(ص) شوند و نيمی از درآمد ساليانه فدك را در اختيار پيامبر(ص) قرار دهند و از اين پس در زير لوای اسلام زندگی كنند. بر طبق آيات مباركه 6 و 7 سوره حشر، سرزمينی كه بدون جنگ و خونريزی فتح شود، متعلق به شخص پيامبر(ص) است و پس از نزول آيه 26 سوره مباركه اسراء، حضرت محمد(ص) سرزمين فدك را به دخترش حضرت زهرا(س) بخشيدند.
در ادامه مقاله بيان شده است: بررسی تاريخ فدك و درگيریهای آن نشان ميدهد كه ماجرای فدك يك درگيری مالی صرف نيست؛ بلكه انقلابی عليه حكومت است؛ بنابراين مطرح كردن حق ارث فدك، از سوی حضرت زهرا(س) اقدامی در راستای تقويت امامت است، از اين رو حضرت زهرا(س) از اينكه هنوز عزادار رحلت پيغمبر(ص) هستند، وظيفه سياسی، الهی خويش را رها نمیكنند و برای بيدار كردن مسلمانان و دفاع از حريم ولايت به مسجد پيغمبر(ص) آمده و خطبهای ايراد میكنند كه از حقايق واژگون شده، پرده برمیدارد و بهعنوان سندی زنده در دست آيندگان قرار میگيرد.
مؤلفان در نتيجه اين مقاله میافزايند: بیشك ايراد چنين خطبهای نيازمند مقدمات و توانايیهای بسيار عظيم است؛ از جمله تسلط بر مقتضای حال مخاطبان و شيوههای گوناگون بيان مقصود، استفاده حضرت زهرا(س) از صور خيال پيوسته مطابق با مقتضای حال مخاطبان بوده است؛ از اينرو كلام ايشان در كنار زيبايی با موازين علم معانی نيز كاملاً مطابقت دارد، در مجموع بلاغت بینظير اين خطبه ناشی از تسلط كامل حضرت زهرا(س) بر موازين علم معانی، بيان و بديع است و نيز آشنايی كامل آن حضرت با امكانات زبان عربی و آگاهی و شناخت شرايط روحی و درونی مخاطبان كه همه اينها نشان اتصال به منبع لايزال علم الهی است.
